Այսօր Ս․ Վարդանանց տոնն է

Այսօր՝ փետրվարի 12-ին, Հայ Առաքելական Եկեղեցին նշում է Սրբոց Վարդանանց տոնը (Վարդանանք)։ Վարդանանց տոնին բոլոր եկեղեցիներում մատուցվում է Ս․ Պատարագ։  Վարդանանց տոնը շարժական է և նշվում է Բուն Բարեկենդանից առաջ ընկած հինգշաբթի օրը։

Այսպես, առավոտյան բոլոր եկեղեցիներում մատուցվում է Սուրբ Պատարագ։ Կատարվում է հատուկ հիշատակության կարգ՝  ի պատիվ հավատքի և հայրենիքի համար զոհվածների։ Այս օրը տոնն է բոլոր նրանց, ովքեր կրում են Վարդանանց զորավարների անունները՝ Վարդան, Գևորգ, Խորեն, Արտակ, Հմայակ, Տաճատ, Վահան, Գարեգին, ինչպես նաև բոլոր այն մարդկանց, որոնք սրբի անուն չունեն։

Վարդանանց դերը անգնահատելի է Հայաստանի և հայության ներկայիս օրվա համար։ Լինելով առաջինը պաշտոնապես քրիստոնեությունն ընդունած ազգ՝ մենք այսօր էլ Հայ Առաքելայան Սուրբ Եկեղեցու հետևորդ ենք, որովհետև հազարամյակ առաջ Վարդանանք պահպանել են հավատքը՝ սերունդներով մեզ փոխանցելու համար։ Վարդանանց քաջագործությունը մեզ այսօր էլ ցույց է տալիս հանուն գաղափարի կանգնելու կարևորությունը։ 

Վարդանանց տոնը հայ ժողովրդի պատմության ամենաառանցքային էջերից մեկն է։ Այն նվիրված է 451 թվականի մայիսին Ավարայրի դաշտում տեղի ունեցած ճակատամարտին, որտեղ հայկական զորքը՝ սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի գլխավորությամբ, դուրս եկավ պարսկական գերհզոր բանակի դեմ։ Սա պայքար էր հանուն խղճի ազատության, քրիստոնեական հավատքի և ազգային ինքնության պահպանման։ Թեև ճակատամարտում հայերը ռազմական առումով նահանջեցին, սակայն ռազմավարական հաղթանակը նրանցն էր, քանի որ պարսիկները հասկացան, որ հայերին բռնի ուժով կրոնափոխ անելն անհնար է։

5-րդ դարի կեսերին Սասանյան Պարսկաստանը որդեգրել էր ձուլման քաղաքականություն՝ պահանջելով հայերից հրաժարվել քրիստոնեությունից։ Հայ նախարարները և հոգևորականները Արտաշատի ժողովում մերժեցին այդ պահանջը՝ գրելով հայտնի պատասխան նամակը, որտեղ ասվում էր. «Այս հավատից մեզ ոչ ոք չի կարող խախտել՝ ո՛չ հրեշտակները, ո՛չ մարդիկ, ո՛չ սուրը, ո՛չ հուրը...»։

Ավարայրի ճակատամարտում զոհվեցին Վարդան Մամիկոնյանը և 1036 մարտիկներ (Վարդանանք)։ Նրանց թափած արյունը հիմք դարձավ Նվարսակի պայմանագրի (484 թ.) համար, որով Պարսկաստանը պաշտոնապես ճանաչեց Հայաստանի ներքին ինքնավարությունն ու դավանելու ազատությունը։ Պատմաբանները Վարդանանց պատերազմը գնահատում են՝ որպես հայոց ինքնության պահպանման առաջին և ամենակարևոր հաղթանակներից մեկը։