Մոռացեք փողի մասին. Ինչպես Սանկտ Պետերբուրգում հայաստանցին քանդակագործ դարձավ
ՄՇԱԿՈՒՅԹ
Spb.aif.ru-ն գրում է, որ Լյովա Բեհբությանը հյուսիսային մայրաքաղաք էր եկել քանդակագործություն սովորելու և ծրագրել էր տուն վերադառնալ Երևան, բայց ճակատագրի կամքով մնաց այնտեղ։ Այսօր նկարչի աշխատանքները կարելի է տեսնել Ռուսաստանի բազմաթիվ քաղաքների, այդ թվում Մոսկվայի ու Սանկտ Պետերբուրգի փողոցներում։
Քանդակագործը AiF-ին տված հարցազրույցում պատմել է, թե ինչպես է նկարչությունից անցել քանդակագործության, կարո՞ղ է քարի հետ աշխատելը դառնալ մասնագիտություն և արդյո՞ք դժվար է նկարիչ լինելը։
Լյովա Բեյբությանն այսօր ունի 200-ից ավելի ստեղծագործական աշխատանք։ Ոմանք կարելի է գտնել Ռուսաստանի տարբեր քաղաքների փողոցներում, ոմանք ցուցադրված են թանգարաններում։ Բայց հեղինակն իր կարիերան քարով չի սկսել:
Ինչպես հիշել է հրատարակության զրուցակիցը, դեռ դպրոցական տարիներին սկսել է զբաղվել նկարչությամբ։ Տարբեր պատկերներ փոխանցելով թղթին ստեղծել է սիրողական էսքիզներ։ Աշխատանքները լավն են եղել։ Երիտասարդ նկարիչը դրանք նույնիսկ ներկայացրել է դպրոցում կազմակերպված անհատական ցուցահանդեսում։ «Այդ ժամանակ ես արդեն հասկացել էի, որ ուզում եմ նկարիչ դառնալ։ Այն ժամանակ Հայաստանում շատ էին խոսակցությունները, որ առանց անհրաժեշտ կապերի անհնար է ընդունվել մասնագիտացված բուհեր։ Որոշեցի ռիսկի չդիմել ու մտա «Քարի մշակման» ուղղությամբ դպրոց։ Միաժամանակ ազատ ժամանակ աշխատում էի տեղի նկարչի արվեստանոցում»,- պատմել է Լյովա Բեհբությանը։
Քոլեջն ավարտելուց հետո նա դեռ փորձել է ինստիտուտ ընդունվել, բայց չի ստացվել, գնացել է բանակ։ Ծառայել է Լենինգրադում և, որպես նկարիչ, հիմնականում զբաղվել է քարոզչական պաստառների ձևավորմամբ, ինչպես նաև դրանց համար կարգախոսներ գրելով։
Վերադառնալով Հայաստան Լյովա Բեհբությանն ընդունվել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտ՝ այսպես կոչված զրոյական նախապատրաստական կուրսով։ Մասնակցել է ուսանողական ցուցահանդեսներին։ «Իմ աշխատանքները այդ ցուցահանդեսներից մեկում նկատել է ակադեմիկոս Ղուկաս Չուբարյանը, ով դասավանդում էր ինստիտուտում։ Նա համալսարանում ուներ քանդակի իր բաժինը։ Հավանեցին իմ էսքիզները, և առաջարկեց ինձ որպես աշակերտ տանել իր անձնական արհեստանոց։ Իհարկե, համաձայնեցի։ Բայց այն ժամանակ ես պատկերացում չունեի, թե ինչ է քանդակն ընդհանրապես, երբեք չէի քանդակել, ոչինչ չգիտեի։ Երբ ես առաջին անգամ մտա արհեստանոց, ես նայեցի շուրջս անմիջապես մտածեցի. «Ինչի՞ մասին է խոսքը: Կեղտ, գիպս ու կավ ամենուր, պետք է փոխել հագուստը» ... պե՞տք է ինձ: Բայց մնացի։ Սկսեցի պարապել կաղապարով, հետո փորձեցի կրկնօրինակել աշխատանքներ, հետո սկսեցի կամաց-կամաց օգնել պատվերների կատարմանը»,- կիսվել է քանդակագործը։
Այդպես շարունակվել է այնքան, մինչև մի օր Ղուկաս Գրիգորևիչն ասել է. «Լյովիկ, քո տեղն այստեղ չէ։ Պետք է գնալ Լենինգրադ սովորելու»։ Ընդունեց ուսուցչի առաջարկը: Վարպետն իր հովանավորյալին ուղարկեց Մուխինսկոյեի դպրոց, որտեղ դասավանդում էր իր նախկին աշակերտը։ «1977 թվականն էր։ Հիշում եմ, որ մայրս չէր ուզում բաց թողնել, անհանգստանում էր, լաց էր լինում, երբ իմացավ, որ գնալու եմ։ Բայց այդ ժամանակ ես արդեն գնել էի տոմսերը։ Աշնանը ժամանեցի Լենինգրադ։ Արևոտ Հայաստանից հետո ամեն ինչ մոխրագույն էր, մռայլ։ Ցուրտ էր, անընդհատ անձրև էր գալիս»,- հիշել է Լյովա Բեհբությանը։
Սկզբում երիտասարդ նկարիչն ապրել է իր ծանոթ ուսուցչի արհեստանոցում և պատրաստվել ընդունելության։ Միաժամանակ դարձել է հրշեջ։ Միայն երրորդ անգամ է հաջողվել ընդունվել։
Դպրոցի ավարտին Լյովա Բեհբությանն արդեն ընտանիք է կազմել, որդի ունեցել։ Երիտասարդ հայրը գնացել է աշխատելու քանդակների գործարանում։ Խորհրդային Միությունից բոլոր պատվերներն այնտեղ էին գալիս։
Երիտասարդ ամուսինները պատրաստվել են տեղափոխվել Հայաստան։ Բայց ծրագրերին խանգարել են արտաքին գործոնները. նախ Սպիտակի երկրաշարժը, զուգահեռաբար սկսվել է բորբոքվել ղարաբաղյան հակամարտությունը։ «Հայրենիք տանող ճանապարհը փակ էր: Եվ այդպես, ես մնացի Սանկտ Պետերբուրգում։ Հետո նոր ծանոթություններ, ընկերներ, անուն վաստակեցի։ Այդուհանդերձ, ես ամեն տարի մեկնում եմ Հայաստան։ Ես կապ եմ պահպանում։ Բայց այս ամբողջ ընթացքում Պետերբուրգը, իհարկե, դարձել է իմ երկրորդ Հայրենիքը»,- ավելացրել է քանդակագործը։
Լյովա Բեհբությանը մեծացրել է երկու որդի և մեկ դուստր։ Հիմա նա գոհ է իր թոռներից՝ երկու տղա և երկու աղջիկ։ Երեխաներից ոչ մեկը հոր հետքերով չի գնացել։ Հրապարակման զրուցակիցը կատակով հիշել է մի պատմություն, որը տեղի է ունեցել 1990-ականներին, երբ շատերը մնացել են առանց աշխատանքի ու փողի: «Խորհրդային Միությունում արվեստագետներն ու քանդակագործներն անընդհատ աշխատանք ունեին, այդ թվում ես։ Հետո գնեցի մեքենա, բնակարան և շատ ավելին: Երբ ԽՍՀՄ-ը փլուզվեց, պատվերներ չկային։ Շատ տաղանդավոր արվեստագետներ չդիմացան ցնցմանը, սկսեցին խմել, հրաժարվեցին արվեստից իրենց ընտանիքներին կերակրելու համար, այլ աշխատանք գտան, ինչ-որ մեկն ընդհանրապես չկարողացավ հարմարվել փոփոխություններին: Բարդ ժամանակաշրջան էր։ Բայց ես չէի կարող թողնել արվեստը, որովհետև այնքան շատ բան էի արել, որ հասնեմ այդտեղ, որտեղ եմ՝ թողել եմ հայրենիքը, տարիներ շարունակ պատրաստվել, սովորել ,և ժամանակին հասել որոշակի մակարդակի։ Որոշեցի պայքարել մինչև վերջ: Ստիպված էի սոված մնալ, իհարկե, փող չկար, կյանքը շատ դժվարացել էր։ Եվ մի անգամ արհեստանոցում, զրույցի ժամանակ, մեկն ինձ հարցրեց, թե արդյո՞ք ավագ որդիս քանդակագործ կլինի, իսկ նա կանգնած էր իմ կողքին։ Ես ասացի, որ չգիտեմ ու առաջարկեցի իրեն հարցնել։ Եվ նա պատասխանեց. «Ոչ, ես քանդակագործ չեմ լինի, չեմ ուզում աղքատ լինել»:
«Հեգնական է, իհարկե, բայց ճշմարտությունը հնչեց նրա բերանով, նա ասաց այն, ինչ տեսել էր»,- պատմել է Լյովա Բեհբությանը։
Լյովա Բեյբությանի արհեստանոցը գտնվում է Զանևսկի պողոտայի Նկարիչների միության քանդակագործի տանը։ Անձնական աշխատանքային տարածքը լցված է քարի, գիպսի և փայտի աշխատանքներով, իսկ պատերը զարդարված են նկարներով։ Քանդակագործն այցելուներին ընդունում է հայկական անկեղծ հյուրընկալությամբ։ Դժվար թե հնարավոր լինի հեռանալ առանց սուրճ խմելու և ծիրան ուտելու։ Որթատունկի ծիլերը, որոնք, հակառակ ամեն հնարավորության, բարձրանում են վարպետի լուռ քանդակներից, ազգային կոլորիտ են հաղորդում տանը:
Այժմ Լյովա Բեյբությանն աշխատում է Սանկտ Պետերբուրգի Աստվածաբանական ակադեմիայի նախագծի վրա՝ Ռուս ուղղափառ եկեղեցու հիերարխ, Լենինգրադի և Լադոգայի միտրոպոլիտ Նիկոդիմի (Բորիս Ռոտովի) հուշարձանի վրա։
Հյուսիսային մայրաքաղաքի նրա առաջին աշխատանքը Կոնստանտին Ցիոլկովսկու հուշարձանն էր։ Այն տեղադրվել է Սանկտ Պետերբուրգում ժամանակակից տիեզերագնացության հիմնադրի ծննդյան 200-ամյակի կապակցությամբ։
Լյովա Բեյբությանը կատակով սիրում է ասել, որ աշխատել է Խորհրդային Միությունում Լենինի վերջին հուշարձանի վրա։ Ինչպես հիշում է քանդակագործը, ինքն անգամ հոնորար է ստացել, աշխատանքը գրեթե պատրաստ էր, երեք մետրանոց առաջնորդն արդեն պատրաստվում էին տեղադրել, բայց ԽՍՀՄ-ը փլուզվեց։
Այսօր վարպետն ինքն է դասավանդում և աշխատում երիտասարդ քանդակագործների հետ: Լյովա Բեյբությանը Սանկտ Պետերբուրգի Շտիգլիցի անվան արվեստի և արդյունաբերության պետական ակադեմիայի մոնումենտալ և դեկորատիվ քանդակագործության ամբիոնի պրոֆեսոր է։ Նա նշել է, որ երիտասարդ սերունդը նախկինի պես չի հետաքրքրվում նման մասնագիտություններով, և երիտասարդներն ավելի հաճախ մտնում են եկամուտների առումով ավելի «խոստումնալից» ոլորտներ։ Սակայն քանդակագործն իր արվեստը կարող է արհեստի վերածել դրա վրա գումար վաստակելով, վստահ է նկարիչը։ «Երբ ես սովորում էի, դասախոսներն անընդհատ կրկնում էին մեզ՝ ուսանողներիս. մոռացեք փողի մասին, պետք չէ ինչ-որ բան անել միայն հանուն փողի։ Բայց որոշ դեպքերում արվեստագետն իր աշխատանքով ստիպված է լինում սնունդ վաստակել։ Ու դրանում վատ բան չկա, դրա պատճառով գործը չի տուժում։ Բայց հաճախ նման նախագծերը կոչվում են խալտուրաներ: Ես չեմ ընդունում այդ բառը։ Լավ ազնիվ արվեստագետը միշտ բարեխղճորեն է կատարում իր գործը անկախ նրանից, թե դա ինչ է և ում համար։ Դա կախված է հենց հեղինակից»,- եզրափակել է Լյովա Բեհբությանը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
