«Հայաստանը ՇՀԿ գագաթնաժողովում. Բարեկամություն Չինաստանի հետ և հայա՞ցք դեպի Արևմուտք»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Չինաստանի Տյանցզին քաղաքում օգոստոսի 31-ին Երևանն ու Պեկինը հայտարարել են ռազմավարական գործընկերության մասին։ Համապատասխան հայտարարությունը արվել է Շանհայի համագործակցության կազմակերպության (ՇՀԿ) գագաթնաժողովի շրջանակներում ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Չինաստանի նախագահ Սի Ցզինպինի հանդիպումից հետո։ Հիշեցնենք, որ Հայաստանը մնացել էր Հարավային Կովկասի այն միակ երկիրը, որը նման համաձայնագիր չուներ Չինաստանի հետ, գրում է dw.com-ը։ Հանդիպման ընթացքում Պեկինը անվերապահ աջակցություն է հայտնել Հայաստանի քաղաքական անկախությանը, ինքնիշխանությանը և տարածքային ամբողջականությանը։ Բացի այդ, Չինաստանը աջակցել է Երևանի կողմից առաջ մղվող «Խաղաղության խաչմերուկ» նախագծին, որն ուղղված է հյուսիսից հարավ և արևմուտքից արևելք տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակմանը, և ողջունել է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության գործընթացը։ Իր հերթին, Նիկոլ Փաշինյանը վերահաստատել է Հայաստանի հավատարմությունը «Մեկ Չինաստան» սկզբունքին՝ նշելով, որ «Խաղաղության խաչմերուկը» կարող է ներդաշնակորեն համընկնել Չինաստանի գլոբալ «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնության հետ։
Այսպիսով, ինչպես նշում են փորձագետները, Հայաստանը ձգտում է դիրքավորվել երկու գլոբալ ենթակառուցվածքային նախագծերի խաչմերուկում, որոնք հաճախ համարվում են մրցակցող։ Եթե Չինաստանի հետ քննարկվում է «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնության հետ ինտեգրումը, ապա Եվրամիության հետ երկխոսությունը տեղի է ունենում «Գլոբալ դարպաս» ռազմավարության շրջանակներում։ Հատկանշական է այն, որ այս տարվա հուլիսի կեսերին Բրյուսելում Փաշինյանի հետ հանդիպման ժամանակ Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիո Կոստան և Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը ընդգծել էին, որ ԵՄ «Գլոբալ դարպաս» տրանսպորտի և կապի ռազմավարության շրջանակներում Հայաստանում ներդրումները կհասնեն 2.5 միլիարդ եվրոյի։
Հայաստանի նպատակը ՇՀԿ-ն է, բայց այդ ճանապարհը դժվար է։ Բանակցությունների հիմնական թեմաներից մեկը Հայաստանի ցանկությունն էր ստանալ ՇՀԿ-ի լիիրավ անդամի կարգավիճակ, սակայն, ինչպես հաղորդում են հայկական լրատվամիջոցները, այս ճանապարհը այդքան էլ հարթ չէ։ Լրատվամիջոցների հաղորդագրությունների համաձայն, Երևանի թեկնածությունը չի աջակցվել Բելառուսի և Պակիստանի կողմից։ Հատկանշական է այն, որ Իսլամաբադի կողմից այդ քայլը, եթե այն տեղի է ունեցել, տեղի է ունեցել բառացիորեն մեկ օր անց այն բանից հետո, երբ Հայաստանը և Պակիստանը պատմության մեջ առաջին անգամ դիվանագիտական հարաբերություններ են հաստատել նույն գագաթնաժողովի շրջանակներում։ Մինչ այդ Պակիստանը աշխարհում միակ երկիրն էր, որը չէր ճանաչում Հայաստանի անկախությունը Ադրբեջանի հետ սերտ դաշինքի պատճառով։
ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությունը հնարավորինս դիվանագիտորեն է մեկնաբանել իրավիճակը՝ նշելով, որ տեսնում է «բավականին կառուցողական մոտեցում և փոխըմբռնում Հայաստանի անդամակցության հարցում» և կշարունակի աշխատել ՇՀԿ շահագրգիռ անդամ պետությունների հետ։ Հարկ է նշել, որ Ադրբեջանի անդամակցության դիմումը, ըստ լրատվամիջոցների հաղորդագրությունների, նույնպես արգելափակվել է, բայց Հնդկաստանի կողմից՝ ենթադրաբար Իսլամաբադի հետ, որը թշնամաբար է տրամադրված Դելիի նկատմամբ Բաքվի սերտ կապերի պատճառով։
Առաջին հայացքից ՇՀԿ-ին միանալու ցանկությունը, որտեղ գերիշխում են Չինաստանը և Ռուսաստանը, դժվար է համատեղել Փաշինյանի կառավարության հայտարարված արևմտյան կուրսի հետ, որը բազմիցս պաշտպանել է երկրի անդամակցությունը ԵՄ-ին։ Սակայն հարցազրույց տված փորձագետները դա չեն համարում հակասություն, այլ դիվերսիֆիկացման գիտակցված ռազմավարություն։
Հայ քաղաքագետ, «Օրբելի» վերլուծական կենտրոնի փորձագետ Ջոնի Մելիքյանի խոսքով Երևանի գլխավոր նպատակը հավասարակշռված արտաքին քաղաքականություն կառուցելն է, որը թույլ կտա խուսափել մեկ աշխարհաքաղաքական բևեռին կոշտ կապվածությունից։ «Այդ ռազմավարության կենտրոնական տարրը կազմակերպության հիմնական խաղացողների, առաջին հերթին Չինաստանի և Հնդկաստանի հետ մերձեցումն է», - dw.com-ին տված հարցազրույցում բացատրել է նա։
Նրա խոսքով՝ արևելյան վեկտորը զարգանում է «ԵՄ-Հայաստան նոր օրակարգին և Միացյալ Նահանգների հետ ակտիվ համագործակցության, հարաբերությունների խորացման և ռազմավարական գործընկերության հետ զուգահեռ»։ Մելիքյանը դա բնութագրում է որպես «բոլորի հետ աշխատելու, այլ ոչ թե որևէ մեկին հակադրվելու ցանկություն»։ «Հայաստանը ակտիվորեն մտել է այս միջազգային գործընթացների մեջ՝ փորձելով կառուցել հարաբերությունների նոր որակ։ Սա հաստատվում է ոչ միայն ՇՀԿ-ի շրջանակներում շփումներով, այլ նաև Տոկիո և Ռուսաստանի Դաշնություն սպասվող այցելություններով», - բացատրել է նա։
Միևնույն ժամանակ, մեկ այլ հայ քաղաքագետ՝ Սուրեն Սուրենյանցը, dw.com-ին տված հարցազրույցում կոչ է արել տալ ավելի զուսպ գնահատական։ Պեկինի հետ ռազմավարական գործընկերության փաստը որպես դիվերսիֆիկացիայի ուղղությամբ քայլ նշելով՝ նա հիշեցրել է, որ Հայաստանը դարձել է տարածաշրջանի այն վերջին երկիրը, որը ստորագրել է նման փաստաթուղթ։ Ավելին, նրա կարծիքով, իր բովանդակությամբ այն զիջում է Ադրբեջանի «համալիր ռազմավարական գործընկերություն» նմանատիպ համաձայնագրին, որը 2025 թվականի ապրիլին է հաստատվել Չինաստանի հետ և ամրագրված է ավելի քան 20 գործնական փաստաթղթերով։ «Հայաստանի գլխավոր խնդիրն է այդ փաստաթուղթը վերածել իրական ծրագրերի, որպեսզի այն դառնա ոչ թե խորհրդանիշ, այլ պետական շահերին ծառայող գործնական գործիք», - կարծիք է հայտնել Սուրենյանցը։ Նրա խոսքով, եթե հայ-չինական համագործակցությունը մնա հռչակագրերի մակարդակում և չմարմնավորվի առևտրի, ենթակառուցվածքների և տեխնոլոգիաների ոլորտում կոնկրետ նախագծերով, այն երբեք իրական ռազմավարական ակտիվ չի դառնա։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
