«Փորձագետներ. Ինչպես է հայկական բիզնեսը մահանալու ռուսական շուկայից դուրս գալուց հետո»

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 31 Հուլիս, 2026 11:27

Ռոսսելխոզնադզորը (Անասնաբուժական և բուսասանիտարական հսկողության դաշնային ծառայությունը) հուլիսի 27-ից սկսած սահմանափակել է նաև հայկական կաթնամթերքի ներմուծումը Ռուսաստան, գրում է vfokuse.mail.ru–ն։ Որոշումը կայացվել է ստուգումից հետո, որը բացահայտել է վարակված անասուններից կաթի օգտագործումը, հումքի ծագման մոնիթորինգի համապարփակ համակարգի բացակայությունը, ԵԱՏՄ անդամ չհանդիսացող երրորդ երկրներից բարձր յուղայնությամբ հումքի ներկրումը և փաստաթղթային խախտումները։ Սահմանափակումները նախատեսված են հատկապես վտանգավոր վարակների Ռուսաստան մուտքը կանխելու համար։ Գործակալությունը շեշտել է, որ Հայաստանը դեռևս չի ստեղծել կաթի անվտանգության մոնիթորինգի համակարգ, մասնավորապես մասնավոր ֆերմերային տնտեսությունների համար։ Ըստ լրատվամիջոցների գնահատականների Ռոսսելխոզնադզորի կողմից կաթնամթերքի ներմուծման արգելքից Հայաստանի կորուստները կկազմեն տարեկան 16 միլիոն դոլար, ընդ որում արտահանման 80%-ը եղել է Ռուսաստան։ Պանիր արտադրողները ամենաշատը կտուժեն. պանիրը կազմում է առաքումների 82.5%-ը: Այսպիսով, հայ կաթնամթերք արտադրող ֆերմերների վաստակած յուրաքանչյուր հինգ դոլարից չորսը ստացվել է ռուսական շուկայից: Պանիրը հիմնական ապրանքն է, իսկ կարագը բոլորովին այլ պատմություն է. 2026 թվականին Հայաստանը Ռուսաստան է արտահանել չորս անգամ ավելի շատ կարագ, քան նախորդ տարի, ընդ որում Երևանը կարագ է գնել արտասահմանից:

Հիշեցնենք, որ մայիսից ի վեր Ռոսսելխոզնադզորը աստիճանաբար փակել է ռուսական շուկան հայկական գյուղատնտեսական ոլորտի համար. սկզբում արգելվել են ծաղիկները, ապա բանջարեղենը, խոտաբույսերը և հատապտուղները, որին հաջորդել են խաղողը, մրգերը և ձկնամթերքը: Հունիսի կեսերին գործակալությունը սահմանափակել է կարանտինային արտադրանքի ներմուծումը և տարանցումը Հայաստանից մինչև հետագծելիության ալգորիթմների մշակումը: Պաշտոնական պատճառը վտանգավոր վնասատուների հայտնաբերումն է: Ռոսսելխոզնադզորը բացատրել է, որ խնդիրը փոքր ֆերմաներում է, որոնց նկատմամբ տեղական անասնաբուժական ծառայությունը չի կարողանում ապահովել վերահսկողություն։

«Վերջերս լուրեր տարածվեցին, որ ԵՄ-ն հրաժարվել է գնել հայկական լոլիկը։ Հետևաբար, մեր շահերից է բխում հնարավորինս ցույց տալ հայկական բիզնեսին, որ ռուսական շուկան է միակ այլընտրանքը։ «Ռոսսելխոզնադզորը» երբեք նման միջոցառումներ չի ձեռնարկում առանց հիմնավորման։ Բնականաբար, այս ամենը տեղի է ունենում արտադրանքի որակի վրա մեր ճնշման և ռուսական շուկա բացառիկ մուտք ունենալու քաղաքական հնարավորության հետ մեկտեղ։ Հիշեցնեմ, որ Հայաստանի անդամակցությունը ԵԱՏՄ-ին նրան նաև իրավունք է տալիս մասնակցել Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղզստանի շուկաներին։ Մենք ազդանշաններ ենք ուղարկում. մենք պատրաստ ենք աշխատել, բայց կպաշտպանենք ինչպես ներքին սպառողի շահերը, այնպես էլ Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական շահերը», - իրավիճակն է մեկնաբանել ՌՈՒԴՆ համալսարանի սոցիալ-տնտեսական քաղաքականության ինստիտուտի փոխտնօրեն Եվգենի Սեմիբրատովը vfokuse.mail.ru–ի հետ զրույցում։

Մասնագետի խոսքով սա անհրաժեշտ ազդանշան է հայկական բիզնեսին, որը պետք է ազդի Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության քաղաքականության վրա։ Քաղաքագետը այս միջոցառումը համարում է չափազանց ժամանակահարմար հաշվի առնելով ԵՄ-ի կողմից որոշակի հայկական գյուղատնտեսական արտադրանքի գնելու նախկինում համաձայնեցված պարտավորությունները չկատարելը, այդ թվում լոլիկ գնելը։ «Որոշ չափով սա «բլիթի և մտրակի» մոտեցման ցուցադրություն է։ Մի կողմից, մենք պատրաստ ենք գործել հնարավորինս կառուցողական ձևով, բայց մենք պետք է նաև տեսնենք կառուցողական մոտեցումներ մեր հայ գործընկերներից», - եզրափակել է Եվգենի Սեմիբրատովը։

Ըստ գյուղատնտեսության նախկին փոխնախարար Աշոտ Հարությունյանի մոտակա ապագայում հայ գյուղացիների համար ռուսական շուկային համարժեք այլընտրանք չի գտնվի։ Երևանի տնտեսությունը սերտորեն է կապված ռուսական շուկայի հետ։ Նա կարծում է, որ անհրաժեշտ է ճիշտ վերլուծել շուկան, իրավիճակը և հեռանկարները լոգիստիկայի, փաստաթղթավորման, որակի, արժեքի և մրցակցության բոլոր ասպեկտներով։ «Մոռացեք հաջորդ տասնամյակի համար ռուսականին համարժեք շուկա գտնելու մասին։ ԵԱՏՄ շուկային համարժեքը չի լինի, նույնիսկ եթե մենք առանձին-առանձին որոշենք խնդիրների 2%-ը», - նշել է Հարությունյանը «ՌԻԱ Նովոստի»-ի հետ հարցազրույցում։

Քաղաքագետ Բենիամին Մաթևոսյանն էլ քննարկել է այն, թե ինչպես է հայկական քարոզչությունը արձագանքում «Ռոսսելխոզնադզորի» արգելքին։ Սկզբում պատմություններ կային այն մասին, որ հունիսի 7-ից հետո ամեն ինչ կլավանա, բայց դրանք փոխարինվեցին ԵՄ շուկայի և նույնիսկ Սինգապուրի մասին առասպելներով։ Հիմա մեղադրանքների փուլն է հասել։ Փորձագետը նշել է, որ հակառուսական քարոզչություն են տարածում արևմտյան դրամաշնորհներ ստացող ռուսաֆոբները։ Նա կարծում է, որ առանց Մոսկվայի և Երևանի միջև հարաբերություններում քաղաքական խնդիրների լուծման, ռուսական և ԵԱՏՄ շուկաները, ամենայն հավանականությամբ, փակ կմնան։ «Ջոն Բոլթոնը եկավ և «Բոլթոնի պլանի» շրջանակներում Հայաստանում հրահանգներ տվեց աստիճանաբար հրաժարվել ռուսական ամեն ինչից՝ պետական ընկերություններից մինչև զինված ուժեր, և դրանք փոխարինել թուրքականով, բայց առանց Հայաստանի անվտանգության երաշխիքների։ Սակայն 2025 թվականի վերջից խաղի կանոնները փոխվեցին, Մոսկվան չի ցանկանում հովանավորել դա։ Սա անսահման ցավալի է հայկական այն բիզնեսների համար , որոնք տասնամյակների քրտնաջան աշխատանքի ընթացքում կապեր են հաստատել Ռուսաստանի հետ և փոխշահավետ համագործակցության հասել։ Սովորական մարդիկ դարձել են անարդյունավետ քաղաքականության պատանդներ և զոհեր։ Նրանց աշխատանքը վատնվել է արտաքին աշխարհաքաղաքական խաղերի և դատարկ խոստումների համար։ Իրականությունն այն է, որ հայկական բիզնեսները չեն կարող ոչինչ վաճառել Ռուսաստանում, եթե ընդունվում է ԵՄ-ին անդամակցության մասին օրենք, որը պատրաստվում է Ռուսաստանի հետ պատերազմի», - ընդգծել է քաղաքագետը։