Հայաստանում լոլիկային հեղափոխություն է հասունանում, իսկ Փաշինյանը տանջում է թռչունին և նույնը անում է երկրի հետ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 30 Հուլիս, 2026 11:46

Ընդամենը մեկ ամիս է անցել Հայաստանի ընտրությունների ձայների հաշվարկից, և արդեն սկսվել են զանգվածային բողոքի ցույցեր նոր–հին կառավարության դեմ։ Բանջարեղեն արտադրող ֆերմերներն ու ձկնորսներն են եղել առաջինները։ Նրանք ամենաշատն են տուժել Փաշինյանի Ռուսաստանի շուկան ԵՄ առևտրային հարթակներով փոխարինելու ծրագրից, գրում է svpressa.ru–ն։

Հուլիսի 20-ին, Հայաստանի հարավ-արևմուտքում գտնվող Արարատի շրջանի մի խումբ ֆերմերներ են փակել դեպի Իրանի սահման տանող Երևան-Երասխ միջազգային մայրուղին։ Ֆերմերները լոլիկով բեռնված բեռնատարներ են կայանել ճանապարհի վրա և հրաժարվել են բացել ճանապարհը։

Հայաստանն ունի լոլիկի մեծ բերք, բայց այս տարի այն արտահանելու տեղ չկա։ Ֆերմերները պահանջում են, որ պետությունը օգնի իրենց վաճառել իրենց ապրանքները կամ տրամադրի վարկերի հետաձգում։ Փաշինյանը, ըստ էության, հրաժարվել է Ռուսաստանին սննդամթերք վաճառել, չնայած նրան զգուշացվել է, որ ԵԱՏՄ անդամ լինելը և ԵՄ-ի հետ ինտեգրման ձգտելը միաժամանակ անհնար կլինի: Այս շուկաների միջև կան էական տարբերություններ՝ մաքսատուրքեր, չափորոշիչներ, օրենքներ, ամեն ինչ տարբեր է: Երևանը, ի վերջո, ընտրել է ԵՄ-ն:

Ինչ վերաբերում է Եվրոպային, ապա Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը խոստացել է բացել Երևանի սահմանները ապրանքների համար և հայտարարել է, որ ԵՄ-ն կներդնի «ինքնավար առևտրային միջոցառումներ» Հայաստանի համար, որոնք կազատականացնեն երկրի արտահանման մոտ 80 տոկոսը: Հիմա էլ պարզվում է, որ ապրանքների եվրոպական չափորոշիչներին համապատասխանեցնելը կարող է տարիներ տևել:

«Լոլիկի խնդիրը» ազդել է նաև ձկան վրա: Ռուսաստան տանող դուռը նույնպես փակ է ձկնային արտադրանքի համար, ընդ որում նաև Եվրոպան է փակ: Ձկնորսության ոլորտի հազարավոր ներկայացուցիչներ պիկետ են անցկացրել Երևանի կառավարության շենքի մոտ:

Իսկ ինչպե՞ս է Փաշինյանը արձագանքում այս ամենին։ Նա կենդանիներին է ժամերով տանջում։ Հայաստանի ղեկավարը պատվիրել է տեսանյութ, որտեղ երևում է, թե ինչպես է մի փոքրիկ թռչուն, որը մտել է սենյակ, հարվածում ապակուն և փորձում դուրս թռչել։ Փաշինյանն ինքը պատմել է փոդքասթը. «Այս թռչունը արդեն յոթ կամ ութ ժամ հարվածում է ապակուն փորձելով դուրս գալ, և չի նկատում բաց տարածքը»։ Վարչապետը նշել է, որ այդ թռչունը չի կարողանա ազատվել, եթե շարունակի կրկնել նույն գործողությունները՝ բաց դուռ գտնելու փոխարեն, Հայաստանը նույնպես պետք է վերանայի իր սովորական մոտեցումները և փնտրի իր նպատակներին հասնելու նոր ուղիներ։

Ըստ երևույթին Եվրամիությանը և Ռուսաստանը բաց դուռ են, և եթե ինչ-որ մեկը փակում է ինչ որ դուռ, ապա դա վարչապետն է։

Ռուսական սփյուռքի հայերը հույս ունեին, որ ընտրություններից հետո Երևանում ռուսաֆոբիկ հիստերիան կհանդարտվի, և այդ ժամանակ Փաշինյանը կթռչի Մոսկվա՝ Պուտինի հետ հարաբերությունները կարգավորելու համար։ Սակայն նման բան տեղի չի ունեցել։ Ինչո՞ւ։ svpressa.ru–ի այդ հարցին պատասխանել է «Ռազմավարական մշակույթի հիմնադրամի» Հարավային Կովկասի հարցերով փորձագետ Անդրեյ Արեշևը. «Փաշինյանը հուլիսի 6-ին Եկատերինբուրգում հանդիպել է Ռուսաստանի վարչապետ Միշուստինի հետ։ Ըստ երևույթին, այդ հանդիպումը, չնայած տարբեր դրական ազդանշաններին և բարենպաստ գնահատականներին, ոչինչ չի փոխել։ Մոսկվայի դիրքորոշումը առևտրատնտեսական հարաբերությունների վերաբերյալ անփոփոխ է։ Հավանական է, որ այդ հանդիպումից հետո հետագա հանդիպումներն անիմաստ են եղել։ Համապատասխանաբար, հայ գյուղարտադրողներն են տառապում, քանի որ եվրոպական շուկաներ բացվելու հույսերը անիրական են։ Իրավիճակը Հայաստանում դժվար է. գյուղացիները բողոքում են և փակում ճանապարհները։ Տեսնենք, թե ինչի կհանգեցնի դա և արդյո՞ք ընդդիմադիր ուժերը կկարողանան օգտվել ստեղծված իրավիճակից»։

svpressa.ru.–Արդյո՞ք Ռուսաստանի համար ձեռնտու կլինի, եթե ընդդիմությունը օգտվի այս իրավիճակից։

— Ինձ համար դժվար է պատասխանել այդ հարցին։

svpressa.ru.–Անդրեյ Գրիգորիևիչ, ի՞նչ կանխատեսում ունեք Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների վերաբերյալ մոտ ապագայում։

– Կարծում եմ, որ երկրների միջև շփումները կշարունակվեն այս կամ այն կերպ։ Կապեր բանկային ոլորտում, համագործակցություն խոշոր ռուսական բիզնեսների միջև, որոնք, չնայած բոլոր բարդություններին, դեռևս գործում են Հայաստանում։ Դրանց թվում են «Ռուսական երկաթուղիները», «Գազպրոմը» և «Ռոսատոմը»։

Բայց ընդհանուր առմամբ, աշուն-ձմեռային քաղաքական սեզոնը Հայաստանում ցույց կտա, թե որքանով են երկու երկրները կարողանում պահպանել փոխշահավետ համագործակցության մնացած քիչ մասը։ Եթե խուսափենք երկկողմ հարաբերությունների հետագա վատթարացումից, դա ինքնին դրական զարգացում կլինի։

svpressa.ru.–Ո՞վ է մեղավոր այս դեգրադացիայի համար։ Անձամբ Փաշինյանը, թե՞ նա այնպիսի ճնշման տակ է Արևմուտքից, որ չի կարող խուսափել այս ամենից։

–Մեր արևմտյան թշնամիները չեն թաքցնում, որ ցանկանում են Հայաստանը վերածել Ռուսաստանի դեմ երկրորդ, լրացուցիչ ճակատի։ Ի դեպ, ոչ միայն Հայաստանը։ Նայեք, թե ինչ է կատարվում Ադրբեջանում և Ալիևի վերջին հայտարարությունները։ Միայն երկու մեջբերում. «Մեր տարածքը առանց մեր իմացության օգտագործվել է Մոսկվայի և Բեռլինի միջև գաղտնի հանդիպման համար», «Ռուսական էներգետիկ ենթակառուցվածքները քանդվում են։ Ռուսաստանը այլևս չի կարող իր բոլոր ավանդական գործընկերներին բավարար գազ և նավթ մատակարարել», - ասել է Ալիևը։ Այո, իրոք, Հայաստանում գոյություն ունի արտաքին գործոն։ Մենք բավականին երկար ժամանակ աշխատում ենք նրա էլիտայի վրա, որպեսզի չընդունվի եվրոպամետ, կամ թուրքամետ կողմնորոշում։ Սովորական հայ քաղաքացիների և նրանց կենսապահովման շահերն են դարձել այդ ուղղության պատանդը։ Հանրապետության գյուղատնտեսությունը դժվարին ժամանակաշրջան է ապրում և չունի այլընտրանքային արտահանման ուղիներ։

svpressa.ru.– Եվրոպան ունի իր սեփական արտադրանքի առատությունը, հայկականը հատկապես պահանջված չէ։ Ինչո՞ւ Թուրքիան չի օգնում Երևանին գնումների հարցում։

— Թուրքիան և Եվրամիությունը ունեն մաքսային գոտի։ Դա պահանջում է, առնվազն, սակագների համակարգում և ընդհանուր ընթացակարգերի և կանոնակարգերի պահպանում։ Ամեն ինչ, որը չի կարող մտնել ԵՄ, տեսականորեն չպետք է հայտնվի նաև Թուրքիայում։ Սակայն կան նաև այլ տարբերակներ՝ Պարսից ծոցի երկրները, Վրաստանը... Բայց գնորդների որոնումը կուղեկցվի տարբեր ցնցումներով։

svpressa.ru.– Տնտեսագիտությունը մի կողմ դնելով մենք տեսնում ենք, որ Երևանը քաղաքականապես կներքաշվի երկու տարբեր ուժերի՝ Բրյուսելի, Անկարայի և Բաքվի ուղեծիր։ Ո՞վ կհաղթի։

— Կարծում եմ թուրքերն ու ադրբեջանցիները Հայաստանը կվերցնեն իրենց ուղեծիր՝ պարզապես իրենց աշխարհագրական մոտիկության և այն իրենց տրանսպորտային ու հաղորդակցական նախագծերում ներգրավելու ցանկության պատճառով։ Դրանց թվում են Միջին միջանցքը և Զանգեզուրի միջանցքը։ Եվրամիությունն ու Միացյալ Նահանգները այդ հարցում աջակցում են, և Անկարան ու Բաքուն չեն թաքցնում Կովկասում նոր, հատուկ դեր խաղալու իրենց հավակնությունները։ Նրանք Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև թուլացող հարաբերությունների հիմնական շահառուներն են։

Ոչ այնքան վաղուց Ղարաբաղում ապրող հայերը ընտրության առաջ կանգնեցին՝ թողնել իրենց տները կամ ուղարկել իրենց որդիներին ծառայելու թուրք-ադրբեջանական համատեղ բանակում և սովորել Ղուրանը... Հնարավոր է, որ ամբողջ Հայաստանի բնակիչները շուտով ստիպված կլինեն նմանատիպ ընտրություն կատարել։