«Ճգնաժամի նոր փուլ Հայաստանում»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Հայաստանի Սահմանադրական դատարանը կողմ է քվեարկել Նիկոլ Փաշինյանին և մերժել խորհրդարանական ընտրությունների ակնհայտ կեղծման վերաբերյալ ընդդիմության բոլոր բողոքները, գրում է ritmeurasia.ru–ն։ Այսպիսով, ընդդիմությունն այլևս չունի իրավական միջոցներ իրավիճակի վրա ազդելու համար։ Գործող վարչապետը և նրա թիմը պահպանում են իշխանությունը, խորհրդարանում մեծամասնություն են կազմում և կարող են ինքնուրույն ձևավորել նոր կառավարություն:
Սահմանադրական դատարանի որոշումը ինքնին, առանց որևէ բացատրության, արդեն իսկ լուրջ հարցեր է առաջացնում արդարության վերաբերյալ, քանի որ որոշումը փաստացի անտեսել է յոթ ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի, այդ թվում «Ուժեղ Հայաստան» և «Հայաստան» դաշինքների կողմից պնդված բազմաթիվ և լայնածավալ խախտումները։ Այդ խախտումները համակարգային են և, ըստ ընդդիմության և դիտորդների, պետք է հանգեցնեին արդյունքների առնվազն վերանայման, այլ ոչ թե դրանց հաստատման։ Նախևառաջ, ընտրություններն ուղեկցվել են վարչական ռեսուրսների զանգվածային օգտագործմամբ և ընտրողների վրա ճնշումներով։ Գրանցվել են ընտրության օրը ընդդիմադիր կուսակցության քարոզարշավի աշխատակիցների ձերբակալման և հարցաքննության բազմաթիվ դեպքեր, ինչը ստեղծել է վախի մթնոլորտ։ Քվեարկության գործընթացն ինքնին խաթարվել է լուրջ տեխնիկական խախտումներով. հանձնաժողովի անդամները մատիտով լրացրել են ձևաթղթերը, քվեատուփերը մնացել են չկնքված, իսկ որոշ ընտրատեղամասերում իշխող կուսակցության ներկայացուցիչները քվեարկության խցիկներում ուղղակի ճնշում են գործադրել ընտրողների վրա։ Ավելին, գրանցվել են քվեաթերթիկներ ընտրատեղամասերից դուրս տանելու և ընդդիմության ներկայացուցիչների վրա հարձակումների դեպքեր։ Հատկապես վրդովեցուցիչ են այն տվյալները, որոնք վկայում էին ընտրողների ցուցակների և ձայների հաշվարկի հնարավոր մանիպուլյացիաների մասին: Հայտնաբերվել է 846 հասցե, որոնցից յուրաքանչյուրում գրանցված է եղել առնվազն 20 մարդ, և շատ բնակիչներ չգիտեին իրենց հասցեներում գրանցված անձանց, ովքեր, այնուամենայնիվ, մասնակցել են քվեարկությանը: Անվավեր քվեաթերթիկների թիվը նույնպես կտրուկ աճել է հասնելով 17,097-ի, ինչը բավարար է մեկ խորհրդարանական մանդատ ապահովելու համար: Ընդդիմությունը պնդում է, որ իրենց օգտին տրված քվեաթերթիկները հաճախ անվավեր են ճանաչվել կեղծ պատճառներով: Դատարանի կողմից այս և շատ այլ համակարգային խախտումների անտեսումը, որոնք փաստաթղթավորվել են ոչ միայն ընդդիմության, այլ նաև տեղական դիտորդների կողմից, նշվել են ԵԱՀԿ զեկույցներում որպես ծայրահեղ բախումային արշավի և ընդդիմադիր գործիչների քրեական հետապնդման ապացույց:
Սակայն ՍԴ–ի որոշումը ոչ միայն չի լուծել քաղաքական ճգնաժամը, այլ նաև հանգեցրել է քաղաքական բռնապետության ամրապնդմանը, սոցիալական բաժանումների խորացմանը և պետական ինստիտուտների նկատմամբ վստահության անկմանը, քանի որ նախադեպ է ստեղծում, որի համաձայն ընտրական գործընթացի կոպիտ խախտումները մնում են անպատիժ: Այս ֆոնին հետաքրքիր կլինի տեսնել, թե ինչ լեզու կօգտագործեն դատավորները իրենց վիճահարույց որոշումը արդարացնելու համար: Սակայն, իրավական տեսանկյունից, դա այլևս որևէ լուծում չի ունենա, և կառավարության և ընդդիմության միջև առճակատումը կշարունակվի այլ ձևերով։
Կառավարության պաշտոնյաները պաշտոնական հայտարարությունների և սոցիալական ցանցերում գրառումների միջոցով գոհունակություն են հայտնել ՍԴ–ի որոշման վերաբերյալ։
Այսպիսով, մենք ականատես ենք մի իրավիճակի, երբ Հայաստանի կառավարման մարմինները, որոնք ներկայացնում են իշխանության տարբեր ճյուղեր և պարտավոր են լինել միմյանցից անկախ, միաձայն են երգում, աջակցում միմյանց, կրկնում նույն խոսակցությունները և մասնակցում իշխանության բացահայտ բռնագրավման գործընթացին։ Բանն այն է, որ վարչապետը վայելում է Արևմուտքի բացահայտ հովանավորությունը և փաստացի ստացել է քարտ-բլանշ ընդդիմությանը ճնշելու համար։ Եվ ներկայիս ընտրությունները այդ գործընթացի գագաթնակետն են։
Հայաստանի ընդդիմությունը Սահմանադրական դատարանի որոշումը ընկալել է որպես քաղաքական դիմադրության նոր փուլի սկզբի ազդանշան: Նրանք հայտարարել են, որ Սահմանադրական դատարանի վճիռը օրինականացնում է անարդար ընտրությունները: Ընդդիմությունը հայտարարել է, որ երկրի ներկայիս ղեկավարության հեռացումը իշխանությունից իր գլխավոր նպատակն է։
Այստեղ ամենակարևորն այն է, որ ընդդիմությունը ընդունել է պայքարի նոր ձևերի անցումը։ Նախ «Հայաստան» և «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքները ստացել են իրենց մանդատները դրանք անվանելով իշխանություններին դիմադրելու «զենք» և այլ մեթոդների հետ համատեղ իրավական գործիք։
Երկրորդ, փողոցային բողոքի ցույցերը և զանգվածային մոբիլիզացիան են մնում հիմնական մեթոդ, որը ընդդիմությունը մտադիր է բարձրացնել նոր մակարդակի։
Երրորդ, ընդդիմությունը նախատեսում է ստեղծել համակարգային և ինստիտուցիոնալ դիմադրության կառուցվածք, որը կգործի հստակ պլանի համաձայն, և ոչ միայն հանրահավաքների միջոցով։
Եվ վերջապես, բնակչության տարբեր շերտերի հետ համագործակցելով հասարակական կարծիքի փոփոխությունն է համարվել կարևոր խնդիր հուսահատությունը հաղթահարելու և իշխանափոխության հասնելու համար։
Պայքարի այս տարբեր մեթոդների հեռանկարների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ դրանցից յուրաքանչյուրի արդյունավետությունը առանձին-առանձին կասկածելի է։ Խորհրդարանում տեղերը ընդդիմությանը հարթակ և իրավական լծակներ են տրամադրում, բայց դրանք սահմանափակ ներուժ ունեն։ Փողոցային բողոքի ցույցերն են մնում ճնշման դասական գործիք, սակայն դրանց հեռանկարները զգալիորեն նվազում են այն փաստով, որ վերջին տարիներին իշխանությունները սովորել են արդյունավետորեն հակազդել զանգվածային բողոքի ցույցերին օգտագործելով ինչպես վարչական, այնպես էլ ուժային մեթոդներ։ Այստեղ համակարգային և ինստիտուցիոնալացված ընդդիմության ստեղծումն է թվում ամենախոստումնալիցը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am
