Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ` իմամ բայալդի
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Իմամ-բայալդին (թուրք. İmambayıldı-բառացիորեն թարգմանությամբ «իմամը ուշաթափվեց») թուրքական և նաև Բալկանյան տարածաշրջանի որոշ այլ ազգերի խոհանոցների ուտեստ է: Այն պատրաստվում է կիսած սմբուկը ձիթապտղի յուղով շոգեխաշած լոլիկով, սոխով և սխտորով լցոնելով: Լցոնման կազմը կարող է փոքր-ինչ տարբեր լինել, բայց այն սովորաբար լինում է բուսական: Մի փոքր փոփոխված անվան տակ իմամ բայալդին լայնորեն հայտնի է Բուլղարիայում, Իսրայելում, Հյուսիսային Մակեդոնիայում, Հունաստանում, Ալբանիայում և արաբական աշխարհում: Նմանատիպ ուտեստ տարածված է նաև Իրանում, չնայած տեղական բաղադրատոմսը լրացնում են այլ բանջարեղեններով և խոտաբույսերով: Բուլղարիայում ձմռանը ուտեստը պահածոյացնում են: Այս ուտեստը թուրքական խոհանոցի ամենահայտնի ուտեստներից է և ունի միջնադարյան արմատներ:
Իմամ բայալդին պատկանում է այսպես կոչված «olive oil food»-ին՝ «ձիթապտղայուղային սննդին» և լիովին համապատասխանում է միջնադարի սնուցման սկզբունքներին: Այս սկզբունքներին համապատասխան՝ ամռանը անհրաժեշտ է սառը, ջրիկ սնունդ ուտել մեծ քանակությամբ բուսական ճարպերով, քանի որ ճարպը արագացնում է լեղու արտազատումը: Քանի որ թարգմանաբար այս ուտեստը նշանակում է «իմամը ուշաթափվեց», համարյա միշտ իմամ բայալդիի բաղադրատոմսը սկսվում է հուզիչ պատմությամբ առ այն, որ ուտեստի հիանալի համից իմամը ուշաթափվել է: Այնուամենայնիվ, կա նման անսովոր անվանման առաջացման մեկ այլ վարկած, որն, ըստ երևույթին, ավելի մոտ է ճշմարտությանը: Իմամ բայալդին գաղտնիքներով ու հանելուկներով պատված ուտեստ է: Իրականում իմամ բայալդին լցոնված սմբուկ է, բայց․․․ շարժվենք առաջ:
Ինչո՞ւ է իմամը ուշաթափվել: Այս ուտեստի անվանման ծագման մի քանի վարկածներ կան: Առաջին վարկածում ասվում է, որ իմամը ուշագնաց է եղել այդ ուտեստի անզուգական համից, եթե իմամը հանկարծ մտներ Մաքդոնալդս՝ հավանաբար ցմահ կոմայի մեջ կընկներ:
Երկրորդ վարկածի համաձայն՝ իմամը իմանալով ուտեստի վրա ծախսված թանկարժեք բաղադրիչների քանակի մասին, ուշաթափվել է, քանի որ շատ ժլատ է եղել:
Երրորդ վարկածի համաձայն՝ իմամը, երկար ժամանակ պաս պահելուց հետո այդ սմբուկային ուտեստը համտեսելով, ուշաթափվել է, քանի որ դատարկ ստամոքսը չի դիմացել այդ հարվածին։
Չորրորդ և ամենահետաքրքիր վարկածն այն է, որ իմամն ամուսնացել է ձիթապտղի յուղի վաճառքով զբաղվող հարուստ վաճառականի դստեր հետ: Կինը 12 կուժ ձիթապտղի յուղ է օժիտ բերել: Այդ ժամանակ ձիթապտղի յուղը խիստ թանկ է եղել, կոպիտ ասած, այն գնահատել են ինչպես ոսկին: Ամեն երեկո իմամը ստիպել է իր կնոջը սմբուկ պատրաստել ձիթապտղի յուղով, քանի որ շատ է սիրում այդ ուտեստը: Բայց տասներկու օր անց ձիթայուղը վերջացել է: Այդ լուրով կինը եկել է իմամի մոտ և առանց մտածելու ասել, որ պետք է գնալ մոտակա շուկա և ձիթայուղ գնի: Այդ ժամանակ էլ իմամը հասկացել է, որ ընդամենը 12 օրվա ընթացքում կերել է կնոջ ամբողջ օժիտը և ուշաթափվել է։ Հավանաբար իմամը «բայալդի» է եղել հասկացավ, թե որքան անտնտես է իր կինը, և մի ամբողջ կարողություն է ծախսել սմբուկներ տապակելու վրա:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
