Արդյո՞ք վտանգավոր չէ Հայաստանի ֆոնդային բորսայի հսկիչ փաթեթը այլ երկրի վաճառելը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Վարշավայի ֆոնդային բորսայի կողմից Հայաստանի ֆոնդային բորսայի ձեռքբերման վերաբերյալ Կենտրոնական բանկը համաձայնության է եկել: Քննարկվում է Վարշավայի ֆոնդային բորսայի (ՎՖԲ) հետ՝ Հայաստանի ֆոնդային բորսան (ՀՖԲ) ձեռքբերելու մանրամասները։
Ըստ ՀՀ ԿԲ-ի և ՎՖԲ-ի միջև ստորագրված մտադրությունները չունեն պարտադիր իրավական ուժ և սահմանում են հետագա բանակցությունների հիմնական պայմանները: ՎՖԲ-ը նախատեսում է ձեռքբերել ՀՖԲ-ի բաժնետոմսերի հսկիչ փաթեթը։ ՎՖԲ-ը Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի ամենամեծ և զարգացած շուկան է։ ՎՖԲ-ը կազմակերպում է առևտուր բաժնետոմսերով, պարտատոմսերով, ածանցյալ գործիքներով, ֆոնդերի բաժնետոմսերով, այլ գործիքներով։
Ըստ ՀՀ կենտրոնական բանկի ՎՖԲ-ն հուսալի գործընկեր կարող է լինել, որն ունակ կլինի ապահովել կապիտալի շուկաների զարգացում և ընդլայնում: Կարծիք կա, որ ՎՖԲ-ի մուտքը լուրջ խթան կարող է հանդիսանալ Հայաստանի կապիտալի շուկայի զարգացման համար։ Այս առիթով 1or.am-ը զրուցել է տնտեսագետ Կարեն Ադոնցի հետ, պարզելու համար, թե արդյո՞ք ԿԲ այս քայլը չի նվազեցնի Հայաստանի ֆինանսական դաշտի ինքնիշխանությունը:
Տնտեսագետի կարծիքով բորսայի սեփականատիրոջ փոփոխությունը որևէ կերպ չի կարող նպաստել բորսայի գործունեությանը, եթե Հայաստանում չփոխվեն ներկայիս օրենսդրությունն ու գործունեության քաղաքականությունը:
- Այսօր մեր կապիտալի շուկան, տվյալ պահին՝ բորսան, մի տիրույթ է, որտեղ վաճառվում են պարտատոմսեր: Դրա միջոցով դրսից միջոցներ են ներգրավվում, գնում են պետական և խոշոր ընկերությունների պարտատոմսեր: Փաստորեն՝ պարտք են բերում դրսից և պարտքով գումար են տալիս պետությանն ու ընկերություններին: Հայաստանում կապիտալի շուկան այս նեղ տիրույթից ավել չի զարգացել, քանի որ թե՛ կորպորատիվ օրենսդրությունը, թե՛ բորասայի գործունեությանը վերաբերող գործունեությունը, շարունակում է ԿԲ-ի վերահսկողության տակ գտնվել: Եվ այս պարագայում կփոխվի սեփականատերը, թե չփոխվի, դա չի կարող նպաստել բորսայի գործունեությանը, եթե չփոխվեն օրենսդրությունը և բորսայի գործունեության տրամաբանությունը,- ասաց Կ. Ադոնցը:
Տնտեսագետի կարծիքով բորսայի գործունեությունը պետք է ընդլայնել և հնարավորություն ստեղծել, որ դրա միջոցով հնարավոր լինի հասարակությանը ներգրավել ընկերությունների սեփականության մեջ: Մինչդեռ ներկա օրենսդրությունը բավականին բարդ է ու անհասկանալի, իսկ կապիտալի շուկա ասված այս հարթակն, ընդամենը դրսից պարտք վերցնելու և ներսում այն պետությանը պարտատոմսերի ձևով վաճառելուն է ծառայում: Մինչդեռ օրենսդրական դաշտի փոփոխությունը թույլ կտա կարգավորել երկու շատ կարևոր խնդիր:
- Առաջինը՝ եթե ձևավորվի պարզ բաժնետոմսերի վաճառք և եթե դա լինի շահավետ գործընթաց, որը իմ կարծիքով միանշանակ շահավետ կլինի, ընկերությունները կկարողանան միջոցներ ներգրավել ոչ թե բանկերից, այլ՝ հասարակությունից: Այդ դեպքում, բնական է, որ մարդիկ իրենց դեպոզիտները բանկերից կհանեն և բաժնետոմսեր կգնեն: Սա կարող է առաջացնել խնդիր, ուստի դա պետք է կարգավորել, իսկ մեր կառավարությունը գրագետ կարգավորում իրականացնելու պատկերացումներ, ցավոք, չունի: Երկրորդը՝ այսօրվա օրենսդրությունը ենթադրում է, որ բորսայի, այսինքն՝ կապիտալի շուկայի գործունեությունը կարգավորվում է ԿԲ-ի կողմից, մինչդեռ սեփականության իրավունքի վերաբաշխումը պետք է հնարավոր լինի ինքնուրույն իրականացնել, քանի որ դա սեփականության իրավունք է և պետք է բաժնետոմսերի սեփականատերը հնարավորություն ունենա այն հեշտությամբ գնել կամ վաճառել: Այսինքն, ԿԲ-ը պետք է կարգավորի միայն արժեթղթերի սպեկուլյատիվ վաճառքը: Եվ քանի դեռ այդ ֆունկցիան չի առանձնացվել բորսայից, Հայաստանում կապիտալի շուկան չի կարող զարգանալ»,- ասաց Կ. Ադոնցը:
Տնտեսագետի դիտարկմամբ դա լուրջ խնդիր է: Միևնույն ժամանակ այստեղ հարկավոր է ճիշտ և զգույշ կարգավորումներ իրականացնել, որին ևս առաձնապես կարևորություն չի տրվում: Այս պայմաններում կարևոր չէ, թե ով կլինի բորսայի սեփականատերը, բայց երբ հայկական բորսայում սկսվի պարզ բաժնետոմսերի առք ու վաճառք իրականացվել, այդ դեպքում հարկ կլինի վերանայել նաև, թե որդյո՞ք լավ է, որ այլ պետության ձեռքում է բորսայի հսկիչ փաթեթը:
- Մեր բորսայի գործունեությունը բացարձակ կապ չունի տնտեսության զարգացման հետ: Այն պարտքի վաճառք իրականացնող հարթակ է: Այսինքն՝ բորսան գումար ստանալու զուտ կազմակերպչական ձևն է կարգավորում և դրանից շահույթ է ստանում: Այն տարածք է, որին գործարքներ իրականացնելու իրավունք է վերապահված: Բաժնետոմսերի վաճառքից շահույթ են ստանում բրոքերները, որոնք էլ բորսային են վճարում, քանի որ այդ տարածքում են գործունեություն իրականացնում: Եվ եթե կառավարությունը բրոքերներին պարտատոմսերի կամ արժեթղթերի վաճառք իրականացնելու արտոնություններ տա, ապա պետք է կարողանա նաև այն պատշաճ վերահսկել: Ինչ վերաբերում է պետական պարտքին, ապա ասվում է՝ արտաքին և ներքին պարտք, բայց դրանք երկուսն էլ նույն արտաքին պարքն է: Մեկը պետությունն է դրսից վերցնում, մյուսը՝ բանկերը, որը կրկին պետության պարտքն է համարվում: Եվ այս պարագայում ես որևէ տվանգ չեմ տեսնում, եթե Հայաստանի բորսայի հսկիչ փաթեթը ձեռք բերի , ասենք՝ Լեհական կողմը, քանի որ մեր բորսան տնտեսության զարգացման առումով որևէ դերակատարում կամ նշանակություն չունի: Դա ընդամենը դրսից գումարներ բերելու հնարավորություն է, ոչ ավելին,- ասաց Կ. Ադոնցը:
Արմինե Գրիգորյան
