Երաշտն ամբողջ աշխարհում մեծացնում է հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունությունը․ հետազոտություն
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Երաշտը հանգեցնում է հողում հակաբիոտիկների նկատմամբ կայուն (ռեզիստենտ) միկրոօրգանիզմների կոնցենտրացիայի բարձրացմանը, ինչը կարող է լուրջ հետևանքներ ունենալ հանրային առողջապահության համար, նշվում է նոր հետազոտության մեջ։
Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի (Կալտեխ, ԱՄՆ) հետազոտողները փորձել են պատասխանել մեկ հարցի. կարո՞ղ են հակաբիոտիկների առաջացման բնական միջավայրի փոփոխությունները նպաստել կայունության զարգացմանը:
Նրանց եզրակացությունն այն է, որ տարածաշրջանային չորայնությունը սերտորեն կապված է ավելի քան 100 երկրների կլինիկական պայմաններում հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունության տարածվածության հետ։
Հակամիկրոբային կայունությունը (AMR) աճող սպառնալիք է, որը միայն Եվրոպական միությունում տարեկան ավելի քան 35,000 մահվան պատճառ է դառնում. հայտնում է Euronews-ը։
Այն առաջանում է, երբ բակտերիաները, վիրուսները, սնկերը և մակաբույծները դադարում են արձագանքել հակամիկրոբային դեղամիջոցներին: Սա բնական գործընթաց է, որը ժամանակի ընթացքում տեղի է ունենում հարուցիչների գենետիկական փոփոխությունների պատճառով, սակայն մարդկային գործունեության՝ առաջին հերթին հակամիկրոբային միջոցների սխալ և չափից ավելի կիրառման հետևանքով այն կարող է կտրուկ արագանալ:
«Երաշտները հանգեցնում են նույն հետևանքներին, ինչ հակաբիոտիկների չափից ավելի կիրառումը կլինիկական պայմաններում. և՛ մեկը, և՛ մյուսը ուժեղացնում են հակաբիոտիկների նկատմամբ կայուն շտամների ընտրությունը», — ասել է Caltech-ի կենսաբանության և գեոկենսաբանության պրոֆեսոր Դիաննա Նյումանը:
Նրա խոսքով՝ հետազոտության ընթացքում հայտնաբերված «զարմանալի փոխկապակցվածությունը» խթանում է կլինիկաներում առավել ճշգրիտ ու արագ ախտորոշման զարգացումը, ինչպես նաև նոր թերապևտիկ մոտեցումների ստեղծումը:
«Հակաբիոտիկներն առաջին անգամ հայտնաբերվել են դեռևս 1940-ական թվականներին՝ հողային միկրոօրգանիզմների հետ փորձարկումների ժամանակ. այն ժամանակ պարզվել է, որ հողային մի օրգանիզմի արտադրած բնական նյութերն ընդունակ են ճնշել մեկ այլ օրգանիզմի աճը», — նշում են հեղինակները:
Այդ ժամանակից ի վեր այդ բնական միացություններից շատերը ձևափոխվել են և վերածվել դեղամիջոցների, սակայն հողը նախկինի պես մնում է հակաբիոտիկների նոր արտադրողների խոշորագույն աղբյուրներից մեկը։ Դա մի մի միջավայր է, որն այնքան հարուստ է մանրէներով, որ, ըստ գնահատականների, դրա բնակիչների մոտ 99 տոկոսին մինչ օրս չի հաջողվում աճեցնել լաբորատոր պայմաններում:
Հետազոտողների խոսքով՝ բազմաթիվ հակաբիոտիկներ սկիզբ են առնում հողային միկրոօրգանիզմներից, սակայն այն, թե ինչպես կարող են հողային էկոհամակարգերում շրջակա միջավայրի փոփոխությունները նպաստել կայունության զարգացմանը, դեռևս թերի է ուսումնասիրված։
Caltech-ի հետդոկտորանտ և աշխատության առաջատար հեղինակ Սյաոյույ Շանի ղեկավարությամբ ստեղծվել է հաշվողական ծրագիր՝ հողի նմուշներում մանրէաբանական հաջորդականությունների բաց տվյալների հավաքածուները վերլուծելու համար, որպեսզի բացահայտվեն տարբեր հակաբիոտիկների արտադրությունն ապահովող գեները։
Օգտագործելով 116 երկրների կլինիկական հսկողության տվյալները և ԱՄՆ-ի, Չինաստանի ու Եվրոպայի տարածքների հողային տվյալների շտեմարանները, որոնք ընդգրկում են հողօգտագործման տարբեր տեսակներ (վարելահողեր, արոտավայրեր, անտառներ և ջրային-ճահճային տարածքներ), գիտնականները պարզել են, որ հիվանդանոցներում հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունության միջին հաճախականությունը սերտորեն կապված է տեղական չորայնության ինդեքսի հետ։
Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ երաշտի ժամանակ կայունությունն ուժեղացնող հիմնական մեխանիզմը կոնցենտրացիայի էֆեկտն է. հողի չորացմանը զուգընթաց՝ դրանում պարունակվող բնական հակաբիոտիկներն ավելի կոնցենտրացված են դառնում մնացորդային խոնավության մեջ։
Սակայն երաշտը հակաբիոտիկների վրա ազդում է նաև ավելի նուրբ ձևերով։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ չորության պայմաններում բակտերիաների զգացած ֆիզիկական սթրեսը կարող է փոխել դրանց դեմ հակաբիոտիկների ազդեցության արդյունավետությունը։
Չոր եղանակի տևական ժամանակահատվածները կարող են փոխել նաև հողում առանձին հակաբիոտիկների քայքայման արագությունը՝ կախված կոնկրետ նյութից. ցածր խոնավության պայմաններում այս գործընթացը կարող է ինչպես դանդաղել, այնպես էլ արագանալ:
«Մենք մշտապես շփման մեջ ենք հողի հետ՝ բնության գրկում հանգստանալիս կամ պարզապես փոշի շնչելիս», — ասում է Շանը:
«Կարևոր է, որ բակտերիաներն ընդունակ են միմյանց փոխանցել գեներ, իսկ հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունության գեները, ինչպես հայտնի է, շատ ակտիվորեն են տարածվում: Հաշվի առնելով շրջակա միջավայրում առկա տրիլիոնավոր բակտերիաները՝ դա տեղի է ունենում հսկայական մասշտաբներով»:
