«ԱՄՆ-ը մտնում է Հարավային Կովկաս. Ի՞նչ սպառնալիքներ է ներկայացնում Իրանի հետ հակամարտությունը Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի համար»

ԱՄՆ-ի և Իսրայելի պատերազմը Իրանի դեմ լուրջ մտահոգություն է առաջացրել Հարավային Կովկասում: Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի իշխանությունները պատրաստվում են փախստականների հնարավոր հոսքին նշելով, որ Իրանի՝ որպես տարածաշրջանի հիմնական խաղացողի, ճակատագիրը անխուսափելիորեն կազդի տարածաշրջանի վրա, գրում է antifashist.com–ը։

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը նախագահել է Անվտանգության խորհրդի նիստում: Մասնակիցները «խորը ափսոսանք են հայտնել ողբերգական իրադարձությունների կապակցությամբ, ցավակցություն հայտնել զոհերին և ընդգծել խաղաղության արագ հաստատման անհրաժեշտությունը»: Իր հերթին, ՀՀ Արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է Իսլամական Հանրապետությունից օտարերկրացիների տարհանմանը նպաստելու պատրաստակամության մասին։

Ադրբեջանի Արտաքին գործերի նախարարությունը կոչ է արել պատերազմող կողմերին ցուցաբերել առավելագույն զսպվածություն և զերծ մնալ իրավիճակի սրման կարողություն ունեցող քայլերից: Հայտարարության մեջ ընդգծվել է բոլոր պետությունների ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության և անկախության հարգման կարևորությունը համաձայն ՄԱԿ-ի կանոնադրության և միջազգային իրավունքի համընդհանուր ճանաչված նորմերի: Ադրբեջանի իշխանությունները նաև ընդունել են Իրանից փախստականների առնվազն երկու խումբ: Ժամանողները պնդում են, որ սահմանին նկատելի կուտակումներ չեն եղել, սակայն պետք է նշել, որ Իրանի հյուսիսում ավելի շատ ադրբեջանցիներ են ապրում, քան բուն Ադրբեջանում, և եթե հակամարտությունը սրվի, փախստականների հոսքը կարող է աճել։ 

Վրաստանը նույնպես ձեռնպահ է մնացել որևէ կողմին դատապարտելուց կոչ անելով վերադառնալ բանակցությունների սեղանի շուրջ։ Թբիլիսին նաև խորհուրդ է տվել իր քաղաքացիներին ձեռնարկել բոլոր անհրաժեշտ միջոցները սեփական անվտանգության համար։

Փորձագետները կարծում են, որ Իրանի վրա հարվածները կարող են հանգեցնել Հարավային Կովկասում էական փոփոխությունների։ IMEMO RAS-ի Կովկասի բաժնի ղեկավար Վադիմ Մուխանովի խոսքով վերջին դարերում երեք տերություններ՝ Ռուսաստանը, Իրանը և Թուրքիան են ազդեցություն ունեցել տարածաշրջանի վրա, բայց հավասարակշռությունը աստիճանաբար փոխվում է։ Նա նշել է, որ 21-րդ դարում Թուրքիան մեծացնում է իր ազդեցությունը գործելով Ադրբեջանի հետ համատեղ և փորձելով եռակողմ դաշինք կազմել Վրաստանի հետ։ Քանի որ Մոսկվայի և Թեհրանի դիրքերը թուլանում են, Մուխանովը կարծում է, որ ԱՄՆ-ը և Չինաստանն են ամրապնդում իրենց ներկայությունը. Պեկինը կենտրոնանում է ներդրումների և առևտրի վրա, մինչդեռ Վաշինգտոնը հույսը դնում է ռազմաքաղաքական գործիքների վրա։ Մուխանովը շեշտել է, որ Իրանի վրա հարվածները ավելի են բարդացնում նրա դիրքերը Կովկասում, սակայն հետևանքների չափը կախված կլինի պատերազմի տևողությունից և արդյունքներից: Եթե հարձակումները սահմանափակվեն մի քանի օրով, ապա «Իրանի համար ոչ մի սարսափելի բան չի պատահի», բայց հնարավոր ցամաքային գործողությամբ երկարատև սցենարը կարող է «աղետալի» արդյունքներ ունենալ: Նման սցենարի դեպքում, փորձագետի կարծիքով, Հայաստանն ու Ադրբեջանը առաջինը կբախվեն փախստականների հոսքի հետ: Պատահական չէ, նշել է նա, որ վերջին տարիներին շատ իրանցիներ անշարժ գույք են գնել այդ երկրներում: Նա նաև չի բացառել Ադրբեջանի վրա Իրանի հարվածների ռիսկը, եթե Թեհրանը կասկածի Բաքվին ԱՄՆ-ին օգնելու մեջ: Երևանի համար, ըստ Մուխանովի, Իրանը կենսականորեն է կարևոր, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս շրջանցել Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից սահմանված տնտեսական շրջափակումը: Իսկ Վրաստանը, նրա խոսքով, կարող է անուղղակիորեն տուժել Բաքվից կախվածության պատճառով:

Միջազգային հարաբերությունների վերլուծության կենտրոնի խորհրդի նախագահ Ֆարիդ Շաֆիևն էլ հայտարարել է, որ սահմանի մոտ սրացումը մտահոգիչ է Բաքվի համար, բայց Ադրբեջանը «ոչ մի կերպ չի մասնակցի հակամարտությանը»: Նա հիշեցրել է, որ ռազմական գործողությունների սկսվելուց կարճ ժամանակ առաջ Իրանի կառավարության ներկայացուցիչները այցելել էին Ադրբեջան, իսկ 2005 թվականից ուժի մեջ է մտել միմյանց դեմ թշնամական գործողությունների համար երրորդ երկրներին տարածք չտրամադրելու մասին համաձայնագիրը։ Շաֆիևը նաև ընդգծել է, որ Ադրբեջանում չկան ԱՄՆ կամ Իսրայելի ռազմական բազաներ։ Խոսելով աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների մասին Շաֆիևը նշել է, որ դրանք սկսվել են վաղուց. նախ Ռուսաստանը կորցրեց իր որոշակի ազդեցությունը Հայաստանում և դժվար հարաբերությունների մեջ մտավ Ադրբեջանի հետ, և հիմա, նրա կարծիքով, Իրանը նույնպես կարող է զիջել իր դիրքերը։ Այս ֆոնին, փորձագետը մասնավորապես նշելով փոխնախագահ Ջ.Դ. Վենսի այցը Երևան և Բաքու կարծում է, որ ԱՄՆ-ը «վերադառնում է Հարավային Կովկաս»։ Միևնույն ժամանակ, նա նշել է, որ Թուրքիան է ամրապնդում իր դաշինքը Ադրբեջանի հետ, ընդ որում Անկարան նաև սկսել է վերականգնել հարաբերությունները Հայաստանի հետ։

Կովկասի ինստիտուտի գիտաշխատող Հրանտ Միքայելյանն էլ կարծում է, որ Իրանի պարտությունը ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հետ պատերազմում Հայաստանին կդնի չափազանց դժվարին իրավիճակում։ Նա հիշեցրել է, որ Թեհրանը կարևոր հավասարակշռող դեր է խաղացել, այդ թվում Ադրբեջանին զսպելով։ Նրա խոսքով, եթե Իրանը պարտվի և խրվի ներքին խնդիրների մեջ, ապա «որևէ միջնորդության մասին խոսք լինել չի կարող»։

Միքայելյանը պարզաբանել է, որ պարտությունը կսահմանվի որպես սցենար, որի դեպքում կառավարությունը կտապալվի կամ կկորցնի վերահսկողությունը երկրի տարածքի մի մասի նկատմամբ։ Հաղթանակը, նրա կարծիքով, կլինի թշնամուն այնպիսի վնաս հասցնելը, որ նա որոշի դադարեցնել պատերազմը. այդ դեպքում Իրանի միջազգային դիրքերը, այդ թվում Կովկասում, կամրապնդվեն։ Իրանի պարտության դեպքում, փորձագետի կարծիքով, Թուրքիան արդեն չի ունենա մրցակիցներ Հարավային Կովկասում, Հայաստանը «ինքնապահպանության համար» ստիպված կլինի դառնալ Ամերիկայի արբանյակ, բայց ԱՄՆ-ը, նրա կարծիքով, տարածաշրջանում կգործի Թուրքիայի միջոցով։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am