Երկուսով խաղ. Փաշինյանն ու Ալիևը հրետակոծության միջոցով գնում են խաղաղության ստորագրման
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Regnum.ru–ն գրում է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանային բախումները վերսկսվել են: Փետրվարի 12-ին Բաքուն հայտարարել է, որ «Հայկական զինված ուժերի հերթական ռազմական սադրանքի արդյունքում» վիրավորվել է Ադրբեջանի պետական սահմանային ծառայության զինծառայող, և այդ «հայկական կողմի սադրանքը» լուրջ հարված է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության գործընթացին։ Անմիջապես, չնայած հայկական կողմի կողմից հրետակոծության փաստն ընդունելուց հրաժարվելուն, ադրբեջանցիները պատասխան գործողություն են սկսել, որի արդյունքում հայկական կողմն ունեցել է չորս զոհ և մեկ վիրավոր։
Բայց, տարօրինակ կերպով, այս հարձակումները հետևանք էին այն իրավիճակի, որը ձևավորվել է հայ-ադրբեջանական խաղաղության պայմանագրի կնքման բանակցությունների շուրջ։ «Կողմերը դեռ չեն հասցրել առաջ շարժվել բանակցային գործընթացում։ Դրա պատճառով սահմանային գոտում, ինչպես նաև դիվանագիտական դաշտում ընդհանուր ֆոնը լավագույնը չէ»,- «Regnum.ru» գործակալությանը բացատրում է ՄԳԻՄՕ-ի Կենտրոնական Ասիայի բաժնի ավագ գիտաշխատող Ստանիսլավ Պրիտչինը:
Բանակցային գործընթացն, ըստ էության, մտել է փակուղի: Մի կողմից Ադրբեջանն է, որը փորձում է օգտվել նպաստավոր պահից, նշել է Եվրասիական վերլուծական ակումբի ղեկավար Նիկիտա Մենդկովիչը, քանի որ Ղարաբաղի ամբողջական գրավմանը հասնելուց հետո, վստահ է, որ կարող է հասնել այն ամենին, ինչին ցանկանում է: Ընդ որում, որպես լուրջ զիջումներ են ոչ միայն Երևանի կողմից Ղարաբաղի կորուստը և Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչումը (ինչն արդեն արել է Փաշինյանը առանց սակարկության, և միակողմանի), այլ նաև Հայաստանի ինքնիշխանության սահմանափակումը, ինչպես նաև Բաքվի ընդլայնումը անմիջականորեն հայկական տարածքի նկատմամբ վերահսկողությամբ:
«Ալիևը ցանկանում է, որ Փաշինյանը իրեն փոխանցի, այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքը», ինչպես նաև Հայաստանի տարածքում գտնվող իր անկլավները և պետք է ապահովվի ադրբեջանցիների վերադարձը Հայաստան, չնայած այն բանին, որ հայ բնակչությունը չի վերադառնա Ադրբեջան։ Բացի դա, նա համաձայնել է Ադրբեջանի կողմից 2021-2022 թվականներին գրավված հայկական տարածքների շարունակական օկուպացմանը, ինչպես նաև սահմանի սահմանազատմանը և սահմանագծմանը ամբողջությամբ Ադրբեջանի պայմաններով»,- պարզաբանել է Ռազմավարական հետազոտությունների և նախաձեռնությունների վերլուծական կենտրոնի ղեկավար Հայկ Խալաթյանը։ Նրա կարծիքով, եթե Փաշինյանը գնա այդ զիջումներին, ապա դա կնշանակի Հայաստանի ամբողջական կապիտուլյացիա և հայկական գործոնի չեզոքացում Կովկասում։ Իսկ հանրապետությունում իշխանափոխության դեպքում նոր ղեկավարները չեն կարողանա երկար ժամանակ դիմակայել Բաքվին կամ գոնե ինչ-որ վտանգ ստեղծել ադրբեջանական շահերի համար։
Հայաստանի վարչապետը չի կարող պարզապես ընդունել այդ պայմանները։ Թեկուզ միայն այն պատճառով, որ դրանց դեմ է բնակչության ճնշող մեծամասնությունը։ Երկիրն արդեն եռում է այն պատճառով, որ Հայաստանը կատարում է Ադրբեջանի որոշակի պահանջներ՝ առաջին հերթին գաղափարական բնույթի։ «Փաշինյանի վրա հսկայական ներքին ճնշում է գործադրվում այն զիջումների պատճառով, որոնք նա անում է իր հարևանների հետ հարաբերություններում, այդ թվում՝ սահմանադրության հարցով», - ասել է RUDN համալսարանի ավագ դասախոս Քամրան Հասանովը:
Եվ զարմանալի չէ, որ այս իրավիճակում Նիկոլ Փաշինյանը չի կարողանում կատարել ադրբեջանական պայմանները։ Նա չի կարող պարզապես համաձայնվել որևէ լուրջ զիջման, քանի որ վտանգում է կորցնել իշխանությունը։ Նրա վերջին հարցազրույցը Daily Telegraph-ին ֆիքսում է որոշ բացասական կողմեր և որոշ չափով նույնիսկ հետագա օտարացում է առաջացնում: Բանակցային գործընթացում Հայաստանի ղեկավարը պատասխանատվությունը գցում է ադրբեջանական կողմի վրա, սակայն առաջխաղացման համար ոչ մի նոր բան չի առաջարկում։
Եվ այստեղ մեկնարկում է իրադարձությունների շղթա, որը շատ է հիշեցնում բազմաշարժություն։ Առաջին քայլը ուժային ճնշումն է։ Ադրբեջանական կողմը կա՛մ հրահրում է (եթե հավատանք Երևանին), կա՛մ սրում (եթե հավատանք, որ վերջին գնդակոծությունը հայկական կողմից է եղել) սահմանային ճգնաժամը։ Եվ դա լավ հասկանալով, որ ոչ Հայաստանը, ոչ էլ նրա ղեկավարությունը պատրաստ չեն պատերազմի։ Ըստ էության, դա ուժային ճնշում է և սրացման սպառնալիք, եթե խաղաղության պայմանագիրը չստորագրվի Բաքվի պայմաններով։
Ավելին, սրացում, որը կարող է շատ ավելի մեծ խնդիրներ առաջացնել Երևանի համար, քան նրանց համար, որոնք խաղաղության պայմանագրի հարցում զիջումների կգնան։ «Դա կարող է անգամ չավարտվել միայն տրանսպորտային միջանցքով, քանի որ ավելի վաղվա հռետորաբանությունը թույլ է տալիս Ադրբեջանին նույնիսկ գրավել հենց Երևան քաղաքը: Այսինքն կարելի է խոսել հայկական պետականության վերացման մասին»,- վստահ է Նիկիտա Մենդկովիչը։
Իսկ դա նշանակում է, որ Փաշինյանն արդեն փաստարկ ունի համոզելու բնակչությանը կատարել ադրբեջանական պայմանները։ Նա ամեն գնով խաղաղություն է քարոզում և ամեն կերպ փորձում է հայ հասարակության մեջ սերմանել այն գաղափարը, որ պետք չէ դիմադրել, և որ նույնիսկ շատ դժվար ու նույնիսկ խայտառակ զիջումների գնով պետք է Ադրբեջանի հետ գոնե ինչ-որ խաղաղության համաձայնագրի հասնել։
Թվում է, թե այդ փաստարկը կասկածելի է։ Հայաստանը դեռևս ՀԱՊԿ անդամ է, ինչը նշանակում է, որ Ռուսաստանը երաշխավորում է Հայաստանի ներկայիս սահմանների անվտանգությունը։ Եվ եթե սահմանազատման շուրջ սահմանային վեճերը (որտեղ կողմերը տարբեր տեսակետներ ունեն) կարող են ինչ-որ կերպ անցնել որպես միջպետական վեճ, ապա ադրբեջանական բանակի ներխուժումը Զանգեզուր (էլ չասած Երևանի վրա հարձակումը) ակնհայտորեն ագրեսիա կդառնա Հայաստանի դեմ։ Ռուսաստանը չի կարող չխառնվել, սկզբից քաղաքական, ապա ռազմական մեթոդներով։ Արդյունքում 2020 թվականից ի վեր Բաքվի բոլոր ձեռքբերումներն ու գրավումները վտանգված կլինեն։ Բայց Ադրբեջանն արդեն ստացել է իրենը և չի վտանգի իր հարաբերություններով աշխարհի հետ հանուն մի քանի կիլոմետր նոր տարածքների, կարծում է Քամրան Հասանովը։
Այնուամենայնիվ, կա մեկ նրբերանգ: Փաշինյանը վերջին տարիներին արել է հնարավոր ամեն ինչ ռուսական գործոնը հավասարումից հանելու համար: Նախ, նա վիճել է Մոսկվայի հետ, ընդգծված անտեսում է ՀԱՊԿ հանդիպումները, միևնույն ժամանակ շրջում է եվրոպական մայրաքաղաքներով և նույնիսկ աջակցում է Կիևին: Այսինքն Երևանն իրեն քաղաքական մեկուսացման մեջ է դրել այն պահին, երբ փաստացի խզել է հարաբերությունները Մոսկվայի հետ և ապավինել Ֆրանսիայի աջակցությանը։
Երկրորդ հերթին Փաշինյանը և իր թիմը փորձում են բնակչության մեջ սերմանել այն միտքը, որ Ռուսաստանը պետք է մնա լուսանցքում։ Փաշինյանամետ լրատվամիջոցներն ակտիվորեն տարածում են «Մոսկվայի դավաճանության» գաղափարը, և որ Ղարաբաղը հանձնել է, ոչ թե Փաշինյանը, այլ Ռուսաստանը։ Ինքը՝ վարչապետը ասել է, որ Ռուսաստանը դարձել է անհուսալի դաշնակից, այդ թվում այն պատճառով, որ այժմ Հայաստանի համար ժամանակ չունի։ Իսկ դա նշանակում է, որ պարզ է դառնում, որ հիմա չկա մեկը, ով կպաշտպանի Հայաստանը, ուստի կա Բաքվի հետ ցանկացած տեսակի հաշտություն կնքելու հրատապ անհրաժեշտություն:
Ճիշտ է, իրականում խաղաղություն է պետք ոչ այնքան Երևանին, որքան հենց Փաշինյանին։ «Հայաստանի վարչապետը պետք է հայերի մեջ ամեն գնով սերմանի խաղաղության գաղափարը, քանի որ հակառակ դեպքում հասարակությունը ողջամիտ հարցեր կունենա Փաշինյանի արտաքին քաղաքականության արդյունքների վերաբերյալ, քանի որ նա տարածաշրջանում խաղաղության դարաշրջանի հասնելու պատրվակով փաստացի համաձայնեց հանձնել Լեռնային Ղարաբաղը և մի շարք այլ կասկածելի քայլեր կատարեց։ Բացի այդ, Ադրբեջանի հետ հակամարտությունը խաղաղ ճանապարհով լուծելու դեպքում Հայաստանի ներկայիս իշխանությունները աշխարհաքաղաքական շրջադարձի համար ազատ մուտք կունենան դեպի արևմուտք»,- ընդգծել է Հայկ Խալաթյանը։
Այդ շրջադարձը, ըստ էության, վարչապետի գլխավոր խնդիրն է, որը նա իրականացնում է 2018 թվականից իշխանության գալուց ի վեր։ Խնդիրը, որի համար նա հանձնեց Ղարաբաղը, խզում է հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ և սպառնում Հայաստանի ինքնիշխանությանը։ Ահա թե ինչու է Նիկոլ Փաշինյանը հրաժարվում որևէ բան անել Իլհամ Ալիևի ճնշումներին հակադրվելու համար: Նա չի մոբիլիզացնում, ոչ մի կոշտ քայլի չի դիմում՝ հասկանալով, որ այդ քայլերն իրականացնելու համար ստիպված է լինելու կրկին կտրուկ շրջել իր քաղաքականությունը և փորձել աջակցություն փնտրել Մոսկվայից։ Ի վերջո, այդ դեպքում շրջադարձը դեպի Արևմուտք չի աշխատի։ Իսկ հետո՝ դա կարող է ընկալվել որպես մեծ աշխարհաքաղաքական հաջողություն, որպես Հայաստանի վերադարձ արևմտամետ անհաջող փորձից հետո, վերադարձ ռուսական աշխարհաքաղաքական գիրկ: Եվ դա պետք չէ ո՛չ Փաշինյանին, ո՛չ նրա արևմտյան ընկերներին։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
