Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ…լոգանքի սպունգ
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Այն, որ մարդը մաքրասեր արարած է և միշտ չէ, որ պատրաստ է եղել վեց ամիս սպասել, որ վրայից երեք միլիմետրանոց ցեխի շերտը ինքնուրույն թափվի, հայտնաբերվել է հնագետների կողմից: 4000 տարի առաջով թվագրված կավե տախտակներն են վկայում մարմնի մաքրման առաջին ընթացակարգերի մասին: Այդ գործընթացը ներառել է մարմնի կեղտը քերելը փայտե կամ բրոնզե քերիչներով: Բայց դա հարուստ քաղաքացիների մոտ է եղել: Աղքատներին մնացել է գետը, նրա ավազն ու մոխիրը: Հին հռոմեացիներն ու հույները մանգաղաձև տեսքով քերիչներով են քերել մարմնի կեղտը: Այն կոչվում էր «ստրիգել»: Դրանք պատրաստվում էին փայտից, մետաղներից և նույնիսկ կոկորդիլոսի ատամներից: Իսկ հին Եգիպտոսում կանայք հավաքվել են մեկ սենյակում և միմյանց մարմինները քսել Նեղոսից հանված կավով: Հետո կավը լվացել են տաք ջրով, իսկ ստրուկները կլոր քարերով հղկել են տիկինների մարմինը: Այդ ամենը ավարտվել է կոկոսի կամ արմավենու յուղով մերսմամբ:
Որոշ ժամանակ անց՝ միջնադարում Ասիայում և ավելի հյուսիս՝ Եվրոպայում, մարմինը լվանալը սկսել են համարել մեղք, իսկ լողանալը դարձել է հազվադեպ երևույթ: Իսկ ահա Միջերկրածովյան բնակիչները լողանալու նպատակով օգտագործել են բնական սպունգ: Հետո Կոլումբոսը, կարտոֆիլից բացի, Եվրոպա է բերել նաև Կարիբյան սպունգը, որը եղել է ավելի կոշտ և ավելի հարմար է եղել լոգանքի համար, քան միջերկրածովյան սպունգը: Ծովային սպունգները բազմաբջիջ ծովային կենդանիներ են, որոնք ապրում են ծովի հատակին անշարժ կպած, և տարածված են ամենուր: Նրանք չունեն օրգաններ և հյուսվածքներ, դրանց ֆունկցիան կատարում են առանձին բջիջները: Սպունգների մարմինը սովորաբար պինդ է ներսում առկա կալցիումի և սիլիցիումի միացությունների հետ կապված, բայց կան նրանց երկու տեսակներ, որոնց մարդիկ հնուց օգտագործել են իրենց փափկության պատճառով:
Հնուց այս փափուկ սպունգները մարդիկ օգտագործել են որպես սաղավարտի տակդիր, ջրի տեղափոխման անոթ, ջրի ֆիլտր և իհարկե որպես լոգարանային սպունգ: Ներկայումս էլ այդ ծովային սպունգները օգտագործվում են, բայց միայն բժշկության մեջ: Իսկ հետո 19-րդ դարի վերջը և 20-րդ դարի սկիզբը բնութագրվում է լվացքի և լոգանքի պարագաների ծաղկմամբ: Լոգանքի սպունգներ սկսել են պատրաստել կանեփից: 30-ականներին հայտնագործվել է պարոլինը, որի համար անմիջապես գտել են գործնական կիրառություն որպես լոգանքի սպունգ: Իսկ երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո սպունգներ սկսել են պատրաստվել կաուչուկից՝ ընդօրինակելով բնական սպունգի ծակոտիները: Մեր ժամանակներում մեքսիկական ագավայի մանրաթելերից են սպունգեր պատրաստում:
Մեկ այլ սովորական նյութ է լուֆան: Այն նաև կոչվում է կուշ, վիետնամական դդում , չինական բամիա (Lagenaria siceraria): Սա դդմազգիների (Chenopodiaceae) ընտանիքի Luffa ցեղին պատկանող միամյա մշակաբույս է։ Կան դրա բազմաթիվ տեսակներ: Այս բույսի հասուն պտուղների պտղամիսը թելոտ է, ամուր, և այդ տեսակի պտուղները սննդի օգտագործման մեջ պիտանի չեն։ Պտղի ներսը ցանցանման է, պտղացանցն օգտագործվում է բժշկության մեջ։ Հասուն պտուղը վերամշակելուց հետո օգտագործում են որպես սպունգ՝ լողանալու համար: Լյուֆայի հայրենիքը համարվում է Հնդկաստան, որտեղից երկու հազար տարի առաջ այն տեղափոխվել է Չինաստան։ Կան նաև բուսական սպունգների այլ տեսակներ: Սիսալ - սպունգը պատրաստվում են ագավայի տերևներից: Սա բավականին ամուր և կոպիտ նյութ է և մի փոքր կոպիտ է ամենօրյա օգտագործման համար: Ռամի-սպունգը պատրաստվում է ճապոնական եղինջից: Իր մանրաթելերի ծակոտկենության պատճառով ճապոնացի արհեստավորները հիանալի կերպով հարմարեցրել են այս բույսը լոգարանային սպունգ ստանալու համար: Այնուամենայնիվ պետք է նշել, որ ներկայումս լոգարաններում հիմնականում օգտագործվում են սինթետիկ նյութերից պատրաստված տարատեսակ սպունգները:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
