Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ…արդուկի սեղան
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Մարդկանց անհանգստացրել է սպիտակեղենի և հագուստի արդուկման հարցը դեռ արդուկի ստեղծումից շատ առաջ: Արդուկման սարքերի մասին առաջին հիշատակումները վերաբերվում են մեր թվարկությունից առաջ 9-րդ դարին, երբ սկանդինավյան վիկինգները որպես արդուկի սեղան սկսել են օգտագործել փայտի հղկած տախտակներ, իսկ որպես արդուկ տաքացրած քարեր:
Հին Ռուսաստանում սպիտակեղենի արդուկման գործընթացը նման է եղել խմորի գրտնակմանը: Սպիտակեղենը փաթաթել են գլանափայտին և գլորել հարթ մակերեսի վրա: Միջնադարյան Եվրոպայում արդուկման կտորեղենը փռել էր քարերի հարթ մակերեսի վրա և նրանց վրայով գլանափայտեր գլորել: Ժամանակին յուրաքանչյուր ազգ է հորինել հագուստի արդուկման իր յուրահատուկ ձևը: Բայց այնուամենայնիվ արդուկման գործընթացը բավականին աշխատատար է եղել, և լվացքը լավ արդուկել հնարավոր չի եղել:
Չուգունե արդուկների հայտնվելով ամեն ինչ փոխվել է: Բայց այդ ժամանակ էլ բարձրացել է համապատասխան այնպիսի սեղանի առկայության հարցը, որը կարող է դիմանալ այդ բավականին ծանր կենցաղային սարքի աշխատանքին: Սկզբից մարդիկ սկսել են օգտագործել խոհանոցի սեղանը կամ ցանկացած հարթ փայտե մակերես, որը դրվել է երկու աթոռների վրա: Չուգունե արդուկի ներսում լինում են տաք ածուխներ, և արդուկի մակերեսները պետք է ծածկված լինեին հատուկ ջերմակայուն նյութերով: Հյուսիսային Ամերիկայում ևս, ինչպես և Եվրոպայում տնային տնտեսուհիները մտածել են արդուկի օպտիմալ մակերեսներ ունենալու մասին։ Այնտեղ 19-րդ դարում տնային տնտեսությունը վարելու մասին գրքերում սկսել են ներառվել օգտակար խորհուրդներ արդուկման տախտակների ընտրման և դրանք համապատասխան նյութերի ծածկույթներով պատելու ընտրության վերաբերյալ: 1858 թվականին ամերիկացի գյուտարար Վանդենբուրգը արտոնագիր է ստացել իր ստեղծած արդուկման սեղան կոչվող սարքի համար: Իսկ արդեն 1861 թվականին նրա հայրենակից Իսահակ Ռոնը հորինել է ծալովի արդուկման սեղանը: Հաշվի առնելով այն, որ ԱՄՆ – ում լվացքներում հիմնականում աշխատում էին սևամորթ կանայք, զարմանալի չէ, որ հաջորդ արտոնագիրը 1892 թվականին ստացել է աֆրոամերիկացի Սառա Բունը, ով հորինել է կոնաձև արդուկի տախտակը, ինչը մեծապես հեշտացրել է վերնաշապիկների և տաբատների արդուկման գործընթացը: 1914 թվականին գյուտարար Սպրինգերգի կողմից ստեղծվել է երեք ոտքով արդուկի տախտակը: Դա բարելավել է արդուկման սեղանի կայունությունը, և հնարավորություն է տվել արդուկի սեղանը հեշտությամբ հարմարեցնել հատակի ցանկացած անհարթությանը: Այդ օրերին արդուկի սեղանները պատրաստվում էին բացառապես պինդ փայտից, բայց դրանք ջերմության և խոնավության ազդեցությամբ արագորեն էին դեֆորմացվում և դառնում ոչ պիտանի հետագա օգտագործման համար: Արդուկի սեղանի հետագա նորարարացումը տեղի է ունեցել 1940-ականներին, երբ սկսել են արտադրել մետաղական ծալվովի արդուկի սեղաններ: Դրանց կառուցվածքի մեջ ևս փոփոխություններ են եղել. արդուկի սեղանները հագեցրել են ծալվող ոտքերով և հատուկ երկաթե ցանց-պահոցներով, որոնք անվտանգ պահում էին տաք արդուկները արդուկման ընթացքում: Ներկայումս խանութները հաճախորդներին առաջարկում են տարբեր ձևերի և չափերի արդուկման սեղաններ, որոնց ստեղծման համար օգտագործվում են տարբեր նյութեր և գործվածքային մակերեսներ: Հիմա արդուկի սեղանի ընտրությունը կախված է միայն գնորդի ցանկություններից:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
