Ցարն ու սուլթանը. ինչո՞ւ Թուրքիան հաղթեց
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
rodinananeve.ru-ն գրում է, որ Անդրկովկասում վերջերս տեղի ունեցած «փառահեղ աշխարհաքաղաքական հաղթանակի» ծիլերը շարունակում են բողբոջել, անկախ նրանից, թե գաղափարական ճիշտ հայրենասերներն ինչ են ասում այդ մասին: Դա անխուսափելի է. Թուրքիան չի շահել պատերազմում, որպեսզի հիմա ամաչի: Չնայած օսմանցիներին ամոթը միշտ էլ առանձնապես բնորոշ չի եղել, վայրի մարդիկ են, ինչ կարող ես անել: Վերջերս, Անդրկովկասի վերաբերյալ մեծ նախաձեռնությամբ է հանդես եկել Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը: Այդ մասին ռուսական լրատվամիջոցներում, չգիտես ինչու, շատ քիչ բան է գրվել: Այսպիսով, նա առաջարկել է տարածաշրջանում ստեղծել քաղաքական հարաբերությունների այսպես ասած «վեցնյակի հարթակ», որի մեջ բացի բուն Թուրքիայից առաջարկել է մտնել Ռուսաստանին, Իրանին, Վրաստանին, Ադրբեջանին և նույնիսկ Հայաստանին (սա հազվադեպ դեպք է, երբ թուրք ղեկավարը ուղղակիորեն է դիմում այդ պետությանը): Ի՞նչ է նշանակում նման նախաձեռնությունը: Իրականում շատ բան:
Նախ, Թուրքիան այդպիսով ամրագրում է պատերազմի արդյունքները և, հստակորեն իրեն նշանակելով հաղթող, հայտարարում է խաղի հետագա կանոնները: Երկրորդ հերթին դա բացահայտ քաղաքական ներխուժում է Ռուսաստանի ազդեցության գոտի (իսկ Իրանն ընհանրապես կողմ է մղված): Եվ, երրորդ հերթին Հայաստանին հասկացնում է, թե ով է հիմա հրաման տալիս տարածաշրջանում: Եվ սա պարզապես նախերգանք է: Իսկ ինչպիսի՞ն կլինի հետագա երաժշտությունը: Դա կարելի է կանխատեսել, եթե փորձենք հասկանալ իրական պատկերը, և ամենակարևորը. ո՞րն է Թուրքիայի առավելությունը, որը նրան թույլ տվեց հաղթել: Խոսենք այդ մասին: Սկսենք նրանից, թե ինչպես են կողմերը մոտեցել պատերազմին: 1994 թվականին հայերից դաժան և բարոյալքող պարտություն կրած Ադրբեջանը երկար տարիներ արդիականացրել և վերազինել է բանակը` զարգացնելով տնտեսությունը և ապահովելով բնակչության աճ: Բացի դա, աստված օրհնել է նրան, տալով նավթ: Իսկ այն, թե նույն ժամանակ ինչ է արել Հայաստանը՝ ոչինչ չի կարելի ասել: Միայն նշենք, որ այնտեղ բնակչությունը 10%-ով պակասել է: Մնացածի մասին (տնտեսություն և այլն) խոսելն անգամ իմաստ չունի: Ինչպես նաև իմաստ չունի խոսել այն մասին, թե ինչով է զբաղվել Ռուսաստանը այդ ամբողջ ընթացքում: Նշենք միայն, որ հետխորհրդային տարածքի այդ հատվածի վերակազմակերպման սխալների մասին բազմիցս է ասվել և գրվել: Այնուամենայնիվ Ադրբեջանն այս ամենում խորը երկրորդական դեր ունի անկախ նրանից թե ինչ է արել:
Հիմնական հարցը հետևյալն է. ի՞նչ է արել Թուրքիան: Իսկ նա ամեն ինչ ճիշտ է արել: Նա իրականացրել է իր նախկին բոլոր տարածքների համակարգված էքսպանսիա: Եվ ոչ միայն Կովկասում: Եվ ոչ միայն մահմեդականների շրջանում: Օրինակ դա իրականացվել և իրականացվում է Վրաստանում (իր ազդեցության համակարգված ընդլայնում տնտեսապես, քաղաքականապես և էթնիկ տեսակետից): Վրաստանում թուրք զբոսաշրջիկների թիվը հսկայական է, և ոչ միայն զբոսաշրջիկների թիվը: Մեկ այլ օրինակ է Գագաուզիան, որը ժամանակին աներևակայելի ռուսամետ տարածաշրջան էր: Չի կարելի ասել, որ ներկայումս այնտեղ Ռուսաստանը արդեն դուր չի գալիս: Ոչ: Պարզապես Ռուսաստանը թքած ունի այդ տարածաշրջանի վրա և ուշադրության չի արժանացնում, իսկ Թուրքիան հակառակն է անում: Նա այնտեղ դպրոցներ և հիվանդանոցներ է կառուցում, ներդրումներ է անում, խրախուսում իր քաղաքացիներին տեղափոխվել այնտեղ, որոնք էլ լրջորեն զբաղվում են այնտեղի պտղաբերության խնդիրներով, քանի որ չկա ազդեցություն տարածելու ավելի հաստատ եղանակ, քան բնակչությունը: Եվ սրանք ընդամենը երկու դրվագներ են: Եվ այդ ամենի հետևում կանգնած է թուրքական աշխարհը, քանի որ դա հզոր գաղափարախոսություն է: Այնպիսին, այնպիսին պետք է որ լիներ Ռուսական աշխարհի գաղափարախոսությունը: Այն ինչին ձգտում է հասնել Էրդողանի Թուրքիան բոլոր թուրք ժողովուրդներին միավորելն է մեկ մշակութային, տնտեսական և քաղաքական համայնքի մեջ: Սա թուրքերի կողմից առաջ քաշված հարմար ազգային գաղափար է, և որը արտահանվում է շատ ակտիվ ձևով: Նրանք իրենց պահում են այնպես, ինչպես վարվել են ռուս ցարերը 19-րդ դարում, երբ ասում էին, որ ոչ մեկին չեն օկուպացնում, այլ ազատագրում են: Հիմա թուրքերն են նման կերպ հարցը դնում: Նրանք համակարգված օգնում են «իրենց մարդկանց», և դա անում են ցուցադրական, առանց այն անիմաստ դժգոհության, որ «անօգուտ է ժողովրդի փողերով կերակրել այլոց»: Այդ քաղաքականությունն իր գագաթնակետին է հասել Արցախում ընթացած պատերազմով, որը կրել է ոչ այնքան ռազմական, որքան ցուցադրական, ապացուցողական բնույթ:
Էրդողանի գլխավոր արածը եղել է ոչ թե յոթ շրջանները հայերից հետ վերցնելը, այլ այն, որ նա հստակորեն կանգնել է Ադրբեջանի կողքին և հայտարարել, որ իր դաշնակցի հանդեպ արտահայտված ցանկացած հակադրման փորձ կհանգեցնի իր հետ ուղղակի ռազմական բախման: Եվ նա դա ասել է բացահայտորեն, առանց «խորամանկ ծրագրերի», առանց «բազմաքայլ սխեմաների», առանց «թուրքական լռությունը լսելու» կոչերի, և առանց «ինչ է, ուզու՞մ եք համաշխարհային պատերազմ» պաշտպանիչ զգուշացման: Փաստացի սուլթանն արել է այն, ինչը ցարը պետք է աներ յոթ տարի առաջ: Թուրքիան 2020 թվականին գործեց այնպես, ինչպես Ռուսաստանը պետք է գործեր 2014 թվականին Ուկրաինայում: Արդյունքում սուլթանը ունեցավ աշխարհաքաղաքական մեծ հաղթանակ: Բնականաբար, Ռուսաստանը Անդրկովկասում արել է այն առավելագույնը, ինչը կարող էր իրեն թույլ տալ այդ պահին, իհարկե, առանց պատերազմի մեջ ներքաշվելու: Կասկած չկա, որ Ռուսաստանը ներկայումս ամենևին էլ պատրաստ չէ պատերազմի, չնայած առկա «թվացյալ հայրենասիրական պաթոսին»: Բայց եթե նա ժամանակին այլ կերպ վարվեր 2014 թվականին Նովոռոսիայում, ապա ներկայիս իրավիճակը պարզապես չէր լինի, այս «թուրքական ամոթը» պարզապես տեղի չէր ունենա: Գիտե՞ք ինչու է ամեն ինչ այսպիս, և ոչ այլ կերպ, ինչու է Թուրքիան հաջողության հասնում, իսկ Ռուսաստանը ոչ: Քանի որ թուրքերն ունեն ՆՊԱՏԱԿՆԵՐ, և որի ներքո նրանք ձևակերպել են իրական ազգային գաղափարախոսությունը, որը կիսում է և հասարակությունը և էլիտան: Դա հենց նրանց հիմնական առավելությունն է ցարի և սուլթանի մենամարտում, որը, ավաղ, դեռ նոր է սկսվել:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյաը
