Քա­նի դեռ կան գոր­ծո­ղու­թյուն­ներ, կա­րե­լի է սպա­սել ար­դյունք­նե­րի. որ­տե­ղի՞ց հայտն­վե­ցին գաղտ­նի փաս­տաթղ­թե­րը

egnum.ru-ն «Ո՞վ է որոշել Հայաստանին վախեցնել Թուրքիայի «հարձակումով»» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ շվեդական «Nordic Monitor» կայքը, որը Ստոկհոլմի Հյուսիսային ծովային հետազոտությունների և մոնիտորինգի ցանցի լրատվամիջոցն է և կարևորում է կրոնական, գաղափարական և էթնիկ ծայրահեղականության և արմատական խմբավորումների խնդիրները, հրապարակել է նյութ, որը սենսացիայի հավակնություններ ունի: 

Այդ նյութը ստորագրված է Աբդուլլահ Բոզկուրտի կողմից, որը հանդիսանում է թուրքական մայրաքաղաքային՝ ներկայումս իշխանությունների կողմից փակված «Today’s Zaman» օրաթերթի ղեկավար: 

Ենթադրաբար, նրան հաջողվել է ձեռք բերել Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի 2-րդ մարտավարական հրամանատարության կողմից պատրաստված «Ալթայ» ծրագրի փաստաթղթերի պատճենները, որտեղ նկարագրված է «Օղուզթուրք» պայմանական անունը կրող՝ Հայաստանին օդային հարվածներ հասցնելու սցենարը:

Ինչպես պնդում է հեղինակը, այս գործողության մանրամասները նկարագրող որոշ էջեր անհետացել են, և դա հայտնաբերվել է 2016 թվականի մայիսի 4-ին Անկարայի «Ակինջի» ռազմաբազայում փաստաթղթերի ստուգման ժամանակ, իսկ այդ մասին գրությունը, որն ուղղվել է գլխավոր շտաբին, թվագրված է 2016 թվականի մայիսի 23-ով: 

«Nordic Monitor»-ը չի հայտնում, թե ինչպես են այդ էջերը անհետացել «գաղտնի պլաններից»: Անմիջապես նշենք այն իրադարձությունների մասին, որոնք տեղի են ունեցել 2016 թվականին, երբ ապրիլի սկզբին Լեռնային Ղարաբաղում սկսվել է «քառօրյա պատերազմը», իսկ հուլիսի կեսերին Թուրքիայում տեղի է ունեցել ռազմական հեղաշրջման փորձ: 

Առաջին անգամ Թուրքիայում իշխանափոխության հնարավորության մասին բացահայտորեն նշվել է 2016 թվականի փետրվարի 22-ին «The Wall Street Journal» պարբերականում, և այդ հաղորդագրությունն արագորեն վերատպել են թուրքական մեծ թվով լրատվամիջոցներ: 

Թուրքիայի զինված ուժերի գլխավոր շտաբում նման ենթադրությունները հերքվել են: Այնուամենայնիվ, թուրքական «Hurriyet» հրատարակությունը մի շարք հոդվածներում պնդել է, որ երկրի բարձրագույն ռազմական ղեկավարության շրջանում ակտիվացել են «խորքային պետության» կողմնակիցները, և հեղաշրջում կարող է տեղի ունենալ 2016 թվականի գարնանը: 

Մարտի կեսերից սկսած՝ գրեթե ամեն օր առաջատար ամերիկյան, իսրայելական և բրիտանական լրատվամիջոցները մշտապես կանխատեսել են Թուրքիայում ներքաղաքական իրավիճակի կտրուկ սրման հնարավորությունը: 

Բայց դրա փոխարեն ապրիլի սկզբին սկսվել է ղարաբաղյան պատերազմը, որը ներկայումս էլ շատ առումներով խորհրդավոր է թվում: 

Կարո՞ղ էին արդյոք այդ պահին հեղաշրջում իրականացնողները դիմել սադրանքի և օդային հարվածներ հասցնել Հայաստանին, որպեսզի կտրուկ բարդացնեն ռուս-թուրքական հարաբերությունները և խաթարեն Թուրքիայի և Ռուսաստանի նախագահների միջև առկա երկխոսությունը: 

Նման զարգացումը բացառելն անհնար է: Եվ այդ համատեքստում Բոզկուրտի մեջբերած փաստաթուղթը, կարծես, հավանական է թվում, քանի որ ոչ ոք չգիտի, թե ինչպես կզարգանային իրադարձությունները հետագայում, եթե ղարաբաղյան պատերազմը երկարաձգվեր: 

Հիմքեր կան հավատալու, որ Մոսկվան ի սկզբանե վերահսկում էր իրավիճակը: 

Չնայած դժվար թե մոտ ժամանակներում պարզ դառնա, թե Մոսկվայում ինչ է ասել Ռուսաստանի գլխավոր շտաբի պետը իր հայ և ադրբեջանցի գործընկերներին, բայց դրանից հետո հրադադարի մասին պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել:

 Թուրքիան ստացել է համապատասխան նախազգուշացում, որից հետո հատուկ հանձնաժողով է ուղարկվել «Ակինջի» ռազմաբազա, որտեղ էլ 2016 թվականի մայիսի 4-ին հայտնաբերել է նշված պլանից մի քանի էջերի կորուստ: Ինչ-որ մեկը մաքրել է հետքերը: 

Այս ամենը նշեցինք նրա համար, որպեսզի նկատի առնվի, որ այն փաստաթղթերը, որոնք հայտնվել են Բոզկուրտի տրամադրության տակ, որպես ամբողջություն տեղավորվում են 2016 թվականի ապրիլ-մայիս ժամանակահատվածում տարածաշրջանում իրական և սպասվող իրադարձությունների համատեքստում: 

Կա մի վարկած ևս, ըստ որի, ղարաբաղյան պատերազմից հետո Էրդողանը սկսել է հավատալ, որ իր դեմ դավադրություն է հյուսվում և սկսել է նախպատրաստվել դրա բացահայտմանը՝ տարատեսակ խոչընդոտներ ստեղծելով: Այնուամենայնիվ, բազմաթիվ հարցեր մնում են անպատասխան: 

Ինչպե՞ս է կարողացել Բոզկուրտը նման գաղտնի փաստաթուղթ ձեռք բերել, ովքե՞ր են նպաստել դրան:

 Ինչո՞ւ են որոշ ուժեր հենց հիմա որոշել հրապարակել այդ տեղեկատվությունը, որը փորձում են մուտքագրել ոչ միայն հայ-ադրբեջանական առճակատման, այլ նաև հայթուրքական հարաբերությունների դաշտ:

 Ի՞նչ ազդանշան է ուղարկվում, ո՞ւմ ուղղությամբ: Բանն այն է, որ «Nordic Monitor»-ի տեղեկատվությունը չունի միայն ճանաչողական նպատակ և ուղղված է նրանց, ովքեր ունեն ներուժ և հետաքրքրված են իրադարձությունների որոշակի զարգացումով Թուրքիայում և Ադրբեջանում: 

Հնարավոր է նաև, որ այս ամենի հետևում կանգնած է Անկարան, որը յուրօրինակ ձևով է փորձում վերացնել պատմական և քաղաքական խնդիրները ինչպես Երևանի, այնպես էլ Մոսկվայի հետ՝ բոլոր նետերը ուղղելով դեպի դավադրության կազմակերպիչներ: Ո՞վ կպատասխանի այս հարցերին: Ուղղակի քանի դեռ կան գործողություններ, կարելի է սպասել արդյունքների:

Կամո Խաչիկյան