Հարձակումը քրիստոնեության վրա Հայաստանում. պայթեցնել և ոչնչացնել
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հետխորհրդային «թավշյա հեղափոխականները», կարծես թե նոր բարձունք են գրավում իրենց խելագարության մեջ: Նրանցից ոչ մեկը դեռևս չէր մտածել հոգևոր իշխանությունը փոխելու մասին: Սաակաշվիլին այնքան էլ չէր սիրում Վրացական եկեղեցին և նրա պատրիարքին, բայց չէր համարձակվում բացահայտորեն հակադրվել նրան: Բայց ամեն ինչի համար կա առաջին անգամը, վերջերս Փաշինյանը պաշտոնապես ստեղծել է «աշխատանքային խումբ» «պօատրիարքարանը ազատագրելու» համար: Mk.ru–ի զրուցակիցն է պատմական գիտությունների դոկտոր, Համաշխարհային տնտեսության և միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի Կովկասի սեկտորի գլխավոր գիտաշխատող Ալեքսանդր Կռիլովը:
-Ալեքսանդր Բորիսովիչ, այսօր Հայաստանում եկեղեցու և իշխանությունների միջև հարաբերություններում լարվածությունը հասել է իր սահմանին: Ի՞նչ դեր ունի Հայ Առաքելական եկեղեցին հայկական պետության ձևավորման գործում անցյալում և այսօր:
- Հիշեցնեմ, որ Հայաստանը համաշխարհային պատմության մեջ առաջին պետությունն էր, որը 301 թվականին պաշտոնապես ընդունեց քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն: Դարեր շարունակ Հայ Առաքելական Եկեղեցին հանդես է եկել որպես հայ ժողովրդի մշակույթի և ավանդույթների գլխավոր պահապան: 14-րդ դարում հայերի պետականության կորստից հետո ՀԱԵ–ն է հանդես եկել որպես հայ բնակչության ներկայացուցիչ այն նահանգներում, որտեղ հայեր են ապրում, և միջազգային ասպարեզում: 1991 թվականին անկախ Հայաստանի Հանրապետության ի հայտ գալը լայն հնարավորություններ բացեց Եկեղեցու համար: ՀՀ Սահմանադրության 18-րդ հոդվածը նշում է, որ «ՀՀ-ն ճանաչում է Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու բացառիկ առաքելությունը որպես ազգային եկեղեցի հայ ժողովրդի հոգևոր կյանքում, ազգային մշակույթի զարգացման և ազգային ինքնության պահպանման գործում»: 1991 թվականի հոկտեմբերին ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը կաթողիկոս Վազգեն Ա-ի ներկայությամբ է երդում տվել Աստվածաշնչի վրա և օրհնվել: Նախագահական երդմնակալության այդ ձևաչափը պահպանվել է նաև ապագայում: Սահմանադրության համաձայն Հայաստանն աշխարհիկ պետություն է: Միաժամանակ, Հայ Առաքելական Եկեղեցին փաստացի վերականգնել է իր պաշտոնական կարգավիճակը։ Մինչև 2024 թվականը միայն նա ուներ իրավունք հանրակրթական դպրոցներում անցկացնել կրոնական կրթության դասընթացներ, իսկ որոշ եկեղեցական տոներ դարձել էին պետական տոներ։
- Ինչո՞ւ են սրվել ՀԱԵ-ի և Հայաստանի գործող կառավարության միջև հարաբերությունները։
- 2018 թվականի ապրիլին զանգվածային բողոքի ցույցերը կաթվածահար արեցին կյանքը Երևանում։ Սերժ Սարգսյանն ստիպված եղավ հրաժարական տալ, և իշխանությունն անցավ «ժողովրդի վարչապետ» Նիկոլ Փաշինյանին։ Հայաստանում հաղթեց «թավշյա հեղափոխությունը»։ 2018 թվականի մայիսի 21-ին, անկախ Հայաստանի պատմության մեջ առաջին անգամ, վարչապետը և կառավարության անդամները երդվեցին նախագահական նստավայրում։ Ի տարբերություն նախագահների երդմնակալության արարողությանը, այս անգամ չկար կաթողիկոսի ներկայությունը և երդում Աստվածաշնչի վրա։
Իշխանափոխությունից հետո կաթողիկոս Գարեգին II-ը դարձավ կոշտ քննադատության թիրախ նախկին իշխող վերնախավի հետ իր կապերի պատճառով։ ՀԱԵ-ն «թավշյա հեղափոխականների» կողմից համարվում էր տապալված ռեժիմի անբաժանելի մասը։ 2018 թվականի հուլիսի 6-ին ստեղծված «Նոր Հայաստան, նոր Հայրապետ» շարժման կողմնակիցները ներխուժեցին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի դիվանատան շենք, պահանջեցին Գարեգին Բ կաթողիկոսի հրաժարականը և հայտարարեցին անժամկետ պիկետի մասին: ՀԱԵ ղեկավարությունը նման գործողությունները համարեց կտրականապես անընդունելի: Բայց Գարեգին Բ կաթողիկոսի դեմ բողոքի ցույցերը լայն աջակցություն չստացան, ընդհակառակը, ՀԱԵ կաթողիկոսի և հոգևորականության դեմ հարձակումներն ու բռնի գործողությունները բացասական արձագանք առաջացրին երկրում և սփյուռքում վարկաբեկելով վարչապետ Փաշինյանին և «թավշյա հեղափոխության» իդեալները։
- Հավանաբար, այդ պատճառով էլ կառավարությունը որոշեց նահանջել և հաշտվել ՀԱԵ ղեկավարության հետ։
- ՀԱԵ ղեկավարությունը ձգտում էր երկխոսություն հաստատել նոր իշխանությունների հետ։ 2019 թվականի նոյեմբերի 1-ին, Գարեգին II-ի հրավերով, վարչապետը հանդիպեց Գերագույն հոգևոր խորհրդի մասնակիցների հետ Էջմիածնում և ուրվագծեց եկեղեցու դերի իր տեսլականը ստեղծված իրավիճակում։ Փաշինյանն ասաց. «Երբ խոսքը վերաբերում է պետության և եկեղեցու միջև հարաբերություններին, ես նախևառաջ հասկանում եմ ոչ միայն և ոչ այնքան նյութական հարաբերությունների կարգավորումը, չնայած դրանք նույնպես կարևոր և էական են, այլ նախևառաջ հասկանում եմ հոգևոր կյանքի, հոգևոր արժեքների և ընդհանրապես մեր երկրում հոգևորության մթնոլորտի քննարկումը»։
- Բայց այդ զինադադարը կարճատև էր։ Ինչո՞ւ, ձեր կարծիքով։
- Հայաստանի պարտությունը Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմում հայ հասարակությունը խառնաշփոթի և ցնցման մեջ գցեց։ Ընդդիմությունը մեղադրեց Փաշինյանին ազգային շահերը դավաճանելու մեջ և պահանջեց նրա անհապաղ հրաժարականը։ 2020 թվականի դեկտեմբերի 8-ին ընդդիմության պահանջը պաշտպանեց Գարեգին II կաթողիկոսը, ով կոչ արեց Փաշինյանին կամավոր հրաժարական տալ։ ՀԱԵ ղեկավարի ելույթը ցուցադրվեց հայկական հեռուստաալիքներով։ 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Պրահայի գագաթնաժողովում Փաշինյանը պաշտոնապես ճանաչեց Լեռնային Ղարաբաղի տարածքը որպես Ադրբեջանի անբաժանելի մաս։ Գարեգին II կաթողիկոսը Փաշինյանի հայտարարությունները գնահատեց որպես «անտեղի և ոչ նպաստավոր Արցախի հարցի լուծման համար»։ Նա կրկնեց վարչապետին հրաժարական տալու իր «հայրական կոչը»։ Հայ-ադրբեջանական սահմանի սահմանազատման գործընթացի սկիզբը նոր բողոքի ալիք առաջացրեց Փաշինյանի դեմ։ Տավուշի մարզի չորս հայաբնակ գյուղեր, որոնք մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի կազմում էին, անցան Ադրբեջանի վերահսկողությանը։ Գյուղերի փոխանցումն ընդդիմության կողմից գնահատվեց որպես ազգային շահերի ևս մեկ դավաճանություն։ Հայ եկեղեցին նույնպես դեմ արտահայտվեց տարածքային զիջումներին։ Տավուշի մարզում բողոքի ցույցեր անցկացվեցին, որոնք գլխավորում էր ՀԱԵ Գերագույն հոգևոր խորհրդի անդամ, Տավուշի թեմի առաջնորդ արքեպիսկոպոս Բագրատ Գալստանյանը։
- Ղարաբաղի կորուստը հայերի մեծամասնության կողմից դեռևս ընկալվում է որպես ազգային ողբերգություն։ Ի՞նչ դիրքորոշում ունի ՀԱԵ-ն այդ հարցում։
- Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պաշտոնական լուծարումից հետո ՀԱԵ Գերագույն հոգևոր խորհուրդը որոշեց պահպանել Արցախի թեմը։ ՀԱԵ-ն այն եկեղեցիներից է, որոնք պաշտպանում են իրենց մշակութային և պատմական ժառանգությունը և ավանդական արժեքները։ Եվ բնականաբար Փաշինյանը վերջերս նոր հարձակում սկսեց ՀԱԵ ղեկավարության և անձամբ Գարեգին Բ կաթողիկոսի վրա մեղադրելով նրան բոլոր մահացու մեղքերի մեջ։ Նա կոչ արեց անտեսելով Սահմանադրությունը, որտեղ նշված է, որ Եկեղեցին Հայաստանում անջատ է պետությունից, կաթողիկոսի նոր ընտրություններ անցկացնել։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
