Ծանոթ ու միառժամանակ անհայտ … քրիստոնյա Կովկաս

Կովկասը շատ ժողովուրդների հայրենիքն է: Ընդհանուր առմամբ այնտեղ կա մոտ 30 ազգություն: Այդ տարածաշրջանի բազմազանությունը չի սահմանափակվում միայն էթնիկ պատկանելությամբ, և չնայած Կովկասը շատերի հետ կապված է իսլամի հետ, բայց շատ տեղացի ժողովուրդներ դավանում են քրիստոնեություն: Օրինակ Ուղղափառությունը Ալանիայի տարածք է մտել ավելի շուտ, քան ռուսական հողեր: Իսկ ամենահին ռուսական եկեղեցիները գտնվում են Կարաչաևա-Չերկեսիայում: Այսպիսով, Կովկասի ո՞ր ժողովուրդներն են ուղղափառություն դավանում:

Օսերը

Օսիան գտնվում է Կաբարդինո-Բալկարիայից արևելք: Տեղացիները նախկինում կոչվել են Ալաններ, իսկ նրանց երկիրը՝ Ալանիա, այն համարվում էր Կովկասի ամենամեծ քրիստոնեական պետություններից մեկը: Հյուսիսային Կովկասի ժողովուրդների մեջ օսերը միակն են, ովքեր կարողացել են պահպանել քրիստոնեական հավատը: 732 թվականին Դաղստանը գրաված արաբները սկսել են  իսլամացնել տեղի բնակչությանը: Չնայած դիմադրությանը, Դաղստանի բնակիչները, ի վերջո, ենթարկվել են նվաճողներին: Այնտեղից իսլամը սկսել է ավելի տարածվել, սելջուկյան թուրքերը և մոնղոլները նույնպես նպաստել են այդ գործին: Ժամանակին քրիստոնյա եղած չեչենները, լեզգիները, տաբասարանցիները, դարգինները, ադիգեցիները, կաբարդացիները և չերքեզները իսլամացել են 15-րդ դարում: Օսերի մեծ մասին հաջողվել է դիմակայել մահմեդականների հարձակմանը: Այնուամենայնիվ, նրանցից ոմանք վերադարձ են կատարել հեթանոսություն, իսկ մյուսները (օրինակ  դիգորցիները) ընդունել են իսլամը:

Վրացիներ

Վրաստանի տարածքում քրիստոնեությունը տարածվել է անհիշելի ժամանակներից: Արևելյան Սևծովյան տարածաշրջանում ժամանակին եղել է պատմական շրջան, որը կոչվել է Կոլխիդա: Տեղացիները իրենց դարեր շարունակ համարել են քրիստոնյա:
Չնայած դրան, Վրաստանի կողմից քրիստոնեության ընդունման պաշտոնական տարեթիվը 523 թվականն է: Ըստ լեգենդների, առաջին քրիստոնյա քարոզիչները, ովքեր ոտք են դրել երկրի տարածք, եղել են Սիմոն Կանաիտը և Անդրեաս առաքյալը:
Այնուամենայնիվ, Վրաստանում քրիստոնեությունն առավել լայն տարածում է գտել Սուրբ Նինոյի հայտնվելուց հետո: Այդ քրիստոնյա կինը հալածվել է հռոմեացիների կողմից: Ինչպես ասում է լեգենդը, կինը կարողանում էր Քրիստոսի անունով բուժել հիվանդներին, այդ իսկ պատճառով նա գրավել է ազնվականների ուշադրությունը: Կառավարիչ Միրյանը և նրա կինը՝ Նանան, ընդունել են քրիստոնեություն, և դա մեծ խթան է հանդիսացել տեղի բնակչության շրջանում դավանանքի տարածմանը:

Հայեր

Ըստ ավանդության քրիստոնեությունը այդ երկիր է բերվել Քրիստոսի հայտնի քարոզիչների և առաքյալների՝ Թադեոսի և Բարդուղիմեոսի միջոցով: Դա տեղի է ունեցել 1-ին դարում: Մինչ օրս այդ առաքյալներն են համարվում Հայ Առաքելական եկեղեցու հիմնադիրները: Արդեն 4-րդ դարում քրիստոնեությունը դարձել է Հայաստանի պետական կրոնը: Ենթադրվում է, որ այդ հարցում առաջատարը հենց Հայաստանն է: Լեգենդը ասում է, որ այդ ժամանակ երկիրը ղեկավարում էր բռնակալ արքա Տրդատ Գ-ն: Նա մասնակցում էր քրիստոնյաների հալածանքներին: Նա մահապատժի ենթարկել բազմաթիվ քրիստոնյա քարոզիչների կամ բանտարկել նրանց: Սակայն նրանցից մեկին՝ Գրիգոր Լուսավորիչին հաջողվել է բուժել թագավորին ծանր հիվանդությունից և փրկել նրան: Այդ ժամանակ էլ թագավորը որոշել է ընդունել քրիստոնեություն և մկրտել ժողովրդին:

Ուդիններ
Ուդինները լեզգինյան խմբի մարդիկ են: Ենթադրվում է, որ նրանց նախնիները եղել են հին Ալբանիայի բնակիչներ: Ուդինները քրիստոնեա են 4-րդ դարից: Հետևաբար, նրանք համարվում են կովկասյան քրիստոնյա ամենահին ժողովուրդներից մեկը: Նրանց նախկին պետությունը մեր ժամանակներում տեղակայված է եղել Ադրբեջանի և Դաղստանի տարածքում:

Կ.Խաչիկյան