Ծանոթ ու միառժամանակ անհայտ …գինի մոլդավական

Դատելով պեղումներից Մոլդովայում խաղող վայրի վիճակում միշտ էլ աճել է, և արդեն հնարավոր չէ հստակորեն որոշել, թե ե՞րբ են սկսել այն նպատակային մշակել։ Վարվարովկա գյուղի մոտ հայտնաբերված խաղողի մեծ սերմը հստակ ցույց է տալիս, որ այն պատկանում է մշակովի որթատունկին և թվագրվում է մ.թ.ա. 2800-ական թվականներովով: 

Դնեստր և Պրուտ գետերի միջև ընկած տարածքում 4000-5000 տարի առաջ մարդիկ արդեն լրջորեն են զբաղվել խաղողագործությամբ և գինեգործությամբ, չնայած այն բանին, որ այդ տարածքում բավականին ակտիվ կյանքը ուղեկցվել է պատերազմներով, ասպատակություններով, դավադրություններով և հեղաշրջումներով։ Սակայն խաղողի որթը վերապրել է բոլոր կատակլիզմները և աջակցել բնակչությանը ամենաքաղցած տարիներին։ Հետագայում այդ տարածքում մեծ առևտուր է իրականացրել հույների հետ, այնուհետև նրանց փոխարինել են հռոմեացիները, և ինչպես գիտենք, նրանք երկուսն էլ լրջորեն են զբաղվել գինեգործությամբ, իսկ նրանց հետ սերտ առևտրային հարաբերությունները հնարավորություն են տվել բարելավել մոլդովական գինիների տեսակային կազմը և արտադրության տեխնոլոգիանները։

Մոլդովական գինեգործության պատմության մեջ հաջորդ մեծ քայլը եղել է Ստեֆան 3-րդ Մեծի օրոք։ Նա խրախուսել է խաղողի այգիների ընդլայնումը և այլ երկրներից նոր տեսակների մատակարարումները։ Հենց նրա օրոք են մոլդովական գինիները դարձել արտահանման լուրջ արտադրանք։ Մոլդովական գինիներ սկսել են մատակարարվել գրեթե բոլոր հարևաններին, հատկապես Ռուսաստանին և Լեհաստանին։

Ցավոք սրտի հետո, այն ժամանակ, երբ ներկայիս Մոլդովայի տարածքը պատկանում էր Օսմանյան կայսրությանը և այդ լուծը գոյատևեց 300 տարի, խաղողագործությունն այնտեղ լրիվ անկում ապրեց։ Գինեգործությունն ընդհանրապես արգելված էր, քանի որ ալկոհոլն արգելված է իսլամում: Գինու արտադրության վերականգնման խթան է հանդիսացել թուրքական լծից ազատագրումն ու պետական ​​որոշակի աջակցությունը։ Այդ ժամանակ սկսել են տնկվել խաղողի այգիներ ինչպես ավանդական, այնպես էլ Հունգարիայից, Բուլղարիայից, Հունաստանից և Թուրքիայից ներկրված խաղողի տեսակներով։ Արդյունքում արդեն 1837 թվականին Բեսարաբիայում խաղողի այգիները զբաղեցրել են ավելի քան 14000 հեկտար, իսկ գինու արտադրությունը հասել է տարեկան 12 միլիոն լիտրի։

19-րդ դարի կեսերին Ֆրանսիայից ներկրվել են մեծ քանակությամբ խաղողի տեսակներ, և դրանից հետո ստեղծվել են ներկայումս էլ հանրահայտ այնպիսի մոլդովական գինիները, ինչպիսիք են Negru de Purcari-ն և Romanesti-ն: Լրջորեն տեղական գինեգործությունը խաթարվել է խաղողի վազի ֆիլոքսերայի համաճարակի պատճառով, բայց 1914 թվականին Բեսարաբիան, որն այդ ժամանակ Ռուսական կայսրության մաս էր կազմում, Ռուսաստանում խաղողագործության ամենամեծ գոտին է եղել:

Այդ վայրերի գինեգործությունը լուրջ վնաս է կրել նաև առաջին և երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակ, սակայն խորհրդային տարիներին շատ բան է արվել գինու արտադրությունը զարգացնելու համար։ Ցավոք, հետվերակառուցման ժամանակները մոլդովացի գինեգործների համար չի կարելի բարենպաստ անվանել, բայց չնայած բոլոր դժվարություններին, հիմա էլ դեռ Մոլդովայում արտադրվում է բավականին էժան, բայց բարձրորակ գինի։

Կ.Խաչիկյան