Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … երաժշտական գործիք թմբուկ

Թմբուկը հարվածային երաժշտական ​​գործիք է: Թմբուկի առաջին նախատիպերը եղել են մարդկանց արձակած ձայները: Հին մարդիկ ստիպված են եղել պաշտպանվել գիշատիչ գազանից  կուրծք ծեծելով ու աղաղակելով: Այսօրվա համեմատ կարելի է ասել, որ թմբկահարները նույն կերպ են վարվում՝ ծեծում են իրենց կրծքին դրված գործիքը, հաճախ նաև ճչում: Զարմանալի զուգադիպություն: Տարիներ են անցել, մարդկությունը զարգացել է: Մարդիկ սովորել են հնչյուններ ստանալ իմպրովիզացված միջոցներից: Հայտնվել են առարկաներ, որոնք ժամանակակից թմբուկ են հիշեցրել: Որպես հիմք վերցվել է սնամեջ մարմին, և դրա վրա երկու կողմերից  թաղանթներ են քաշվել: Թաղանթները պատրաստվել են կենդանիների կաշվից և ձգվել նույն կենդանիների ջլերով: Ավելի ուշ դրա համար սկսել են օգտագործել պարաններ, իսկ մեր օրերին օգտագործվում են մետաղական ամրացումներ:

Միջագետքում հնագետները գտել են հարվածային գործիք, որը թվագրվում է մոտ մ.թ.ա. 6-րդ հազարամյակով, այն պատրաստված է փոքր ցիլինդրների տեսքով: Հարավային Ամերիկայի քարանձավներում հայտնաբերվել են հնագույն գծապատկերներ, որտեղ մարդիկ ձեռքերով խփում են հարվածային գործիքներին շատ նման մի բանի: Թմբուկ պատրաստելու համար մարդիկ օգտագործվել են բազմազան նյութեր: Հնդկական ցեղերի համար դա եղել է ծառն ու դդումը: Մայաները կապիկի մաշկն են որպես թաղանթ օգտագործել, որը քաշվել է խոռոչ ունեցող ծառի հատվածի վրա, իսկ ինկերը օգտագործել են լամայի կաշի:

Հնում թմբուկը օգտագործվել է որպես ազդանշանային գործիք՝ ծիսական արարողությունների, զինվորական երթերի և տոնական արարողությունների ժամանակ: Թմբուկային զարկերը նախազգուշացնում էին ցեղին վտանգի մասին, զինվորներին հաղորդում անհրաժեշտ գործողություն կատարելու հրահանգ, ինչպես նաև ռիթմի ձևերի օգնությամբ փոխանցում կարևոր տեղեկություններ: Հետագայում փոքր թմբուկը մեծ կարևորություն է ստացել որպես մարտական ​​գործիք: Հնագույն ժամանակներից հինդուսների և աֆրիկացիների շրջանում թմբկահարության ավանդույթներ են եղել: Շատ ավելի ուշ թմբուկը տարածվել է ամբողջ Եվրոպայում: Նա այնտեղ է հասել Թուրքիայից 16-րդ դարի կեսերին: Թուրքական ռազմական նվագախմբերում առկա հսկայական թմբուկների հզոր ձայնը ցնցել է եվրոպացիներին, և շուտով այն արդեն կարելի էր լսել եվրոպական երաժշտական ​​ստեղծագործություններում:

Թմբուկի փայտիկները անմիջապես չեն ծնվել: Սկզբում ձայներ արձակել են ձեռքերով: Ավելի ուշ սկսել են օգտագործել ծայրապանակներով փայտիկներ: Այն թմբուկային փայտիկները, որոնք մենք բոլորս սովոր ենք տեսնել, հայտնվել են 1963 թվականին: Այդ ժամանակից ի վեր դրանք սկսել են պատրաստել  հավասար քաշի, չափի և երկարության:
Թմբուկի զարգացման երկար պատմության ընթացքում ի հայտ են եկել դրա տարբեր տարտեսակներ և ձևեր: Կան բրոնզե, փայտե, ծակոտկեն, հսկայական թմբուկներ, որոնց տրամագիծը հասնում է մինչև 2 մետրի, ինչպես նաև եղել են տարբեր ձևերի թմբուկներ (օրինակ Բատա թմբուկը ավազի ժամացույցի տեսքով է): Հայտնի փոքր թմբուկները կամ տամ-տամերը Եվրոպա են մտել Աֆրիկայից: Բաս թմբուկը նման է մեծ «տակառի»: Այն բաս-հարվածային գործիք է: Ունի մեծ չափեր և ցածր ձայն: Ժամանակին այն շատ է օգտագործվել նվագախմբերում և երթերում: Այն Եվրոպա են բերվել թուրքերը 1500-ականներին: Ժամանակի ընթացքում բաս-թմբուկը սկսել են օգտագործել որպես երաժշտական ​​նվագակցում:

Եթե ​​խոսենք փոքր թմբուկի մասին, ապա նրա նախատիպը պատերազմի թմբուկն է: Այն փոխառվել է արաբներից, որոնք ապրել են Պաղեստինում և Իսպանիայում: Ռազմական երթերում այն դարձել է անփոխարինելի օգնական:

Այսօր մեծ և փոքր թմբուկները դարձել են սիմֆոնիկ և փողային նվագախմբերի մասը: Հաճախ թմբուկը լինում է անգամ նվագախմբի մեներգիչ: Փոքր թմբուկը հնչում է չոր, հստակ, և հիանալիորեն ընդգծում է երաժշտության ռիթմը: Մեծ թմբուկի հզոր հնչյունները հիշեցնում են զենքերի կամ կայծակի որոտը: Նվագախմբերի համար ելակետ է հանդիսանում ամենամեծ, ցածր ձայնով բաս-հարվածային թմբուկի ձայնը: Ներկայումս թմբուկը բոլոր նվագախմբերի ամենակարևոր գործիքներից մեկն է, այն գրեթե անփոխարինելի է ցանկացած երաժշտության կատարման համար:

Կ.Խաչիկյան