Թուրքիայի Դիարբեքիրում վերաբացվել է Մերձավոր Արևելքի ամենամեծ հայկական եկեղեցին
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
Blagovest-info.ru-ն գրում է, որ Թուրքիայի հարավարևելյան Դիարբեքիր քաղաքում վերականգնումից հետո մայիսի 7-ին բացվել է Մերձավոր Արևելքի ամենամեծ հայկական եկեղեցին։ Արարողությանը մասնակցել են Կոստանդնուպոլսի Հայոց պատրիարքը և թուրքական իշխանությունների ներկայացուցիչները։
Սուրբ Կիրակոս եկեղեցին ծանր ճակատագիր է ունեցել: Այն կառուցվել է Դիարբեքիրում (պատմական Տիգրանակերտ) դեռ 16-րդ դարում, փակվել է 20-րդ դարի սկզբին, կարճ ժամանակով վերաբացվել 2012 թվականին, սակայն երեք տարի գործելուց հետո կրկին փակվել, քանի որ 2015 թվականի կեսերից քաղաքը դարձել է թուրքական բանակի և Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության ստորաբաժանումների կատաղի մարտերի թատերաբեմ։ 2016 թվականի մարտին թուրքական իշխանությունները հրամայել են օտարել Դիարբեքիրի պատմական կենտրոնում գտնվող հինգ եկեղեցիները և մոտ 6000 տուն։ Ռազմական գործողությունների ժամանակ հնագույն տաճարը վնասվել է։
Եկեղեցու բացման ժամանակ իր ելույթում Թուրքիայի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարար Մեհմեդ Նուրի Էրսոյը նշել է, որ Դիարբեքիրում «տարբեր մշակույթներ և կրոններ խաղաղ գոյակցում են», և տարբեր համայնքներ ազատ են կրոնի հարցերում։ Նախարարը հույս է հայտնել, որ վերականգնված տաճարը «ամբողջ Անատոլիայում բոլորի հարգանքի և եղբայրական զգացմունքների նշան կդառնա»։ Հայտարարելով, որ կիսում է հայ համայնքի ուրախությունը թուրք քաղաքական գործիչը հիշեցրել է Սբ. Կիրակոս եկեղեցու պատմական նշանակությունը. «Մենք գիտենք, թե որքան կարևոր է այս եկեղեցին ոչ միայն այս քաղաքի բնակիչների, այլ նաև համաշխարհային մշակութային ժառանգության համար: Վերաբացվել է Մերձավոր Արևելքի ամենամեծ հայկական եկեղեցին: Վստահ եմ, որ վերականգնումը, որն արժեցել է 32 միլիոն թուրքական լիրա, մեծ նշանակություն ունի մշակութային ժառանգության պահպանման համար»։
Իր հերթին, Պոլսո Հայոց պատրիարք Սահակ Երկրորդ Մաշալյանն ընդգծել է, որ Դիարբեքիրում եկեղեցու վերականգնումն ու բացումը հնարավոր է դարձել միայն թուրքական կառավարության մասնակցության շնորհիվ։ «Անկասկած, տաճարի բացումն իսկական տոն է Դիարբեքիրի հայերի համար,- ասել է սրբազանը, – չնայած այս քաղաքում քրիստոնյաների թվի կրճատմանը, եկեղեցու բացումը կարող է յուրատեսակ «փրկարար օղակ» դառնալ։ Այն կրում է բարեկամության կարևոր ուղերձ կապված թուրք-հայկական հարաբերությունների բարելավման հետ»։ Սահակ Պատրիարքը վերականգնված եկեղեցում երկար ընդմիջումից հետո առաջին պատարագն է մատուցել։
Ըստ Վիքիպեդիայի Ամիդա քաղաքն է եղել հին ժամանակներում ներկայիս Դիարբեքիրի տեղում։ Մ.թ.ա. 77 թվականին Հայոց հին թագավոր Տիգրանը որոշել է այդտեղ կառուցել նոր մայրաքաղաքը՝ Տիգրանակերտը։ Տիգրանի ծրագրով քաղաքը պետք է դառնար հայկական մշակույթի և քաղաքակրթության նոր կենտրոնը։ Սակայն արդեն մ.թ.ա 69 թվականին քաղաքը գրավել են հռոմեական զորքերը։ Հետագայում այն հերթափոխով պատկանել է պարսիկներին և հռոմեացիներին։ 640 թվականին արաբների նվաճումից հետո Տիգրանակերտը կոչվել է Դիարբեքիր։ 958 թվականին բյուզանդացիները վերականգնել են վերահսկողությունը քաղաքի նկատմամբ։ 1001 թվականին քաղաքը դարձել է քրդական Մերվանյան դինաստիայի նստավայրը։ 1085 թվականին այն անցել է թուրքմենների ձեռքը։ 1534 թվականին այն գրավել է սուլթան Սուլեյման 1-ինը և մտցրել Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ։
Դեռ մինչև 20-րդ դարի սկիզբը Դիարբեքիրի բնակչության մեծ մասը քրիստոնյաներ էին, այդ թվում՝ հայեր և ասորիներ։ 1915 թվականին Օսմանյան կայսրությունում քրիստոնյաների ցեղասպանության ժամանակ հայ և ասորի բնակչությունը տեղահանվել կամ բնաջնջվել է։ Քեմալականները Դիարբեքիրը իրենց վերահսկողության տակ են վերցրել 1923 թվականին: 1937 թվականին Աթաթուրքն անձամբ է այցելել քաղաք և հրամայեց քրդական «Դիարբեքիր» տարածված անունը փոխարինել «Դիարբակի» անունով (թուրքական «bakır» - «պղինձ» բառից)։ 1981-2002 թվականներին Դիարբեքիրը փակ քաղաք է եղել կապված թուրքական բանակի և Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության միջև ռազմական գործողությունների հետ:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
