Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … խաղ Տետրիս
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Տետրիս խաղի ստեղծման պատմությունը պակաս հետաքրքիր չէ, քան բուն այդ խաղը: Դժվար է պատկերացնել, բայց մի քանի սերունդ աշխարհը հիպնոսացնող այդ ֆիգուրաները հորինվել են Խորհրդային Միությունում: Այդ խաղը առաջին անգամ ծրագրավորվել է երիտասարդ գյուտարար Ալեքսեյ Պաջիտնովի կողմից դեռ 1984 թվականին: Այն ժամանակ գիտնականն աշխատում էր արհեստական բանականության տեխնոլոգիաների վրա և տարբեր հանելուկներ ու խաղեր ընկալում էր բացառապես որպես հոբբի: Պաժիտնովը աներևակայելի հետաքրքրություն ուներ դոմինոների, տրիմինոների և այլ ֆիգուրաների նկատմամբ: Մի օր նա որոշում է ավտոմատացնել տետրամինոն ֆիգուրաների դասավորությունը որոշակի այլ ֆիգուրաների հետ: Եվ երբ այդ գաղափարը իրականացվել է, ստացվել է բավականին զվարճալի խաղ ՝ տետրիսը (խաղն իր անունն ստացել է տետրամինոնի ֆիգուրաների անունից):
Խաղի առաջին տարբերակը գրվել է բավականին կարճ ժամանակահատվածում: Խաղի հիմքում ընկած են եղել յոթ պարզ ֆիգուրաներ, որոնք պետք է հավաքվեին մեկ մեծ ֆիգուրայի: Այն ժամանակվա համակարգիչների պարզության պատճառով դրանք անգամ ֆիգուրաներ չեն եղել, այլ դրանց տեքստային տարբերակները: Եվ, չնայած առաջին տարբերակը շատ պարզունակ էր, այն կատարյալ էր գործում, և կարողանում էր գերել խաղացողին: Համակարգչի համար, տետրիս խաղը, վերաշարադրել է դպրոցական Վադիմ Գերասիմովը: Ընդամենը մի քանի օր է պահանջվել խաղն անհատական համակարգիչ տեղափոխելու համար: Բայց դա միայն մեկնարկն է եղել: Առջևում շատ դժվարություններ են եղել, որոնք են խաղը գրաֆիկական դարձնել, վիճակագրություն ավելացնել և, որ ամենակարևորն է, պաշտպանել խաղը: Տետրիսը անհավանական արագությամբ թափ է հավաքել: Սկավառակներից սկավառակներ փոխանցվելով այն իր ծննդյան օրվանից արդեն առաջին ամսվա ընթացքում բառացիորեն սփռվել է շրջապատում: Սովորական օգտագործողի համար մատչելի դառնալով խաղն անմիջապես գերել է նախ Մոսկվայի բնակիչներին, ապա ամբողջ աշխարհին: Օտարերկրացիները շատ արագ են հասկացել, թե որքան մեծ շահույթ կարելի է ստանալ այդ գյուտից: Տետրիսի համար իսկական միջազգային որս է սկսվել: Ամերիկացիները, բրիտանացիները, հունգարացիները անասելի պատերազմ են սկսել այդպիսի հեռանկարային արտադրանք ունենալու իրավունքի համար: Եվ արդեն 1985 թվականի ձմռանը սկսվել են առաջին բանակցությունները օտարերկրացիների հետ: Պեջիտնովը հանդիպել է իր հունգարացի ընկեր Ռոբերտ Շտայնին և նրան նվիրել Տետրիսը: Հենց Շտայնն էլ որոշել է, որ խաղը կարելի է դնել ազատ վաճառքի: Նա տիրոջ իր բոլոր իրավունքները վաճառել է բրիտանական Maxwell ընկերությանը: Նոր տիրոջ շնորհիվ խաղը ամբողջովին փոխել է գրաֆիկան, ձայնը և սկսել լիովին բավարարել այդ ժամանակի որակի պահանջները: Հետաքրքիր է, որ խաղի մեջ ժաամանակին հայտնվել են հայտնի անձնավորությունների պատկերներով ֆոններ, օրինակ՝ Յուրի Գագարինի կամ Մատիաս Ռուստի պատկերները: Նման հանրաճանաչ կերպարները խաղին իսկական սենսացիա են հաղորդել:
Արդեն 1989 թվականի սկզբին աշխարհում կար Տետրիսի մի քանի տասնյակ տարբերակ, և յուրաքանչյուր թողարկող ընկերություն պահանջում էր իր հեղինակության իրավունքը: Ի վերջո, Բրիտանիայի և Ամերիկայի առաջատար ընկերությունները կարողացել են փոխզիջման հասնել Մոսկվայի հետ: Առաջին պայմանագիրը գնահատվել է մինչև 5 միլիոն դոլար:
1989 թվականի մայիսին աշխարհը տեսել է Nintendo ընկերության Տետրիսի նոր տարբերակը, որն այդ ժամանակ այդ խաղի միակ օրինական արտադրողն էր: Հարկ է ասել, որ ընկերությունը հսկայական շահույթներ է ունեցել, մինչդեռ գյուտարարը կարողացել է իր առաջին շահաբաժինները ստանալ միայն յոթ տարի անց:
1996 թվականին «Տետրիս» բառը գրանցվել է որպես ապրանքային նշան: Նույն թվականին Պեջիտնովը սկսել է համագործակցել խաղերի մշակմամբ զբաղվող հայտնի Microsoft ընկերության հետ: Նա այնտեղ աշխատել է ինը տարի՝ մինչ 2006 թվականը: Եվ միայն վերջերս է Պաջիտնովը խոստովանել, որ այդ ամբողջ տարիներին նա բարելավում է իր հայտնագործությունը: Եվ ամենահետաքրքիրն այն է, որ այդ գործընթացը շարունակվում է մինչ օրս:
Սոնա Գիշյան
