Արցախից հրաժարվելը և Բաքվի հետ «խաղաղության պայմանագիրը» Հայաստանի կապիտուլացման ճանապարհն է
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
realtribune.ru-ն գրում է, որ Սոչիի գագաթնաժողովի արդյունքներով Էրդողանի և Պուտինի բանակցություններից հետո Հայաստանի քաղաքական շրջանակներում որոշակի անհանգստություն է առաջացել կապված «Զանգեզուրի միջանցքի» խնդրի հետ։ Փորձագետները ենթադրում են, որ Իլհամ Ալիևը, ըստ երևույթին, Էրդողանին զեկուցելով Սոչիում կայացած բանակցությունների արդյունքների մասին, իր դժգոհությունն է հայտնել Կրեմլի դիրքորոշման վերաբերյալ և օգնություն խնդրել։ Ըստ այդմ էլ Պուտինը Փաշինյանին մատնանշել է «միջանցքային տրամաբանությանը» վերադառնալու պայմանը։
Սերգեյ Գլազևը և մի խումբ ռուս գեներալներ կարծում են, որ Ռուսաստանը երբեք չի համաձայնվի և թույլ չի տա, որ Զանգեզուրի միջանցքը բացվի, քանի որ Մոսկվան կկանգնի լուրջ սպառնալիքների առջև։ Սակայն Ռուսաստանում արտաքին քաղաքական հարցերը որոշում է Պուտինը։ Եթե նա «Զանգեզուրի միջանցքի» բացումը և «թուրքական աշխարհի» հզորացումը Ռուսաստանի շահերի համար խնդիր չի համարում, ապա Մոսկվային այլևս պետք չէ «հայկական բուֆերը» նեոպանթուրքիզմի ճանապարհին: Դա լավ է, թե վատ Ռուսաստանի համար՝ որոշողը Ռուսաստանի կառավարությունն է, այլ ոչ թե գեներալները (և առավել ևս հասարակ մարդիկ): Ի՞նչ է մնում Հայաստանին նման դեպքում: Ինչո՞ւ պետք է հայերը պահպանեն «բուֆերային գոտի» հասկացությունը և շարունակեն Թուրքիայի հետ առճակատման անհեռանկար քաղաքականությունը։ Ռուսաստանում կարծում են, որ Հայաստանում «Զանգեզուրի միջանցքի» վրա սահմանային հսկողություն սահմանելով Մոսկվան կկարողանա.
- ռազմավարական նշանակություն ունեցող Սև ծովի նեղուցների նմանությամբ ձևավորել «ցամաքային նեղուցներ» և ստանալ լուրջ լծակներ Անկարայի վրա
- երկարաժամկետ ներկայություն պահպանել Լեռնային Ղարաբաղում և Ադրբեջանում
- մեծացնել սեփական աշխարհաքաղաքական նշանակությունը Անդրկովկասում:
Ռուս վերլուծաբաններն ու քաղաքական գործիչները, սակայն, հաշվի չեն առնում մեկ հանգամանք. փաստն այն է, որ Թուրքիան, ստանալով «Զանգեզուրի միջանցքը» արտատարածքային տրամաբանությամբ կանգ չի առնի տարածաշրջանում Ռուսաստանին դիմակայության վրա: Օրինակ Հայաստանը կարող է համաձայնվել գազատար անցկացնել Զանգեզուրով թուրքմենական և ղազախական գազը Թուրքիա և Եվրոպա տարանցման համար, ինչը կզրոյացնի այդ միջանցքի նկատմամբ ռուսական սահմանային հսկողությունը: Միևնույն ժամանակ, Արևմուտքը և ՆԱՏՕ-ն կաջակցեն Թուրքիայի և Հայաստանի նման գործընկերությանը։ Բայց այս ամենի հետ մեկտեղ կմնա Ղարաբաղի հարցի վերջնական կարգավորումը։ Երևանը, հենվելով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի վրա, կհամաձայնի Ղարաբաղի նկատմամբ միջազգային վերահսկողության (մանդատ և պրոտեկտորատ) սահմանելու ԱՄՆ-ի մոտեցմանը Թուրքիային հայկական Մեղրիով թուրքական աշխարհ դուրս գալու հնարավորության տալու փոխարեն։ Հայ-ադրբեջանական սահմանի սահմանազատման և սահմանագծման գաղափարի ողջ տարօրինակությունը պայմանավորված է նրանով, որ կողմերը չեն կարող սկսել այդ գործընթացը առանց խաղաղության պայմանագրի ստորագրման։ Բաքուն, հուսալով Անկարայի և մասամբ Մոսկվայի օգնությանը, ակնկալում է ուժով ստիպել Երևանին կապիտուլացիայի ենթարկվել։ Բայց Ալիևի նման դիվանագիտությունը չի ստանա ոչ Հայաստանի, ոչ Արևմուտքի համաձայնությունը (հնարավոր է նաև Իրանի, Հնդկաստանի, Չինաստանի անհանգստությունը Էրդողանի պանթուրքիստական հոբբիներով)։ Անկախ Հայաստանի տարածքների մի մասի օկուպացումը կբերի տարածաշրջանային նոր սրացման և առաջատար երկրների շահերի բախման։ Ռուսաստանը կարող է իրականացնել «Զանգեզուրի միջանցքի» մարտավարությունը միայն այն դեպքում, եթե Հայաստանն ու Ղարաբաղը դառնան Ռուսաստանի մաս, սակայն Մոսկվան այդ ուղղությամբ համարժեք ակտիվություն չի ցուցաբերում։
Մինչդեռ Հայաստանը չի կարող դեմ գնալ իր շահերին և խաղաղության պայմանագիր կնքել Ադրբեջանի հետ Ղարաբաղից հրաժարվելով։ Եթե արտաքին ուժերի ճնշման տակ այլընտրանք չլինի, ապա Երևանն առանց արտաքին օգնության էլ կարող է ինքնուրույն վերականգնել հարաբերությունները Անկարայի և Բաքվի հետ։ Դրա համար նույն Ռուսաստանի միջնորդության կարիքը չկա։ Մինչդեռ ժամանակակից աշխարհը վերջին հարյուրամյակի ընթացքում շատ է փոխվել։ Փոխվել է նաև Թուրքիան, որը մինչ հիմա էլ, չնայած որոշ շեղումներին, պահպանում է իր անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ում և մնում է հավաքական Արևմուտքի դաշնակիցը։ Ռուսաստանը և ասիական առաջատար երկրները, Արևմուտքի հետ հարաբերություններում իրենց բոլոր հակասություններով և բարդություններով հանդերձ, այնուամենայնիվ, ձգտում են արդյունավետ և երկարաժամկետ մուտք գործել նույն եվրոպական շուկաներ: Արդյունքում ԱՄՆ-ը և Եվրոպան պահպանում են համաշխարհային և տարածաշրջանային գործընթացների վրա (և Անդրկովկասը բացառություն չէ) իրենց ազդելու ուժը։ Ներկայումս Հայաստանը հայտնվել է խոշոր խաղացողների շահերի բախման կենտրոնում, ինչը թույլ է տալիս հայկական դիվանագիտությանը ազգային շահերի համար շահավետ մանևրելու հնարավորություններ ստանալ։ Նույն Թուրքիան 21-րդ դարում իր ելքով դեպի Վրաստան, Ադրբեջան և Կասպից ծովի ավազան պարտական է Արևմուտքի ուժին և Ռուսաստանի թուլությանը։ Թուրքիան դարձել է կասպյան նավթի և գազի տարանցման կարևոր էներգետիկ հանգույց շնորհիվ խողովակաշարերի և արևմտյան ֆինանսավորման։ Հետևաբար, նեոպանթուրքիզմի հաջողությունը հետխորհրդային տարածքում, այսպես թե այնպես, կախված կլինի Արևմուտքի դիրքորոշումից։ Թուրքական քաղաքականության այդ ուղղվածությունը կարող է հաջող լինել, եթե պահպանվի ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի առաջատար վերահսկողությունը, այն է զսպման քաղաքականությունը։ Հայաստանը կարող է փոխել «բուֆերի» հասկացությունը «կամրջի» հասկացողությամբ առաջատար համաշխարհային տերությունների կողմից անվտանգության երաշխիքների տակ։ Այդ առումով Ղարաբաղի համար պայքարը դեռ չի ավարտվել։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
