Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … ապարոշ
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Ապարոշը (ռուսերեն диадема) գլխի փաթույթ է՝ գլխակապ, որը հայերենում կարելի է անվանել նաև խույր, թագ, անգամ վարսակալ, հերակալ կամ ծամակալ: «Դիադեմա» բառը հունական է՝ «Diadeo» և նշանակում է «ամրացնել» կամ «կապել»: Ըստ էության սա թագի տարատեսակ է և ի սկզբանե եղել է բացառապես տղամարդկանց զարդ: Որպես թագ նման զարդեր են կրել Ասիայի որոշ երկրների թագավորներ, հրեական բարձրագույն կրոնական հայրերը և այլ ազգերի քրմեր: Հին Եգիպտոսում Հնագույն Թագավորության ժամանակ «սեշեդ» անվանումով ապարոշ-պսակ սկսել են որպես գերագույն իշխանության նշան կրել փարավոն Սնոֆրուի ժամանակներից: Սակայն կարելի է համարել, որ ապարոշի պատմությունը սկսվել է Հին Հունաստանից (այնտեղից է ամբողջ աշխարհով տարածվել դիադեմա անվանումը): Հին Հունաստանում գլխակապեր, որոնք անվանվել են «DIA» կրել են հին հունական քրմերը: Ըստ գիտնականների ենթադրությունների հին հունական ապարոշները հանդիսացել են մարդու մեռյալների աշխարհ տեղափոխվելու խորհրդանիշներ: Ժամանակակից ապարոշների մի այլ նախատիպ կարելի է համարել դափնեպսակը:
Դափնեպսակը Հին Հունաստանում և Հռոմում հանդիսացել է փառքի և հաղթանակի խորհրդանիշ և կարող էր պատրաստվել ոչ միայն դափնու ճյուղերից այլ անգամ ոսկուց: Ամուսնությունների ժամանակ ևս ապարոշներ են օգտագործվել, որոնք հանդիսացել են ամուսնական պսակներ: Ընդ որում այն ժամանակ հարս ու փեսայի համար նախատեսված ապարոշները տարբերվել են ժամանակակից ապարոշներից: Դրանք եղել են ոչ երկար ժամանակով պահպանվող և հյուսվել են դափնու, վայրի խաղաղի, կիպարիսի ճյուղերից, ծաղիկներից կամ այլ բաներից: Ավելի ուշ ապարոշներ սկսել են պատրաստել մետաղներից և անգամ զարդարել դրանք թանկարժեք քարերով, և ներկայումս քրիտոնեական եկեղեցիներում պսակադրության ժամանակ հարս ու փեսայի գլխին պահում են մետաղական ապարոշներ: Միջնադարում ապարոշները մոդայիկ չեն եղել: Բացառություն է կազմել Բյուզանդիան: Այնտեղ 5-րդ դարի առաջին կեսերից թագավորներին թագադրելիս թագավորական հագուստ հագցնելուց հետո գլխին ապարոշ են դրել ապա վեր բարձրացրել վահանի վրա: Այդ ավանդույթը ժառանգել է նաև Ռուսաստանը և այնտեղ ևս որպես թագի տեսակ ընդունված է եղել ապարոշը: Հետագայում 18-րդ դարի վերջերից սկսած ապարոշների նորաձևությունը մտել է Եվրոպա, բայց արդեն որպես կանացի զարդարանքի տարր: Դրան նպաստել է այն ժամանակվա ազնվականության հետաքրքրությունը անտիկ ավանդույթների նկատմամբ:
19-րդ դարի սկզբներից վարպետները սկսել են հնագույն ապարոշների նմանությամբ ապարոշներ պատրաստել: Ընդ որում դրանք պատրաստվել են բնական ծառերի ճյուղերի և տերևների հյուսքերի տեսքով և զարդարվել թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերով: Նման կերպ ապարոշները շարունակել են մոդայիկ մնալ մինչև 1920-ականները: Ներկայումս ապարոշներ կրում են եվրոպական տարբեր երկրների հին ազնվական ընտանիքների անդամները: Ընդ որում որպես կանոն դրանք որպես օրենք պատրաստված են դեռևս 19-րդ դարում և փոխանցվում են սերունդներին ժառանգաբար: Նոր թանկարժեք ապարոշներ ներկայումս պատրաստվում են նաև ճապոնական թագավորական ընտանիքի անդամների և իհարկե ներկայումս բազմաթիվ դարձած գեղեցկության մրցույթների հաղթողների համար:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
