Ադրբեջանն ու Հայաստանը նոր պատերազի շեմի՞ն են
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
kadara.ru-ն գրում է, որ վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում հայ-ադրբեջանական սահմանին զինված միջադեպերի թիվն այնքան է, որ թույլ է տալիս խոսել դրանց նոր որակի մասին: Ինչու՞ 2020 թվականի նոյեմբերին և 2021 թվականի հունվարին Ռուսաստանի միջնորդությամբ Երևանի և Բաքվի ձեռք բերված պայմանավորվածությունները երբեք չաշխատեցին: Կարո՞ղ ենք անդրկովկասյան երկու պետությունների նոր առճակատման մոտեցող վտանգի մասին խոսել: Այս բոլոր հարցերի պատասխանները կարելի է տալ բուն հակամարտության էությունը սահմանելով: Երկար տարիներ ակադեմիական և փորձագիտական գրականությունում և ԶԼՄ-ների հրապարակումներում այս հակամարտությունը կոչվել է Լեռնային Ղարաբաղյան: Այնուամենայնիվ, այս սահմանումը թերի է:
Ղարաբաղը եղել և մնում է հայ-ադրբեջանական դիմակայության առանցքը, սակայն այն երբեք ամբողջությամբ չի փոխարինել այլ ռազմաքաղաքական թատերաբեմերին: 2020 թվականի նոյեմբերին Ղարաբաղում ստատուս քվոն արմատապես փոխվել է: Բայց այս իրադարձությունն ինքնին չեղյալ չի համարել ոչ պետական սահմանի լիարժեք սահմանազատման և սահմանագծման բացակայությունը, ոչ էլ ղարաբաղյան քաղաքական և իրավական թեմաների վերաբերյալ տարաձայնությունները: Ինչպես 10, 20 և 30 տարի առաջ, այնպես էլ այժմ հարևան երկրների միջև սահմանը նման է մարտադաշտի:
Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հողային հետազոտություն չի իրականացվել այն բանից հետո, երբ նրանք դադարել են լինել Հայկական ԽՍՀ և Ադրբեջանական ԽՍՀ: Արդյո՞ք զարմանալի է, որ Ղարաբաղում և նրա շրջակայքում տարածքների վերաձևումներից հետո խնդիրը հայտնվել է երկկողմ օրակարգում և որոշում է հայ-ադրբեջանական հակամարտության դինամիկան: 2020 թվականի նոյեմբերի 9 -ի և 2021 թվականի հունվարի 11 -ի համաձայնագրերը կարևոր հանգրվաններ են խաղաղ կարգավորման ճանապարհին: Դրանք հնարավորություն են տալիս Բաքվին և Երևանին գտնել հարաբերությունների հին դիմակայական մոդելը փոխելու տարբերակներ: Բայց նրանք ի վիճակի չեն բավարարել մաքսիմալիստական ձգտումները Ադրբեջանում և Հայաստանում: Եվ եթե երեկ երևանյան մաքսիմալիզմը չափազանցված էր թվում, ապա այսօր Բաքուն է կարծես այդպիսին, պարզապես այն պատճառով, որ հաղթողն ու պարտվողը փոխվել են տեղերով: Բայց ոչ մեկը, ոչ մյուսը պատրաստ չեն ընդունելու փոխզիջումային լուծումներ: Բաքուն ամբողջ ուժով ձգտում է ամրապնդել նոր ստատուս քվոն և հնարավորինս շուտ փակել Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը: Եվ եթե բախտը բերի՝ սահմաններ գծել իր օգտին: Իսկ Երևանը իր ողջ ուժով փորձում է հետաձգել տրանսպորտային հաղորդակցության բացումը: Հայաստանում դա դիտվում է որպես Ղարաբաղից ամբողջական հրաժարման գործընթաց: Բացի այդ, չկա երաշխիք, որ որոշակի զիջումները նոր պահանջներ չեն առաջացնի: Այս պայմաններում Մոսկվան մանևրելու քիչ տեղ ունի:
Պետք չէ մոռանալ, որ ռուսական խաղաղապահությունը չի իրականացվում վակուումի մեջ, և այն հատուկ դերը, որը Ռուսաստանը ձեռք է բերել Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմից հետո, ոչ բոլորին է դուր գալիս, եթե անգամ այսօր դա հրապարակավ չի ասվում: Եվ նոր փոխհրաձգությունների ամեն օրը ավելացնում է թերահավատությունը Ռուսաստանի նկատմամբ: Վերապահում անենք. այդ վիճակը կարող է արհեստականորեն տաքացվել և պահպանվել: Միևնույն ժամանակ, կարևոր է հասկանալ, որ այսօր մենք ունենք զինված դիմակայության երեք տարածք ՝ հարավային (Սյունիք), Նախիջևան և հյուսիսային (Տավուշ): Բայց խաղաղապահներ այդ տարածքներում չկան. կարելի է խոսել ընդամենը ռուսական նոր սահմանային կետերի մասին: Այնուամենայնիվ, զանգվածային գիտակցությունը մեծ տարբերություն չի դրվում այս ձևաչափերի միջև: Այսպիսով, այսօր առավել քան երբևէ կարևոր է միջադեպերի կանխման և դադարեցման գործնական մեխանիզմների ստեղծումը: Այդ ուղղությամբ բոլոր գործողությունների ոչ պակաս (եթե ոչ ավելի) կարևոր գործոն է ակտիվ տեղեկատվական ներկայացումը: Հակառակ դեպքում մեծ վտանգ կա, որ լրատվամիջոցների և ցանցային նեգատիվության ալիքը կզրոյացնի փոթորկոտ Անդրկովկասում խաղաղություն հաստատելու Մոսկվայի բոլոր ջանքերը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
