Ի՞նչ է թաքնված հայ-ադրբեջանական սահմանին բախումների հետևում
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
ritmeurasia.org-ը գրում է, որ Ըստ մի շարք մեկնաբանների, հայ-ադրբեջանական սահմանին տեղի ունեցած միջադեպերը, ինչպես նաև ընդհանրապես լարվածության աճը կապված են ԱՄՆ-ի նոր վարչակազմի, ինչպես նաև Եվրամիության` ի դեմս Ֆրանսիայի, բանակցային գործընթացին ակտիվ մասնակցություն ունենալու նպատակների հետ, որտեղ ներկայումս հիմնական միջնորդը Ռուսաստանն է: Այնպիսի զգացողություն է, որ Նիկոլ Փաշինյանի վարչակազմը հակառուսական քարոզչության միջոցով ամրապնդելով իր դիրքերը հավատարիմ ընտրազանգվածի շրջանում միևնույն ժամանակ պատրաստակամություն է ցուցաբերում խաղալ ֆրանսիացիների և ամերիկացիների հետ միասին:
Խոսելով Ադրբեջանի հետ Հայաստանի սահմանին ռուսական սահմանային դիտակետերի տեղադրման մասին, իրականում, կարծես թե, Հայաստանի ներկայիս իշխանությունները փորձում են խաղի մեջ ներքաշել Վաշինգտոնին և Փարիզին: Այդ առումով ուշադրություն է արժանի Բրյուսելի կողմից Երևանին 2,6 մլրդ եվրո հատկացնելու որոշումը:
Մինչև հայ-ադրբեջանական ենթադրյալ համաձայնագրի համաձայնեցման գործընթացը, որը սահմանազման և սահմանագծման միջոցով հետագայում կարող է ճանապարհ հարթել «մեծ» համաձայնագրի ստորագրման համար, Փաշինյանը փորձում է կոշտ հայտարարություններ անել, սակայն ակնհայտ առավելությունը Բաքվի կողմն է: Ինչպես նախկինում ադրբեջանցիների թիկունքին երևում է Անկարայի ստվերը, որը ձգտում է իր «փափուկ ուժին» ավելի ու ավելի կոշտ ձևեր տալ, ինչպես նաև իր կողմը գրավել իսլամական աշխարհի ներուժը՝ ի դեմս միջուկային զենքով Պակիստանի, ինչը թուրքական իշխանություններն արդեն ուղղակիորեն են հայտարարում:
Վերջին շրջանում ԶԼՄ -ներում ակտիվորեն շրջանառվում են լուրեր այն մասին, որ ՆԱՏՕ-ական Թուրքիան և Ադրբեջանը կարող են ստեղծել համատեղ «թյուրքական» բանակ: Նման տեղեկատվական լցոնումը, ինչպես նաև Ադրբեջանի, Թուրքիայի և Պակիստանի ղեկավարների կողմից որոշակի «եռակողմ ձևաչափ» ստեղծելու հնարավորությունը և սահմանին իրական բախումները կարող են դիտվել որպես Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից Հայաստանի վրա ճնշման ռազմավարության մի մաս:
Այդ ռազմավարության մեկ այլ տարր է գերևարված հայերի պահելը Ադրբեջանում, ինչպես նաև Բաքվի կողմից մշտական շեշտադրումը, որ «Ղարաբաղի խնդիրն» արդեն լուծված է, չնայած Երևանը կարծում է, որ կարգավիճակը պետք է որոշվի ապագայում բանակցություններով: Պարզ ասած Բաքուն ձգտում է ստորագրել տալ մի փաստաթուղթ, որը կնշանակի Հայաստանի կողմից Ադրբեջանի, այդ թվում Ղարաբաղի «տարածքային ամբողջականության» ճանաչում: Այս ռազմավարության նպատակը ոչ միայն ադրբեջանական կողմին հարմար ձևակերպումներով խաղաղ պայմանագրի օրինականացումն է, այլ նաև Հայաստանի հարավում տրանսպորտային միջանցքի ստեղծումը Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանից դեպի Նախիջևան և հետագայում Թուրքիա:
Իհարկե, այս համատեքստում ՀԱՊԿ-ը կարող է էական դեր խաղալ հակամարտության լուծման գործում, որն արդեն իսկ մտահոգություն է հայտնել հայ-ադրբեջանական սահմանին ուժի կիրառման անթույլատրելիության մասին: «Մենք անընդունելի ենք համարում ուժի կիրառումը: Հակասությունները լուծելու համար պետք է օգտագործել միայն քաղաքական և դիվանագիտական մեթոդները ... Լուրջ մտահոգություն է առաջացնում տարածաշրջանում լարվածության հետագա աճի վտանգը, որը կարող է բացասաբար անդրադառնալ եռակողմ հայտարարության մեջ ամրագրված պայմանների կատարման վրա», - ասված է կազմակերպության գլխավոր քարտուղար Ստանիսլավ Զասի հայտարարության մեջ: Միևնույն ժամանակ, ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարը ողջունել է տարածաշրջանում իրավիճակի կայունացմանն ուղղված Ռուսաստանի ջանքերը: Հայաստանը, որը ՀԱՊԿ նախագահ կդառնա սեպտեմբերի 16 -ից, դիմել է Կազմակերպությանը խորհրդակցությունների համար դեռ մայիսին`սահմանային առաջին բախումներից հետո: Թվում է, թե այս ընթացքում շատ բան կարելի էր համաձայնեցնել և լուծել: Եվ անգամ սկսել կիրառել այն: Փաշինյանը կառավարության նիստում առաջարկել է Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանին բացի ռուս սահմանապահներից, տեղակայել, նաև ՀԱՊԿ-ի դիտորդական առաքելություն: Թվում էր, թե դա հնարավոր կդառնար, ինչը հնարավորություն կտար իրականացնել սահմանազատման և սահմանագծման ուղղությամբ աշխատանքները: Այնուամենայնիվ, ներկայիս իրավիճակում նման հայտարարություններն ավելի շատ նման են ոչ թե կառուցողական առաջարկությունների, այլ քարոզչության և «հանդիսատեսի համար խաղի»: Նման հայտարարություններ անելիս պետք է հաշվի առնել, նախ այն իրավիճակը, որն այսօր առկա է ՀԱՊԿ այնպիսի անդամների սահմաններում, ինչպիսին է Տաջիկստանը: Աֆղանստանի սահմանային գոտում ստեղծված իրավիճակը հատուկ ուշադրություն է պահանջում ՀԱՊԿ -ի կողմից: Երկրորդ հերթին հայերի և ադրբեջանցիների առճակատումը չի սահմանափակվում միայն Ղարաբաղով. հակամարտությունը քաղաքական և գաղափարական բնույթ ունի և, չնայած արմատապես փոխված ստատուս քվոյին, այն կարող է երկար ժամանակ վերարտադրվել, այդ թվում պայմանավորվածությունների և մեխանիզմների բացակայության պատճառով: Ըստ այդմ, անթույլատրելի է ուղղակի դիվանագիտական շփումները փոխարինել պոպուլիստական հայտարարություններով: Նման հայտարարությունները այն ձևով, որով արվում են Հայաստանի ներկայիս իշխանությունների կողմից, ոչ միայն նման են սադրանքի և շանտաժի, այլ նաև դաշնակից երկրներին ներգրավելով ռազմական գործողությունների մեջ կարող են իրական սպառնալիքներ ստեղծել ՀԱՊԿ անդամների անվտանգության համար:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
