Անհամաձայնության ճանապարհը. ինչո՞ւ է Հայաստանը դեմ «Զանգեզուրի միջանցքին»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
politexpert.net-ը գրում է, որ «Զանգեզուրի միջանցք»-ը դարձել է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հերթական խոչընդոտը, և Թուրքիան է ակնհայտորեն շահագրգռված այս խնդրի լուծման մեջ և ցանկանում է ազդել ծրագրի իրականացման վրա:
Թուրքիան և Ադրբեջանը, չնայած Բաքվի և Երևանի միջև շարունակական մեղադրանքներին, փորձում են լուծել Զանգեզուրի միջանցքի (Մեղրու միջանցք) հարցը, որը Հայաստանի Սյունիքի մարզով անցնող շուրջ 40 կիլոմետր երկարությամբ հիպոթետիկ ճանապարհ է: Ենթադրվում է, որ այն կապահովի տրանսպորտային կապ Ադրբեջանի արևմտյան շրջանների և Նախիջևանի Ինքնավար հանրապետության միջև:
Այս թեման քննարկվել է Շուշի քաղաքում Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և նրա ադրբեջանցի գործընկեր Իլհամ Ալիևի հանդիպման ժամանակ: Նաև քաղաքական առաջնորդները ստորագրել են այսպես կոչված Շուշիի հռչակագիրը, որի շնորհիվ Անկարան իրականում հնարավորություն է ստացել ռազմաբազաներ ստեղծել Ադրբեջանում:
Այս ամենի վրա ազդում է այն փաստը, որ Երևանը չի շտապում համաձայնվել «Զանգեզուրի միջանցք»-ի նախագծին: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ավելի վաղ ասել է, որ Հայաստանը չի պատրաստվում քննարկել այդ հարցը: Հրադադարի փաստաթուղթը, որը Բաքուն և Երևանը ստորագրել են Ռուսաստանի մասնակցությամբ, վերաբերում է ոչ թե «միջանցք»-ներին, այլ կապուղիների ապաշրջափակմանը: Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը Պետական հեռուստատեսությանը և ռադիոյին տված հարցազրույցում ասել է, որ «Զանգեզուրի միջանցք»-ը ստեղծելու խնդիրը կլուծվի անկախ «Հայաստանի ուզել չուզելուց»:
Թուրքիայի ռազմածովային ուժերի շտաբի նախկին պետ Ջհիատ Յայժին, խոսելով այդ հիպոթետիկ նախագծի մասին, բացատրել է Անկարայի հետաքրքրությունը դրանում: Թուրքիայի համար միջանցքը շատ կարևոր է «Թուրքական աշխարհի վերամիավորման», ինչպես նաև տարածաշրջանի զգալի տնտեսական ներուժի և բնական ռեսուրսների հետ կապվելու տեսանկյունից:
«Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունը Ադրբեջանի մաս է, բայց այն ոչ մի շոշափելի կապ չունի Ադրբեջանի հետ: Ադրբեջանից Նախիջևան հասնելու համար հարկավոր է ճանապարհորդել կա՛մ Իրանի տարածքով, կա՛մ Վրաստանով և Թուրքիայով: Այնուամենայնիվ, Խորհրդային Միության ժամանակ Նախիջևանը տարածաշրջանի հիմնական տրանսպորտային հանգույցներից մեկն էր», - բացատրել է «PolitExpert»-ի զրուցակիցը:
Նա նաև նշել է, որ Հայաստանից մեկնող գնացքը կարող է Նախիջևանով հասնել Մոսկվա: Հիմա Երևանը չունի ուղիղ երկաթուղային հաղորդակցություն Ռուսաստանի հետ: Եթե Նախիջևանի երթուղին բացվի, Հայաստանից Ռուսաստան հնարավոր կլինի հասնել Ադրբեջանի տարածքով, և դա բխում է ինչպես Երևանի, այնպես էլ Մոսկվայի շահերից, կարծիք է հայտնել Թուրքիայի ռազմածովային ուժերի շտաբի նախկին ղեկավարը: Յայժիի խոսքով «Մեղրիի միջանցքը» ապագայում կդառնա տարածաշրջանային խաղաղության և համագործակցության բանալին, և նոր հնարավորություններ կստեղծի տարածաշրջանի պետությունների համար. «Միջանցքը իր ռազմավարական և առևտրային նշանակության պատճառով կարևոր է Մետաքսի ճանապարհը վերակենդանացնելու տեսանկյունից, որն է «Մեկ գոտի ՝ մեկ ճանապարհ» չինական նախաձեռնությունը»: Թուրքիայի ռազմածովային ուժերի շտաբի նախկին պետը հույս է հայտնել, որ դրանով կվերջանան հակամարտությունները Ադրբեջանի և Հայաստանի զինծառայողների միջև: Նա վստահ է, որ Հայաստանը կհամաձայնի միջանցքին. միայն ժամանակ է պետք: «Երկար տարիներ երկու ժողովուրդ իրար թշնամի են համարել, և միանգամից ամեն ինչ մոռանալը այդքան էլ հեշտ չէ», - ամփոփել է նա:
Քաղաքական տեղեկատվության կենտրոնի վերլուծաբան Իվան Պյատիբրատովը «Սպուտնիկ-Ադրբեջան»-ին տված հարցազրույցում նշել է այն հիմնական պատճառը, թե ինչո՞ւ այդ միջանցքի ստեղծումը, չնայած բոլոր առավելություններին, դեռ չի սկսվել: Ըստ նրա՝ Ադրբեջանի համար այդ նախագիծը հնարավորություն է մեծացնելու իր ազդեցությունը Հայաստանի վրա, մինչդեռ Երևանի համար նման միջանցքը ինքնիշխանության մասնակի կորուստ է: Փորձագետը կարծում է, որ նախագիծը կարող է կայանալ միայն սերտ դիվանագիտական աշխատանքի շնորհիվ, և հաշվի առնելով այն, որ վերջին շրջանում երկրների միջև բաց զինված հակամարտությունը մարել է...
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
