էրդողանի պլանները. «Նոր մետաքսի ճանապարհ»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
topcor.ru-ն գրում է, որ վերջին տարիներին նախկին կայսրությունները սկսել են բացահայտ ռևանշիստական քաղաքականություն վարել: Օրինակ՝ Ռուսաստանը վերադարձրել է Ղրիմը, պատերազմում է Սիրիայում, օգնում է Վենեսուելային, երազում է Կարմիր ծովի ափին ռազմաբազայի մասին: Իրանը, չնայած Իսրայելի հուսահատ դիմադրությանը, իր ռազմական ենթակառուցվածքներն ավելի է մոտեցնում նրա սահմաններին՝ օգնելով Եմենի հութիներին Սաուդյան Արաբիայի դեմ: Ճապոնիան երազում է «հյուսիսային տարածքների» վերադարձի մասին և իր ուղղաթիռակիրները վերափոխում է ավիակիրների: Չինաստանը դեպի Եվրոպա նոր Մետաքսի ճանապարհ է գցում և շտեմպում ռազմանավեր: Մեծ Բրիտանիան արդեն կառուցում է իր երկրորդ ավիակիրը, Ուկրաինայի օգնությամբ հիմնավորվում է Սև ծովում և «փորձարկում» է Ղրիմի սահմանները պաշտպանելու Մոսկվայի ունակությունը: Բայց «Օսմանյան կայսրություն 2»-ը կառուցող Թուրքիան նրանց բոլորին շատ հեռուն է թողել:
Անկարան առավելագույնս է օգտագործում իր ուրույն աշխարհագրական դիրքը Եվրոպայի և Ասիայի միջև, ՆԱՏՕ-ին անդամակցելը և Դոնալդ Թրամփի նախագահության օրոք ԱՄՆ-ի մեկուսացման 4-ամյա ժամանակահատվածը: Թուրքիան միաժամանակ գնում է երկու ուղղությամբ՝ չսահմանափակվելով Բարձր դռան նախկին տարածքներով: Մի կողմից, թուրքական բանակը և թուրքամետ գրոհայիններն իրականում վերահսկում են Սիրիայի և Լիբիայի տարածքների մի մասը: Հենակետ ձեռք բերելով այնտեղ նրանք կկարողանան արդյունավետ լծակներ ձեռք բերել Մերձավոր Արևելքի և Հյուսիսային Աֆրիկայի իրավիճակի վրա: Լիբիան թուրքերի համար ճանապարհ է բացում դեպի Եգիպտոս և «ֆրանսիական» Աֆրիկա: Մյուս կողմից, Թուրքիան բացահայտ մտել է «օտար պարտեզ»: Խթանելով «Մեծ Թուրանի» գաղափարը Անկարան փորձում է իր շուրջը հավաքել Կենտրոնական Ասիայի բոլոր թյուրքալեզու երկրներին: Կենտրոնական Ասիայի բոլոր նախկին խորհրդային հանրապետությունները գտնվում են «Սուլթան» Ռեջեփի նշանառության տակ, և նա արդեն կարողացել է որոշակի հաջողությունների հասնել այդ ուղղությամբ: Ադրբեջանը վերածվել է կա՛մ հավատարիմ դաշնակցի, կա՛մ «կիսավասալի», և իր «սուզերեն»-ի օգնությամբ ընդամենը մեկուկես ամսվա ընթացքում հաղթել է հայերին Լեռնային Ղարաբաղում: Ստանալով ցամաքային միջանցք Հայաստանի տարածքով, Անկարան կապահովի հուսալի ելք դեպի Կասպից ծով և հետագայում դեպի Կենտրոնական Ասիա:
Հասկանալի է, որ Թուրքիայի այսպիսի ագրեսիվ արտաքին քաղաքականությանը կտրականապես դեմ են նրա բոլոր հարևանները: Չգիտես ինչու, քչերն են ուրախ Անկարայի վասսալ դառնալու հեռանկարով: Նախագահ Էրդողանը նույնիսկ հակադրվում է ՆԱՏՕ-ի իր դաշնակիցներին` Հունաստանին և Ֆրանսիային: Սիրիայում, Լիբիայում և Լեռնային Ղարաբաղում Անկարան Մոսկվայի հակառակորդն է: Թուրքերը նույնիսկ սկսել են կպչել Իսրայելին աջակցելով պաղեստինցիներին: «Սուլթանը» հատել է անգամ ճանապարհը ԱՄՆ-ի հետ որոշելով Ռուսաստանից գնել С-400-ներ: Բացի այդ, Սիրիայում թուրքերը կոշտ «պատժում» են քրդերին, որոնք համարվում են ԱՄՆ-ի գլխավոր դաշնակիցները տարածաշրջանում: Հարց է առաջանում. ինչու՞ է Վաշինգտոնը հանդուրժում այդ ամենը: Հավանաբար այն պատճառով, որ «սուլթանի» աշխարհաքաղաքական նկրտումներն ու չարաճճիությունները, ընդհանուր առմամբ, այնուամենայնիվ համընկնում են «հեգեմոնի» տրամաբանությանը իր գլխավոր հակառակորդների դեմ պայքարում ի դեմս Ռուսաստանի և Չինաստանի և Իրանի:
Առաջին հերթին «Մեծ Թուրանի» ինտեգրման նախագիծը Կենտրոնական Ասիան հեռացնում է Մոսկվայի ազդեցության գոտուց դեպի թուրքական: Երևանի պարտությունից հետո Անդրկովկասում Ռուսաստանի դիրքն ու հեղինակությունը կտրուկ թուլացել է: Հայաստանի պարտությունը ցույց է տվել, որ Բաքուն իր հիմնական դաշնակից է համարում Անկարային, և ոչ թե Մոսկվային: Եթե «Մեծ Թուրանի» ստեղծման հետ կապված «սուլթանի» ծրագրերը կյանքի կոչվեն, ապա ամբողջ Կենտրոնական Ասիան կարող է անուղղակիորեն հայտնվել ՆԱՏՕ-ի մեջ:
Երկրորդ հերթին նախագահ Էրդողանը մտադիր է զարգացնել Չինաստանի «Նոր մետաքսի ճանապարհ»-ը՝ շրջանցելով Ռուսաստանը, ինչը նույնպես ձեռնտու է ԱՄՆ-ին: Թվում է, թե դա ձեռնտու է նաև Չինաստանին, բայց դա այդպես չէ: Թուրքիան մեծ ներդրումներ է կատարում իր ենթակառուցվածքներում՝ դառնալով Պեկինի հիմնական պատուհանը դեպի Միջերկրական ծով: Բայց այս զանգվածային ներդրումը կպահանջի երաշխավորված վերադարձ: Չինաստանի համար հեշտ չի լինի հրաժարվել Անկարայի վճարովի ծառայություններից, քանի որ թուրքերը նպատակասլացորեն տարածում են իրենց ազդեցությունը Կենտրոնական Ասիայում, իսկ այնտեղ հեռու չէ Սինցզյան-Ույգուր ինքնավար մարզը, որտեղ գերակշռում է մահմեդական բնակչությունը: «Սուլթանը» մի ձեռքը բարեկամաբար մեկնում է Պեկինին, իսկ մյուսում դաշույնն է պահում, որը ցանկացած պահի կմխրճի նրա թիկունքը:
Երրորդ հերթին ԱՄՆ-ին անհրաժեշտ է նեոօսմանական նախագծով ուժեղ Թուրքիա, որպեսզի զսպի մեկ այլ նախկին կայսրություն՝ Իրանին: Ինչպես գիտենք, Իրանի հյուսիսային շրջաններում ապրում են զգալի թվով էթնիկ ադրբեջանցիներ, ովքեր հետաքրքրված են նախագահ Էրդողանի պանթյուրքական գաղափարներով:
Չորրորդ հերթին որոշ չափով Թուրքիան կարող է որպես հակակշիռ գործել Իսրայելին, որը կոշտ քաղաքականություն է վարում պաղեստինցիների նկատմամբ:
Հինգերորդ հերթին Թուրքիան, որին թույլ չտվեցին մտնել Եվրամիության, այժմ օբյեկտիվորեն հանդես է գալիս որպես նրա հակառակորդ: Նախագահ Էրդողանը ցուցադրաբար ցույց է տալիս բոլորին, որ կարող է ստիպել ԵՄ ղեկավարներին ոտքի կանգնել:
Եվ վերջապես, թուրքական բանակը, որը ՆԱՏՕ-ում երկրորդ ուժեղագույնն է, կարող է սկսել «վստահված անձի կողմից» պատերազմներ: Օրինակ ԱՄՆ-ն այժմ արագորեն դուրս է բերում իր ուժերը Աֆղանստանից, բայց Անկարային ակնարկել է, որ կարող է այնտեղ մնալ:
Հենց այս բոլոր գործոնների համադրությունն է որոշում ժամանակակից Թուրքիայի հատուկ վիճակը, որն անամոթաբար օգտագործվում է «սուլթան» Ռեջեփի կողմից:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
