Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ` խաղ Ռենդզյու
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Ռենդզյուն սեղանի տրամաբանական խաղ է, խաղ – փիլիսոփայություն, սև և սպիտակ ֆիգուրներ, այսինքն- հակադրությունների հավերժական պայքար բարու և չարի միջև: Ոմանք Ռենդզյուն համարում են «խաչեր-զրոներ» խաղի բարդեցված սպորտային համարժեքը, բայց դա լրիվ սխալ է: Ռենդզյու խաղալու համար բավարար չէ ունենալ մաթեմատիկական մտածողություն, պետք է նաև բանաստեղծ լինել: Ըստ ռենդզյուիստների` նրանք տախտակի վրա գլուխգործոց են ստեղծում, իսկ սպորտային արդյունքը՝ հաղթելը, պարզապես կյանքի չնչին փաստ է: Նույնիսկ Ռենդզյուի սկզբնախաղերի անվանումներն են խոսում դրա մասին. Ծաղիկ, Արծաթե ամիս, Աստերոիդ, Ձոր, Հովիտ և այլն:
Խաղը իր ժամանակակից անվանումն ստացել է 1899 թվականին ճապոնացի բանաստեղծ Թենրի Կոբայաշիի կողմից: Ռենդզյու նշանակում է մարգարիտների շարան: Ճապոնուհիները, այդ խաղը խաղալիս, տախտակի վրա օգտագործել են սպիտակ և սև մարգարիտներ ֆիգուրների փոխարեն: Այլ աղբյուրների համաձայն` Ռենդզյու անունը հորինել է լրագրող Ռյույկու Կուրոկավան, ըստ մեկ այլ վարկածի Ռենդզյուի առաջին ճապոնացի մեյձին (վարպետ) Գորակու Տոկայաման: Չնայած իր ակնհայտ պարզությանը Ռենդզյուում հաղթելը նույնքան դժվար է, որքան ծովի հատակից մարգարիտներ հանելը:
Խաղը հայտնվել է մոտ 4000 տարի առաջ Չինաստանում, որտեղից այն արագ տարածվել է ամբողջ Ասիայում: Խաղի տարատեսակները հայտնի են եղել հին հռոմեացիներին և անգամ ինկերին: Լեգենդի համաձայն Չինաստանի կայսր Դի Կուն 400 աղջիկների և տղաների է ուղարկել Ճապոնիայի կղզիներ քրիզանտեմի բուժիչ արմատներ Չինաստան բերելու համար: Երիտասարդներին այնքան է դուր եկել Ճապոնիան, որ նրանք որոշել են մնալ այնտեղ: Եվ որպեսի սամուրայը, որը օտարներին չէր սիրում, սրով չկտրի իրենց գլուխները, նրանք ցույց են տվել 19x19 գծերով Ռենդզյուի խաղատախտակը: Խաղում չի եղել ռազմավարություն, ինչը դուր չի եկել սամուրային, բայց շատ է դուր եկել կայսերական արքունիկին: Նման կերպ այդ խաղը հայտնվել է Ճապոնիայում: Ժամանակին Ռենդզյուն Ճապոնիայում կոչել են «գոմոկու» (հինգ քար) կամ «գոմոկունարաբե» (հինգ քար անընդմեջ): 15-րդ դարում հայտնվել են առաջին մեյդզիները` խաղի վարպետ չեմպիոնները: Մինչ օրս էլ դա խաղի վարպետի պատվավոր կոչում է: 19-րդ դարում հրապարակվել են խաղի կանոնները: 1936 թվականին Տակակին փոփոխել է կանոնները. սև քարերի համար սխալներ մտցրել և խաղատախտակի չափը հասցրել 15-ի: Հետագայում այդ կանոնները դարձել են դասական:
ԽՍՀՄ-ում լրագրող Վ.Սապրոնովն է եղել Ռենդզյուի գիտակ ու քարոզիչ: «Գիտություն և կյանք» ամսագրում նա վարել է այդ խաղի հատուկ բաժին: Համախոհները կատակով խաղը մկրտել են «սապրոնովկա» անվանմամբ: Մեր օրերում Ռենդզյու խաղալու փորձ կարելի է ձեռք բերել աշխարհի բազմաթիվ քաղաքներում գործող Ռենդզյուի դպրոցներում:
1988 թվականին Ստոկհոլմում հիմնադրվել է Ռենդզյուի միջազգային ֆեդերացիան: Մեկ տարի անց տեղի է ունեցել աշխարհի առաջին առաջնությունը, որտեղ հաղթող է ճանաչվել ճապոնացի ռենդզյուիստը: Դրանից հետո առաջնությունը դարձել է ավանդական և անց է կացվում երկու տարին մեկ: Ներկայումս Ռենդզյուի ոլորտում առաջատար դիրքեր են զբաղեցնում Ճապոնիան, Էստոնիան, Ռուսաստանը, Շվեդիան և Չինաստանը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
