ԱՄՆ-ի կողմից ցեղասպանության ճանաչումը քաղաքականության համար կդառնա հենարան
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
ԱՄՆ նախագահ Բայդենը ապրիլի 24-ին ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը, այդ թեմայով զրուցել ենք քաղաքագետ Անդրեաս Ղուկասյանի հետ` պարզելու, թե ԱՄՆ-ի կողմից ցեղասպանության ճանաչումից հետո ինչ զարգացումներ կարող են լինել։ Հարցին թե ի՞նչ հնարավորություններ է ստեղծում մեզ համար քաղաքագետը պատասխանել է, որ Ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը շատ կարևոր է մեր ժողովրդի համար, որովհետև դա ստեղծում է հենարան, որպեսզի Օսմանյան կայսրությունում հայերի ցեղասպանության հետևանքների վերացման հարցը Թուրքիայի ներքին հարցերի շրջանակից անցնի միջազգային հարաբերությունների տիրույթ և դառնա միջազգային օրակարգի հարց․
«Շատ կարևոր է ԱՄՆ կողմից ցեղասպանության ճանաչումը, որովհետև դա մեծ ազդեցություն կունենա և այլ պետությունների կողմից Օսմանյան կայսրությունում հայերի ցեղասպանության փաստը ճանաչելու հարցում և քաղաքականության համար կդառնա հենարան։ Մեր կուսակցությունն այս ընտրություններում առաջ է քաշելու ծրագրային դրույթ, որ Հայաստանն իր հերթին պետք է այդ գործընթացին համապատասխան քայլեր անի։ Ըստ իս՝ այն է՝ վերանայել Կարսի պայմանագիրը, որովհետև 1921 թվականի Կարսի պայմանագրով Հայաստանը հրաժարվել է Թուրքիայի նկատմամբ որևէ պահանջներից։ Եվ այդ պայմանագիրը բացասական դերակատարություն ունի հայկական հարցի համար։ Պայմանագիրը պետք է վերանայվի, և, ըստ իս, Հայաստանը պետք է կողմ լինի, որպեսզի 1920 թվականից Հայաստանից բռնի ուժով առգրավված տարածքներում մտցվի միջազգային կառավարում։ ՄԱԿ-ի կողմից միջազգային կառավարումը միակ եղանակն է, որը հնարավորություն կտա այդ տարածքներում պայմաններ ստեղծել, նախ և առաջ, որպեսզի արդեն տասնյակ տարիներ ընթացող քաղաքացիական պատերազմն ավարտվի։ Երկրորդ, որ հայերի՝ պատմական հայրենիքում ապրելու իրավունքը հնարավոր լինի վերականգնել անվտանգ և արժանապատիվ պայմաններում։ Որևէ մի պետության ներքո այդ խնդիրները լուծել հնարավոր չէ։ Դա հնարավոր է իրականացնել միայն այն դեպքում, եթե այդ տարածքներում հաստատվի ՄԱԿ-ի կողմից միջազգային կառավարում։ Եվ որքանով այսօր ցեղասպանության հարցը մտնում է միջազգային օրակարգ, այդքանով էլ Հայաստանի քաղաքականությունը դրան ադեկվատ պետք է արձագանքի մեր կողմից համապատասխան քայլերով»։
Անդրադառնալով այն հարցին` թե արդյոք ճանաչումը ենթադրում է, որ հայ-ամերիկյան հարաբերությունները նոր հարթության վրա կարող են դրվել քաղաքագետը պատասխանել է․
«Ես խորապես համոզված եմ, որ հայ ժողովրդի իրավունքը՝ իր պատմական հայրենիքում մեր ազգային օջախները վերականգնելու, անհնար է իրականացնել առանց ԱՄՆ աջակցության։ ԱՄՆ-ն այն պետությունն է, որն անմիջական մասնակցություն ուներ այս հարցում Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո։ Բոլորս գիտենք ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոնի իրավարար վճռի մասին։ Եվ ԱՄՆ կողմից Օսմանյան կայսրությունում հայերի ցեղասպանության ճանաչման փաստը նաև այդ նշանակությունն ունի, որովհետև ԱՄՆ-ն այն երկիրն էր, որն առաջին պատերազմից հետո հանդես էր գալիս որպես միջնորդ։ Եվ առաջարկել էր արդար լուծում։ Պետք է հասկանալ, որ 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմն ագրեսիա էր հանդիսանում Քեմալիստական թուրքական ուժերի կողմից։ Եվ հայ ժողովուրդը, կարելի է ասել, միակ պետությունն է, ում ագրեսիայի միջոցով պարտադրված կապիտուլյացիայի պայմանագիրը գործում է առ այսօր։ Դա 1921 թվականի Կարսի պայմանագիրն է։ Մեծ տարբերություն կա Նացիստական Գերմանիայի կապիտուլյացիայի, Իմպերիալիստական Ճապոնիայի կապիտուլյացիայի պայմանագրերի և Կարսի պայամանագրի միջև։ Այդ տարբերությունն այն է, որ այդ պետությունները հանդես էին գալիս որպես ագրեսոր։ Միջազգային հանրությունը ծանր պատերազմներից հետո, կասեցնելով այդ ագրեսիան, այդ պետությունների նկատմամբ ինչ-որ լուծումներ կիրառեց։ Ինչ վերաբերում է հայ ժողովրդին, հայ ժողովուրդը երբեք որևէ այլ ժողովրդի նկատմամբ ագրեսոր չի եղել։ Եվ այն, ինչը կատարվել է 1920 թվականին, մեծագույն անարդարություն է, և դա ժառանգություն է, որը մեզ հասել է նախկինից, որը մենք անպայման պետք է ուղղենք»։
Սոնա Գիշյան
