Ինչպե՞ս են ռուսական Իսկանդերի բեկորները հայտնվել Ղարաբաղում

Ադրբեջանցի սակրավորները ներկայացրել են Ղարաբաղում հայտնաբերված հրթիռների բեկորներ: Բաքուն պնդում է, որ համազարկերը հայերն արձակել են Իսկանդերից , այն էլ ոչ թե արտահանման, այլ այդ համալիրների ներքին ռուսական տարբերակը: Մոսկվան պնդում է, որ հայկական կողմը Իսկանդեր չի օգտագործել , մինչդեռ Երևանը լռում է: Եթե ​​հրթիռների բեկորների հայտնաբերումը բեմականացում էր, ապա ո՞ւմ է դա ձեռնտու: Ադրբեջանի իշխանությունները ուրբաթ օրը Բաքվում ներկայացրել են բեկորները, որոնք նախատեսված են որպես ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի ընթացքում հայ զինվորականների կողմից արձակված Իսկանդեր հրթիռների մաս: Բաքվի Haqqin.az պորտալի փոխանցմամբ ՝ բեկորները մարտի 15-ին հավաքել են Ադրբեջանի ականազերծման գործակալության (ANAMA) մասնագետները ղարաբաղյան Շուշի քաղաքի տարածքում, որը ադրբեջանական բանակը գրավել է պատրազմի վերջին փուլում:

«Վերջին հետազոտություննների արդյունքում պարզվեց, որ սա Իսկանդեր-Մ  հրթիռ է», - ասաց ANAMA-ի օպերատիվ շտաբի պետ Իդրիս Իսմայիլովը: Նրա խոսքով ՝ ուսումնասիրության ընթացքում ստուգվել է հրթիռի 9M723 ծածկագրային ինդեքսը: «Այժմ նախաքննություն է տարվում պայթյունի վայրում և դրա շուրջ», - Իսմայիլովի խոսքը մեջբերում է «ՌԻԱ Նովոստին»: Երկու պայթեցված հրթիռների լուսանկարները նախատեսված էին հաստատելու ANAMA- ի կողմից չորեքշաբթի օրը արված նմանատիպ զեկույցը `Շուշիում սակրավորների աշխատանքի արդյունքների հիման վրա:

Բացատրենք, որ Իսկանդեր-Մ  մոդիֆիկացիան՝  մինչև 500 կմ հրթիռային հեռահարությամբ, որի մասին Իսմայիլովը նշեց, օգտագործվում է բացառապես ռուս զինվորականների կողմից: Ավելի վաղ հաղորդվել էր, որ հայկական բանակն իր տրամադրության տակ ունի Իսկանդեր-Է պարզեցված արտահանման մոդիֆիկացիոն համակարգ `մինչև 280 կմ հրթիռային հեռահարությամբ: Ենթադրվում էր, որ հենց Իսկանդեր-Է -ն է ներկայացվել  Հայաստանի Անկախության օրվա առթիվ 2016 թ. տեղի ունեցած շքերթում:

 Այն հարցը, թե արդյոք այդ զենքերը օգտագործվել են ղարաբաղյան երկրորդ հակամարտության ընթացքում, բաց է: Ադրբեջանական մամուլը շեշտում է, որ ոչ միայն ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը (ով տխրահռչակ հարցազրույցում ասաց այս ռուսական զենքի ցածր որակի մասին), այլ նաև ՀՀ նախկին նախագահ Սերժ Սարգսյանը և ՀՀ ՊՆ նախկին գլխավոր ռազմական տեսուչ Մովսես Հակոբյանը, հայտարարել են Իսկանդեր օգտագործելու մասին:

Ադրբեջանական կողմի ներկայիս հայտարարություններից հետո Երևանը նախընտրեց խուսափել մեկնաբանություններից: Դավիթ Տոնոյանը, որը Հայաստանի պաշտպանության նախարար էր մինչև 2020 թ. նոյեմբեր, ուրբաթ օրը հրաժարվեց ասել, թե արդյոք հայկական կողմը Ղարաբաղում պատերազմի ընթացքում օգտագործել է Իսկանդեր ԳՄՀՀ (գործող մարտավարական հրթիռային համակարգեր): «Ես չեմ պատրաստվում բացահայտել պետական ​​գաղտնիքները», - Սպուտնիկ Արմենիա գործակալության փոխանցմամբ ՝  հայտարարել է ռազմական գերատեսչության նախկին ղեկավարը:

Նշենք  նաև, որ եթե այժմ Բաքուն պնդում է հայերի կողմից Իսկանդերի օգտագործումը որպես կատարված փաստ, ապա փետրվարին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը , ընդհակառակը, հայտարարել է, որ Պատերազմի ընթացքում այդ զենքի օգտագործումը չի արձանագրվել:

Մոսկվան, ինչպես նախկինում, հերքում է հայկական կողմից Իսկանդեր համակարգի օգտագործումը: Մեկնաբանելով հակամարտության գոտում հրթիռային բեկորներ հայտնաբերելու մասին Բաքվի ընթացիկ հաղորդագրությունները ՝ ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը շեշտեց, որ Իսկանդեր համակարգը չի օգտագործվել Լեռնային Ղարաբաղում իրավիճակի սրման ժամանակ: Դրանից առաջ նման բացատրություններ էր տվել նաև Ռուսաստանի Գլխավոր շտաբը:

Նշենք, որ Իսկանդերի օգտագործման մեջ հայկական կողմիհասցեին հերթական մեղադրանքները հնչեցին Վլադիմիր Պուտինի ՝ Փաշինյանի հետ հանդիպման նախօրեին: Հիշեցնենք, որ Ռուսաստանի նախագահի եւ Հայաստանի վարչապետի հանդիպումը նախատեսված է ապրիլի 7-ին:

Հայկական բլոգոսֆերայում արդեն հայտնվել են վարկածներ այն մասին, թե ինչպես Բաքուն կարող էր բեմադրել Շուշիում հրթիռների բեկորների հայտնաբերումը: «Օրինակ, նման հնարավորություն կա Թուրքիայի միջոցով Սիրիայում իր վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում, որտեղ օգտագործվել են Իսկանդերներ: Համենայն դեպս, սա հարված է Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության դեպարտամենտի իմիջին, որը պնդում է, որ Հայաստանը չի օգտագործել ԳՄՀՀ-ի այս տեսակը », - նշել են G.N. Telegram հեռուստաալիքի հեղինակները:

Ռուս փորձագետները տարակարծիք էին այն հարցի շուրջ, թե արդյոք հնարավոր է այդպիսի հզոր զենքի օգտագործումը: «Հրթիռի ստանդարտ պայթյունի ժամանակ Իսկանդերի մեջտեղում գտնվող մարտագլխիկը պայթում է, ընդ որում պայթում է օդում ՝ բեկորային վնասվածքներ հասցնելով հակառակորդին այդ տարածքում: Հրթիռի թիկունքը մի կողմ է նետվում, ուստի այն կարելի է գտնել և նույնականացնել »,- «Վզգլյադ» թերթին ասաց ռազմական փորձագետ Պավել Ֆելգենհաուերը:

Այսպես, 2008-ին Վրաստանի Գորի քաղաքում հայտնաբերվեց Իսկանդերի առաջին օգտագործումը, հիշեց փորձագետը, բացի այդ, հրթիռի հետևի մասերի բեկորներ հայտնաբերվել են նաև Չեչնիայում ավազակային կազմավորումների հետ պատերազմի ընթացքում: «Միևնույն ժամանակ, ոչ ոք երբևէ պաշտոնապես չի հայտարարել, թե ինչ տեսակի Իսկանդեր է առաքվել  Հայաստան՝ « ներքին» թե արտահանման համար նախատեսված: Ենթադրվում էր, որ դա Իսկանդեր-Է -ն էր, քանի որ Իսկանդեր-Մ-ը այնտեղ ուղարկելը կլիներ 300 կիլոմետրից ավելի հեռահարության բալիստիկ հրթիռներ չարտահանելու վերաբերյալ միջազգային պարտավորությունների խախտում », - ասաց փորձագետը:

Ֆելգենհաուերը չի բացառում, որ Հայաստանը կարող էր ավելի արդիական ու հեռահար հրթիռներ ստանալ առանց ավելորդ հրապարակայնության: «Ամեն դեպքում, դրանք չէին կարող լրջորեն ազդել պատերազմի ընթացքի վրա: Ավելին, ադրբեջանցիները օգտագործում էին նաև բալիստիկ հրթիռներ, միայն թե իսրայելական արտադրության », - նշեց վերլուծաբանը:

Ի տարբերություն նրա ՝ «Հայրենիքի զինանոց» ամսագրի խմբագիր Ալեքսեյ Լեոնկովը կարծում է, որ ամենայն հավանականությամբ խոսքը ոչ թե ռուսական հրթիռների բեկորների իրական հայտնաբերման, այլ բեմադրության մասին է: «Շատերը հետաքրքրված են Ռուսաստանի դեմ սադրանքով, և ապատեղեկատվություն կազմակերպելը նրանց համար խնդիր չէ», - ասաց ռազմական փորձագետը:

«Լուսանկարներում ցուցադրված բեկորներն իսկապես պատկանում են Իսկանդերին : Անվան ցուցանակի նշումները նույնպես «իսկանդերյան» են, բայց կասկածներ են հարուցում այն լանդշաֆտի դետալները, որտեղ  նկարահանվել են իբր թե այնտեղ պայթած հրթիռները», - պարզաբանեց փորձագետը:

Տեղեկատվությունը, որ լուսանկարի համարը համապատասխանում է Իսկանդերներին, որոնք օգտագործվում են ռուսական բանակի կողմից և չեն արտահանվում, կարող է հաստատվել կամ հերքվել միայն Ռուսաստանի Պաշտպանության նախարարության կողմից, ընդգծել է Լեոնկովը:

Փորձագետը հիշեցնում է, որ Իսկանդեր-Մ -երը օգտագործվել են Սիրիայում, այդ թվում` Իդլիբ նահանգում, զինյալների խմբավորումները վերացնելու համար:

«Թուրքերը կարող էին հեշտությամբ վերցնել այդ բեկորները այնտեղից և հանձնել Ադրբեջանին, որպեսզի վերջիններս բերեն  Ղարաբաղ և նրանց հետ ֆոտոսեսիա կազմակերպեն տեղանքում», - կարծում է փորձագետը:

Բեկորները, որոնք հանկարծ հայտնվեցին «ձյան տակից», նպատակ ունեն հաստատելու Փաշինյանի աղմկահարույց հայտարարությունը, որ հայկական բանակը այնուամենայնիվ կրակել է Իսկանդերներով, և դրանք, իբր, անորակ էին:

Փորձագետի կարծիքով ՝ սադրանքի նպատակը կարող է լինել Փաշինյանին մի տեսակ օգնությունը արեւմտյան կուրատորներից, որը շուտով ստիպված կլինի անցնել արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների միջով: «Փաշինյանի հեղինակությունը մեծապես իջավ ոչ միայն պարտված պատերազմի, այլև Հայաստանի կողմից Իսկանդեր հրթիռների օգտագործման վերաբերյալ անգրագետ հայտարարությունների պատճառով, որոնք, նրա ասելով, աշխատում են միայն 10% -ով: Փաշինյանին ծաղրուծանակի ենթարկեցին ու բռնեցին ֆանտազիաների մեջ ընկած: Եվ ահա, տեսեք, ադրբեջանցի սակրավորները գտել են Իսկանդերի բեկորները: Ստացվում է, որ Փաշինյանը ճի՞շտ էր ասում », - բացատրեց Լեոնկովը:

Նրա կարծիքով, ոչ միայն Թուրքիան և Ադրբեջանը, այլ նաև ԱՄՆ-ը և Մեծ Բրիտանիան, որոնք «աշխատում են Մոսկվային դուրս հանել Անդրկովկասից», կարող են շահագրգռված լինել սադրանքի մեջ. «Լրացուցիչ նպատակն է Ռուսաստանի ՊՆ-ին բռնացնել «ստի վրա», միաժամանակ փորձելով վարկաբեկել մեր զենքը »

Ավելի վաղ Պետդումայի պրոֆիլային կոմիտեն կասկածներ էր հայտնել Իսկանդերի օգտագործման վերաբերյալ Ադրբեջանի իշխանությունների վարկածի վերաբերյալ: Պաշտպանության կոմիտեի նախագահի առաջին տեղակալ Ալեքսանդր Շերինն այս հրթիռներն անվանել է «այնքան հզոր զենք, որ չկա ռազմավարական և մարտավարական նպատակահարմարություն այն օգտագործել այս տեսակի հակամարտության համար»: «Նույնիսկ եթե Իսկանդերը կիրառվեր, դժվար կլիներ դրա աննկատ մնալը», - ավելացրեց խորհրդարանականն «ՎԶԳԼՅԱԴ» թերթին: Նրա կարծիքով, Բաքուն փորձում է խաղալ Փաշինյանի հետ միասին, որը փետրվարին բողոքել էր իբր թերի ռուսական Իսկանդերներից: