Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ` պորտսիգար
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Ծխախոտատուփի՝ պորտսիգարի, ստեղծման պատմությունն անքակտելիորեն կապված է Եվրոպայում ծխախոտի ժողովրդականության աճի հետ: Այնտեղ բռնոթու՝ հոտային ծխախոտի համար օգտագործել են ծխախոտատուփեր, որոնք իրենցից ներկայացրել են նրբագեղ մանրանկարչական զարդատուփեր: Այդ տուփերի փոքր չափը հնարավորություն էր տալիս այն պահել գրպանում, իսկ թանկարժեք քարերով զարդարանքը հնարավորություն էր տալիս ժամանակ առ ժամանակ այն ցուցադրել ընդունելությունների և հանդիպումների ժամանակ: Նման շքեղությունը հասանելի էր միայն հարուստներին և ազնվականներին: Ծխամորճերի համար ծխախոտի տերևը կտրվում էր ավելի խոշոր կտորներով, ուստի այն պահելու համար օգտագործվում էին քսակներ: Ի տարբերություն ծխախոտատուփի, քսակը օգտագործում էին ինչպես հարուստները, այնպես էլ հասարակ մարդիկ: Բայց ազնվականությունը ուներ բարակ կաշվից պատրաստված քսակ, որը ուներ արծաթով և ոսկով ասեղնագործություն, երբեմն էլ թանկարժեք քարերով զարդարանք: Իսկ սիգարների ի հայտ գալով առաջացավ անհարաժեշտություն նման փխրուն արտադրանքը պահելու և տեղափոխելու համար, քանի որ դրանք կարող էին հեշտությամբ կոտրվել կամ քանդվել: Անպատշաճ պահելու դեպքում այդ թանկարժեք ծխախոտային ապրանքները կարող էին նաև չափից դուրս չորանալ կամ, ընդհակառակը, խոնավանալ: Արդյունքում հայտնվեցին սիգարների պահպանման հատուկ տուփեր, որոնք կոչվեցին պորտսիգարներ։
Բուն պորտսիգար բառը կազմված է porte և cigare բառերից, որը ֆրանսերենից թարգմանաբար նշանակում է «կրել» և «սիգար»: Եվրոպական առաջին պորտսիգարները (17-րդ դար) եղել են արծաթագույն, ունեցել են ներդիրներ, էմալային մանրանկարներ, երբեմն անգամ թանկարժեք քարերով զարդարանք: Այնուամենայնիվ, շատ շուտ սիգարները սկսել են պահվել հատուկ, գեղեցիկ ձևավորված, սերտորեն փակված փայտե տուփերում, որոնք ունեն խոնավացնող սարքավորումներ: Արծաթե ծխախոտատուփերի նկատմամբ հետաքրքրությունը սկսել է մարել: Սակայն սիգարետների գալուստով կրկին առաջացել է դրանց պահպանման խնդիր, քանի որ վերջիններս էլ ավելի հեշտությամբ էին կոտրվում գրպաններում: Այդ պահց էլ հենց հայտնվել է պորտսիգարը արդեն մեզ ծանոթ տեսքով: Չնայած նախկին անվանը, այժմ ծխախոտի տուփը հարմարեցված էր ոչ թե սիգարներ, այլ սիգարետներ պահելու համար: Մի քանի դար շարունակ պորտսիգարների արտադրության հիմնական նյութը եղել է արծաթը, որը ունեցել է գեղեցիկ գույն, փայլ և հիանալի պաշտպանիչ հատկություններ շրջակա միջավայրի վնասակար ազդեցությունից: Ոսկերչական արհեստանոցներում պատվիրել են ոչ միայն արծաթե, այլ նաև ոսկե ծխախոտի տուփեր, որոնք առատորեն զարդարվել են ներդիրներով, ունեցել են նուրբ փորագրություններ և թանկարժեք քարերով զարդարանք: Իհարկե, միայն հարուստ ծխողը կարող էր իրեն թույլ տալ նման պորտսիգար:
Սիգարետների զանգվածային արտադրությունը և դրա օգտագործումը հասարակության բոլոր խավերի կողմից առաջացրել է պորտսիգարների ոչ միայն թանկ, այլ նաև ավելի էժան տեսակների պահանջարկ: Սկսվել է պղնձե, բրոնզե և պողպատե պորտսիգարների զանգվածային արտադրություն: 20-րդ դարի սկզբին պորտսիգարը տղամարդու համար դարձել է հիանալի նվերներից մեկը, նույնիսկ եթե նա ծխող չէ: Դա նորաձև էր և ոճային: 20-րդ դարի կեսերին սիգարետների համար ստվարաթղթե տուփի գյուտով արագորեն պորտսիգարների կրման նորաձևությունն անցնել է: Բանն այն է, որ ստվարաթղթե տուփը օգտագործելը ավելի հարմար է, տնտեսապես շահավետ, իսկ տուփի հերմետիկությունը հուսալիորեն ապահովված է ցելոֆանե թաղանթի միջոցով: Ներկայումս Եվրոպայում պորտսիգարների նորաձևությունը սկսում է վերադառնալ: Հիմա չնայած այն հանգամանքին, որ շատերը նախընտրում են կաշվե պորտսիգարներ, մետաղը շարունակում է լինել առավել հուսալի և բարձր կարգավիճակի իր: Հարկ է նշել, որ արծաթե պորտսիգարները, որոնք հայտնի են դեռ 17-րդ դարից ներկայումս էլ նորաձև են, բացի դա նրանց դիզայնը գործնականում չի փոխվել: Նրանք տարբերվում են տարողունակությամբ, երկարությամբ և սիգարետների ֆիքսման եղանակով: Օրինակ՝ կան փոքր «պորտսիգարներ», որոնց մեջ տեղավորվում է 3 կամ ավելի սիգարետ, չնայած ստանդարտ պորտսիգարի տարողունակությունը քսան է: Կանացի պորտսիգարները իրենց ձևերով ավելի շքեղ ու նրբագեղ են:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
