Ահաբեկիչների առկայությունը Հարավային Կովկասում իրենից շատ մեծ վտանգ է ներկայացնում
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղար Ստանիսլավ Զասն առցանց ճեպազրույցի ժամանակ հայտարարել է, որ սիրիացի վարձկանները պետք է լքեն Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտին, քանի որ Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության անդամ երկրների սահմանների մոտ նրանց գործունեությունը ՀԱՊԿ-ի համար ռիսկեր է պարունակում: Պատերազմի ընթացքում ռազմական գործողություններին սիրիացի վարձկանների մասնակցության մասին խոսել էր նաև ՌԴ Արտաքին հետախուզության ծառայության ղեկավար Սերգեյ Նարիշկինը։ Այս թեմայով 1or.am կայքը զրուցել է քաղաքագետ Գագիկ Համբարյանի հետ։
- Պարոն Համբարյան, ինչո՞վ է պայմանավորված ռուսական բարձրաստիճան պաշտոնյայի կողմից կրկին վարձկանների խնդրի բարձրաձայնումը։
— Նախ ասեմ, որ Զասնը ազգությամբ Բելոռուսից է, բայց ամեն դեպքում մենք գիտենք, որ ՀԱՊԿ-ը Պուտինի կողմից շատ փայփայված և առաջ մղվող ռազմաքաղաքական կազմակերպություն է, որի անդամները նախկին խորհրդային մի քանի երկրներ են, այդ թվում նաև Հայաստանի Հանրապետությունը։ Շատ լավ գիտենք, որ Ռուսաստանը ուշի ուշով հետևում է միջազգային ահաբեկչական կազմակերպությունների և նրանց անդամների տեղաշարժին։ Նույն Սիրիայում ռուսական զորքը, որը գտնվում է այնտեղ նախագահ Բաշշար Ալ-Ասադի խնդրանքով և բավականին հաջող մարտնչում է և ճնշում է Սիրիայում գործող ահաբեկչական կազմակերպություններին, որոնք հովանավորվում են նաև Թուրքիայի կողմից։ Եվ այդ կազմակերպության ներկայացուցիչները վերջին Արցախյան պատերազմի ժամանակ բավականին ակտիվ ներգրավվածություն ունեին մարտական գործողություններում հօգուտ Ադրբեջանի։ Պատահական չէ, որ նույն Ռուսաստանի համար բացարձակ անընդունելի է, որ սիրիական վարձկանները արդեն գտնվում են Ռուսաստանից ընդամենը 100-120 կմ հեռավորության վրա։ Եթե հաշվի առնենք ուղիղ գծով ԼՂ-ի հեռավորությունը Ռուսաստանից կամ եթե անկեղծ ասեմ Ռուսաստանի հարևանությամբ են գտնվում, որովհետև Ռուսաստանը սահմանակից է Ադրբեջանին։ Եվ Ռուսաստանի համար որպես հատուկ հիմնադիր երկիր բացարձակ անընդունելի է սիրիացի ահաբեկիչների առկայությունը Ադրբեջանի տարածքում և Զասնը իր ելույթով կրկին բարձրաձայնեց տարածաշրջանում ահաբեկչական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների գտնվելու վերաբերյալ իր բացասական դիրքորոշումը։ Սա մեսիջ է նաև պաշտոնական Բաքվին, որ վերջինս շատ արագ ձեռբազատվի իր տարածքում գտնվող ահաբեկիչներից։
- Տարածաշրջանային երկրների փորձագիտական դաշտի ներկայացուցիչները, մասնավորապես՝ Վրաստանի և Հայաստանի ներկայացուցիչները, կարծում են՝ վարձկանները տարածաշրջանում մեծ խնդիրներ չեն առաջացնի, քանի որ Ռուսաստանն իրավիճակը վերահսկում է ու կզսպի Թուրքիային։ Ի՞նչ եք կարծում, իրական վտանգի առկայության դեպքում Ռուսաստանն ունի՞ զսպման այդ կարողությունը։
— Ահաբեկչական կազմակերպությունների դեմ պայքարը լրիվ այլ ոլորտ է, և այստեղ միայն Թուրքիային զսպելու խնդիրը չէ։ Նույն այդ ահաբեկիչները ժամանակին շատ-շատ մեծ խնդիրներ էին նույն այդ ահաբեկչական կազմակերպությունները, որոնք ի դեպ շատ-շատերը գործել են Թուրքիայի բացահայտ հովանավորչությամբ 1990-ական թվականների սկզբից երկու չեչենական պատերազմների ժամանակ բավականին մեծ խնդիրներ են ստեղծել Ռուսաստանի համար։ Եվ հայտարարել, որ նրանց ներկայությունը այդքան էլ մեծ խնդիր չէ և շատ արագ կզսպի մի փոքր անտրամաբանական է։ Որովհետև Ռուսաստանը պաշտոնապես չի կարող մեղադրել Թուրքիային ահաբեկչական խմբավորումներին հովանավորելու համար, որովհետև դա բավական մեծ ապացույցներ պահանջող հարց է, իսկ Ռուսաստանը ինչպես նաև աշխարհի մի շարք այլ երկրներ չեն կարող բացահայտ ապացույցներ ներկայացնել, որ այս կամ այլ խնբավորումը հովանավորվում է Թուրքիայի կողմից։ Ամեն դեպքում էլի եմ կրկնում, որ այդ խմբավորումների և նրանց ներկայացուցիչների առկայությունը Հարավային Կովկասում իրենից շատ մեծ վտանգ է ներկայացնում։ Բոլորովին այլ բան է, որ դու պատերազմում ես ռեգուլյար բանակի դեմ, և այլ բան է, երբ դու պատերազմում ես ահաբեկչական կազմակերպությունների դեմ։ Որոնք չեն վարանում և թիկունքում ահաբեկչական, տեռորիստական ակտերի կազմակերպումը։ Եվ, իհարկե, Ռուսաստանի համար բացարձակ հարիր չէ, որ այդ ահաբեկչական կազմակերպությունների ներկայացուցիչները երկար ժամանակ գտնվեն մեր տարածաշրջանում։ Եվ եթե Ռուսաստանը խնդիրներ չտեսներ ահաբեկիչների՝ Ադրբեջանում լինելու մեջ, ապա ո՛չ Սերգեյ Լավրովը, ո՛չ Ռուսաստանի այլ ուժային բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, ովքեր հատուկ զբաղվում են հետախուզությամբ, ոչ էլ ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղար Զասնը չէին անդրադառնա այդ խնդրին։ Եվ եթե նրանք անդրադառնում են, ապա դա նշանակում է, որ կա խնդիր։ Եվ ոչ ոք թող չասի որ Ռուսաստանը կարող է զսպել այդ ահաբեկչական խմբերը հովանավորողներին։ Նույն Թուրքիայի կողմից հովանավորվող խմբերը բավականին մեծ խնդիրներ են ստեղծում Ռուսաստանի համար Սիրիայում։ Եվ շատ դեպքերում ռուսական «Հմեյմիմ» ռազմաբազան, որը գտնվում է Սիրիայի հյուսիս-արևմուտքում, Լատակիայի մարզում ենթարկվում է ահաբեկիչների կողմից հարձակումների, այդ ահաբեկիչների հետևում կանգնած է Թուրքիան։ Բայց տեսնում ենք, որ Ռուսաստանը երբևիցե Թուրքիային ահաբեկիչներին հովանավորելու մեջ չի մեղադրում։ Այդտեղից հետևություն, մենք պետք է շատ ապահովագրված չզգանք և իրոք այդ ահաբեկիչների առկայությունը իրենից շատ մեծ վտանգ է ներկայացնում տարածաշրջանի բոլոր երկրների համար, այդ թվում նաև Վրաստանի, Ռուսաստանի, Իրանի համար։
- Մենք գիտենք, որ Իրանը և Ռուսաստանը միշտ համատեղ պայքարել են ահաբեկչական խմբերի դեմ և դուք ինքներդ էլ նոր նշեցիք, որ Թուրքիան հովանավորում է ահաբեկչական խմբերին, բայց Ռուսաստանը երբևէ չի մեղադրել Թուրքիային դրանում։ Այնուամենայնիվ հետագայում հնարավո՞ր է, ռուս-թուրքական հարաբերությունների սրացում ահաբեկչական խմբերի մասով։
— Ռուսաստանը պետք է կոնկրետ ապացույցներ ունենա, որ այդ ահաբեկչական խմբերը գործում են Անկարայից եկած հրահանգներով։ Ինչպես արդեն նշեցի մենք վերջին տարիներին բազմաթիվ օրինակներ ունենք, թե ինչպես են Թուրքիայում գործող ահաբեկչական խմբավորումները պայքարում Սիրիայում գտնվող ռուսական զորքերի դեմ։ Եվ դա չի ազդում ռուս-թուրքական հարաբերությունների վրա։ Նաև նշեմ, որ ռուս-թուրքական հարաբերությունների վրա չազդեց այն որ թուրքական օդուժի կողմից մի քանի տարի առաջ խոցվեց Սիրիայի օդային տարածքի վրա ՍՈՒ-25 ռազմական ինքնաթիռի խոցումը։ Այդ ժամանակ ռուս-թուրքական հարաբերությունները կարճատև վատթարացան։ Ռուս-թուրքական հարաբերությունները գրեթե չվատացան երբ որ Անկարայում ահաբեկիչների կողմից սպանվեց ՌԴ դեսպան Անդրեյ Կառլովը։ Ռուս-թուրքական հարաբերությունների վատթարացումը կարող է բերել գլոբալ փոփոխություններ տարածաշրջանում, երբ որ Թուրքիան փորձ կատարի կտրուկ իր օգտին վերածել ստատուս քվոն մեր տարածաշրջանում, Սիրիայում կամ Մերձավոր Արևելքում։ Իսկ Արցախյան պատերազմը Ռուսաստանի համար շատ լոկալ էր և ԼՂ տարածքը որ օկուպացվեց Ադրբեջանի կողմից դա Ռուսաստանի համար մեծ պնդիր չէ։ Եվ ես կարծում եմ, որ ռուս-թուրքական հարաբերությունների սրացումը կարող է տեղի ունենալ ոչ թե ահաբեկիչների ակտիվացման արդյունքում, այլ այն ժամանակ երբ Թուրքիան փորձի բարձրացնել իր ստատուս քվոն մեր տարածաշրջանում և Մերձավոր Արևելքում։
Սոնա Գիշյան
