Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ` գրամոֆոն
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Դժվար թե որևէ մեկը վիճարկի, որ այսօր ամենաթանկ արտադրանքը տեղեկատվությունն է: Հին ժամանակներից ի վեր մարդիկ փորձել են այն պահպանել և փոխանցել ապագա սերունդներին: Սկզբում այն հասանելի է եղել միայն բանավոր: Տեղեկատվությունն անցել է բերանացի մեկից մյուսին, բայց տարիների
ընթացքում աղավաղվել է և հասել հաջորդներին մի փոքր այլ ձևով: Դժվար է գերագնահատել գրելու կարևորությունը, այնուամենայնիվ, անցել են տարիներ, մինչև բոլորը հնարավորություն են ստացել սովորել կարդալ և գրել: Լուսանկարչության գյուտը հնարավորություն է տվել պահպանել կյանքի պատկերները: Իսկ ինչպե՞ս են մարդիկ սովորել պահպանել ձայնը կամ նվագը: Դա եղել է շնորհիվ գրամոֆոնի ստեղծման:
Գրամոֆոնի նախորդը ֆոնոգրաֆն է, որը հորինել է 1877 թվականին Թոմաս Էդիսոնի կողմից: Դա ինչ-որ ֆանտաստիկ բան է եղել, քանի որ հնարավոր է դարձել այն ինչը նախկինում համարվել է անհնարին՝ ձայնագրել ձայնը և վերարտադրել այն: Քիչ հավանական է, որ Էդիսոնը լիովին պատկերացրել է, թե ինչպես կօգտագործի իր գյուտը: Նա ֆոնոգրաֆի օգտագործումը դիտարկել է որպես կույր մարդկանց գիրք կարդալու մեթոդ, հավատացել է, որ դրանք կարող են փոխարինել ստենոգրաֆներին և անգամ կարող են օգտագործել որպես զարթուցիչ: Բայց այս ամենը ֆոնոգրաֆի օգտագործման նեղ ոլորտներ են: Այնուամենայնիվ, ճակատագիրը այլ կերպ է որոշել: Նոր գյուտը` գրամոֆոնը, որը ստեղծվել է ֆոնոգրաֆի հիման վրա, օգտագործվել է բոլորովին այլ նպատակների համար, մասնավորապես` երաժշտություն լսելու համար: Գերմանացի գյուտարար Էմիլ Բեռլիները կարդացել է ֆրանսիացի գիտնական Չարլզ Կրոի մի հոդված, որը նկարագրել է «պալեոֆոն» սարքը:
Ըստ էության, դա եղել է նույն ֆոնոգրաֆը: Կրոն չի կարողացել կյանքի կոչել իր գաղափարը, քանի որ դրա համար նա հովանավորներ չի ունեցել: Եվ ահա 1887 թվականին Բեռլիները աշխարհին է ներկայացրել և արտոնագրել ձայնը ձայնագրելու և վերարտադրելու համար նախատեսված իր նոր սարքը ` գրամոֆոնը: Ֆոնոգրաֆի համեմատությամբ գրամոֆոնը նշանակալի առավելություններ է ունեցել: Բեռլիները կարողացել է վերարտադրության ժամանակ նվազեցնել ձայնի աղավաղումը, ինչպես նաև մեծացնել ձայնագրման ծավալը: Ձայնի բավարար որակը վերարտադրող սարքի գյուտը նպաստել է գրամոֆոնային սկավառակների ստեղծմանը, որն, ըստ էության, ձայնային առաջին կրիչ է: Գրամոֆոնը լայն տարածում է ստացել 1902 թվականին, երբ լույս է տեսել իտալական տենոր Էնրիկո Կարուզոյի տասը երգերով գրամոֆոնային ձայնասկավառակը: Դա հաջողություն էր, ինչպես երգչի, այնպես էլ գրամոֆոնի համար: Լսողները հիացել են այդ ձայնով:
Բացի այդ, Բեռլիները զգալի դեր է խաղացել երաժշտական արդյունաբերության ստեղծման գործում: Հենց նա է եկել այն գաղափարին, որ հոնորարներ վճարեն այն երգիչներին և երաժիշտներին, որոնք ձայնագրվում են գրամոֆոնային ձայնասկավառակներում: Գրամոֆոնը զանգվածային գովասանքի է արժանացել: Բոլորն են ցանկացել իրենց տանը ունենալ այդ տեխնոլոգիական հրաշքը: Ձայնասկավառակները ձեռքից ձեռք են անցել: Գրամոֆոններ են արտադրվել յուրաքանչյուր ճաշակի և դրամապանակի համար, սկսած էժան, զանգվածային սպառման համար նախատեսվածներից մինչև մաքուր արծաթից պատրաստված բացառիկ շքեղ սարքեր: Եղել են գրամոֆոններ, որոնց գինը հասել է մինչև մի քանի հազար ռուբլու` այն ժամանակների համար հսկայական գումար: Ժամանակակից մարդու համար դժվար է հասկանալի, թե գրամոֆոնի ստեղծումը ինչպիսի էական նպաստ է ունեցել երաժշտության զարգացման գործում: Այս գյուտի շնորհիվ երաժշտությունը մտել է մարդկանց կյանքի առօրյա: Իհարկե, ներկայումս գրամոֆոնները, ինչպես նաև ձայնասկավառակները ընդամենը հնություններ են, բայց անհնար է թերագնահատել դրանց դերը մարդկության զարգացման գործում:
