Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ` թուղթ
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Թուղթը բուսական թելերից մշակված և միահյուսված բարակ թերթանման նյութ է, որի թելերը միմյանց կապվում են կառչման մակերևույթային ուժերով։ Թղթի նման նյութեր պատրաստելու տեխնոլոգիան, ինչպիսիք են պապիրուսը, եղևնու կեղևը, մագաղաթը, կավե սալերը և այլն մարդկությանը հայտնի են եղել դեռ շատ հին ժամանակներից, սակայն դրանք նման չեն եղել «դասական թղթի» արտադրությանը: Չինաստանում թղթի նման նյութ պատրաստել են բամբուկից, կանեփից և նույնիսկ մետաքսից, որի համար օգտագործել են խոտանված մետաքսագործի թիթեռիկոկիկները:
Հին հնդիկները ունեցել են թղթանման նյութի ստացման բնական եղանակ: Նրանք փոսի մեջ են լցրել խոտաբույսերով սնվող կենդանիների, օրինակ փղի, գոմաղբ, որը հետագայում լցվել է անձրևաջրով, ապա չորացել արևի տակ և արդյունքում ստացվել է թղթանման նյութ: Նման «թուղթ» արտադրող գործարանները անգամ հիմա էլ գոյություն ունեն Հնդկաստանում և Թաիլանդում: Չինաստանում 105 թվականին Ցայ Լուն է հայտնաբերել է թղթի պատրաստման եղանակը բամբակից և սոսինձից, և թուղթը ի սկզբանե արտադրվել է Չինաստանում: Թղթի արտադրության համար օգտագործում են տարբեր փայտանյութերի և միամյա բույսերի թաղանթանյութը։ Տեխնոլոգիան ունի մի շարք գործընթացներ՝ թղթազանգվածի պատրաստում (ստացվում է թելավոր նյութերի քիմիական և մեխանիկական մշակմամբ՝ բաղադրամասերի մանրումով և խառննելով, սոսնձում, զանգվածի լցոնում և գունավորում), մշակում թղթի պատրաստման մեքենայի վրա (ջրով նոսրացում, զանգվածի մաքրում կեղտից, դատարկում, մամլում և չորացում), վերամշակում (կալանդրում, կտրում), տեսակավորում և փաթթոցում։
Մոտ 600 թվականին թուղթը մուտք է գործել և սկսել է արտադրվել նաև Կորեայում, իսկ 625 թվականին Ճապոնիայում: 751 թվականի Թալասյան ճակատամարտի արդյունքում չինացի ռազմագերիների միջոցով թուղթը հայտնվել է նաև Արևմուտքի երկրներում։ Հայաստանում թուղթը օգտագործվել է դեռ 8-9-րդ դարերից, իսկ թղթի վրա մեզ հասած ամենահին հայկական ձեռագիրը վերաբերում է 10-րդ դարին։ Եվրոպայում թուղթը հայտնվել է միայն 11-12-րդ դարերում և այդ դարերից էլ սկսել են արտադրել այն։ Անգամ 1238 թվականից Իսպանիայում թղթի արտադրության համար սկսել են օգտագործել հողմաղացներ։ Մոտավորապես 1770-ականներին անգլիացի թղթի գործարանատեր Ջորջ Վատման Ավագը մտցրել է թղթի արտադրման նոր տեխնոլոգիա, որը թույլ է տվել ստանալ առանց ցանցի հետքերի թուղթ։ Իսկ 1799 թվականին ստեղծվել է թղթի պատրաստման մեքենան Լուի Նիկոլյա Ռոբերի կողմից: 1803 թվականին Մեծ Բրիտանիայում թղթի պատրաստման մեքենա է տեղադրվել Բրայեն Դոնկինի կողմից։ ԱՄՆ-ում թղթի պատրաստման մեքենաներ հայտնվել են միայն 1827 թվականին և 1856 թվականին հայտնագործվել է գոֆրե ստվարաթուղթը: Փայտանյութից թուղթ ստանալու եղանակը հայտնագործվել է միայն 1857 թվականին: Ներկայումս հայտնի է թղթի մոտ 600 տեսակ։ Թուղթը հիմնականում բաժանվում է 11 կարգի՝ տպագրական, գրելու, գծագրական-նկարչական, էլեկտրամեկուսիչ, գլանակի, ներծծող, ապարատների համար (հեռագրական, ծակաժապավեն), լուսանկարչական, փաթեթավորման, պատճենահանման, արդյունաբերական-տեխնիկական և այլն։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
