Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ` մոնոպոլիա խաղ
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Այսօր «Մոնոպոլիան» ավանդական սեղանի խաղ է ավելի քան մեկուկես միլիոն երկրպագուների համար, որոնք իրենց ընտանիքին, ընկերներին և հյուրերին դրանով զբաղեցնում են տանը կամ նույնիսկ աշխատավայրում: Այն սեղանի տնտեսական և ռազմավարական խաղ է երկու և ավելի խաղացողների մասնակցությամբ։ «Մոնոպոլիան» մեծ տարածում է ստացել 20-րդ դարում տարբեր երկրներում, նաև` ԽՍՀՄ-ում։ Այն որոշ երկրներում հայտնի է եղել նաև «Մենեջեր», «Կայսրություն», «Բիզնեսմեն» անուններով։ Խաղի նպատակն է ռացիոնալ օգտագործելով մեկնարկային կապիտալը` հասնել մյուս խաղացողների սնանկացմանը։ Փաստացի «Մոնոպոլիան» խաղադաշտ է կազմված քառակուսիներից, որով խաղացողները հերթով շրջանաձև անցնում են։ Վանդակները բաժանվում են երկու տիպի` ակտիվներ (ձեռնարկություն, արժեքավոր բան) և իրադարձություններ։ Երբ խաղացողի շարժվելու հերթն է գալիս, նա նետում է զառը և պարզում, թե քանի վանդակ պետք է անցնի և այդպես շարունակ։
«Մոնոպոլիա» խաղի պատմությունը սսկսվել է 1934 թվականին՝ Մեծ ճգնաժամի ժամանակ, երբ ԱՄՆ-ի Փենսիլվանիա նահանգի Գերմանթաուն քաղաքի բնակիչ Չարլզ Դարոունին «Parker Brothers» ընկերությունն է ներկայացրել Մոնոպոլիա խաղի նախագիծը: Նախագիծը մերժվել է «դիզայնի 52 սխալի» պատճառով, բայց դա չի կանգնեցրել գործազուրկ Չարլզին, որը որոշել է ինքնուրույն արտադրել խաղը: 1935 թվականին Չարլզ Դարոունը ընկերոջ օգնությամբ Մոնոպոլիայի 5000 ինքնաշեն օրինակ է արտադրել և վաճառել Ֆիլադելֆիայի հանրախանութում։ «Մոնոպոլիան» շատ արագ է դարձել ժողովրդական խաղ` գրավելով քաղաքացիների սրտերն ու հետաքրքրասեր մտքերը, քանի որ այն, ինչպես ասում են, օրվա թեմայով է եղել շրջապատող աղքատության ու թշվառության պայմաններում: Որոշ ժամանակ անց նա, չկարողանալով բավարարել անընդհատ աճող պահանջարկը, նորից է դիմել «Parker Brothers» ընկերությանը։ Հետո «Մոնոպոլիա»-ն մտել է մասսայական արտադրության մեջ, և արդեն 1936 թվականին դարձել ամենաշատ վաճառված խաղը ԱՄՆ֊ում։
ԽՍՀՄ-ում «Մոնոպոլիա» խաղի պատմությունը սկսվել է 20-րդ դարի 80-ականներից: Չնայած այն փաստին, որ այդ ժամանակ կապիտալիզմի գաղափարը խորթ է եղել խորհրդային սոցիալիստ ժողովրդին, այնուամենայնիվ, դա մարդկանց դուր է եկել և արագորեն ձեռք բերել ժողովրդականություն: Ամենայն հավանականությամբ դրա պատճառը հարստության ձգտումն է, թեկուզ վիրտուալ ձևաչափով: Բացի դա այդ սեղանի խաղի պատրաստումը առանձնապես դժվար չի եղել: Մարդիկ հարմարվել են և անգամ սկսել ինքնուրույն դա անել սովորակակն թղթից նկարելով և կտրելով քարտեր, փողեր և նույնիսկ խաղադաշտեր: Խաղի մասսայական արտադրություն ԽՍՀՄ-ում սկսվել է միայն 1988 թվականին Petropan ընկերության կողմից, բայց այն արդեն կոչվել է ոչ թե Մոնոպոլիա այլ Մենեջեր: Ներկայումս քչերն ունեն «Մոնոպոլիա» խաղը բնական տեսքով, քանի որ ներկայումս այն առավել հաճախ խաղում են համացանցով կամ էլեկտրոնային հարմարանքներում, ինչը բացարձակապես բնական է ժամանակակից համակարգչային տեխնոլոգիայի աշխարհում:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
