Պուտինն ու Ալիևը հեռակա խաղարկել են էրդողանի խաղաթուղթը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
iarex.ru-ն գրում է, որ Ռուսաստանի և Թուրքիայի պաշտպանության նախարարներ Սերգեյ Շոյգուն և Հուլուսի Աքարը հուշագիր են ստորագրել Լեռնային Ղարաբաղում հրադադարի ռեժիմը վերահսկող համատեղ կենտրոն ստեղծելու մասին: Այն գտնվելու է Ադրբեջանի տարածքում, և հավաքելու, ամփոփելու և ստուգելու է հրադադարի ռեժիմի պահպանման վերաբերյալ տեղեկատվությունը, քննարկելու է բողոքները, հարցերը կամ պայմանագրերի խախտումների հետ կապված խնդիրները: Սակայն անմիջապես հարց է առաջանում, թե ով է մտադիր խախտել ձեռք բերված խաղաղ համաձայնագրերը: Իրոք, հակամարտող Բաքվի և Երևանի շփման գծում հայկական կողմը ներկայացնում են ռուս խաղաղապահները, որոնք կոչված են վերահսկելու Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև ձեռք բերված խաղաղության համաձայնագրի կատարումը: Նրանց իրենց հերթին դժվար թե պետք լինի ակնկալել որևէ գործողություն ադրբեջանական բանակի կողմից: Հետևաբար, Ադրբեջանում թուրք-ռուսական համատեղ կենտրոն ստեղծելու որոշումն, ամենայն հավանականությամբ, խորհրդանշական է, և կարծես թե ցույց է տալիս Անկարայի մասնակցությունը ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանը:Ավելին, այս հանրապետությունում թուրքական ռազմական ներկայության հայտնվելը կամ ուժեղացնելը կարելի է բացատրել Ռուսաստանի կողմից Ադրբեջանին սպառնացող ինչ-որ արտաքին վտանգի գործոնով: Բայց դա գոյություն չունի, և դա լավ հայտնի է Բաքվում:
Ինչ վերաբերում է Անկարային, որը ցանկանում է դառնալ խաղաղապահ գործընթացի անդամ, որպեսզի բանակցությունները ընթանան «երկու գումարած երկու» սխեմայի համաձայն (մի կողմից Հայաստան և Ռուսաստան, և մյուս կողմից Ադրբեջան և Թուրքիա), ապա դրանից ոչինչ չի ստացվել: Եվ այս ամենը, հավանաբար, տեղի է ունեցել հիմնականում Ադրբեջանի Նախագահ Իլհամ Ալիևի գրագետ քաղաքական մանևրների շնորհիվ: Նա իր քաղաքական շահերից ելնելով` օգտագործել է թուրքական քաղաքական և ռազմական ռեսուրսները հիմնական խնդիրը լուծելու համար, որն է վերադարձնել Ղարաբաղի կորցրած շրջանները իր վերահսկողության տակ: Երբ հարց է առաջացել առհասարակ Ղարաբաղից հայերին վտարելու մասին, նա կանգ է առել «կարմիր գծի» մոտ, և երկխոսություն սկսել Մոսկվայի հետ խաղաղության համաձայնագրի շուրջ ընդունելով իր տեղորոշումը Լեռնային Ղարաբաղի այն մասի սահմանին, որը մնում է հայկական և որտեղ տեղաբաշխվում է ռուսական խաղաղապահ զորախումբ, որով իսկ հիմնականում չեզոքացվում է թուրքական ռազմական ազդեցությունը տարածաշրջանում:
Անկարայում, իհարկե, նման մանևր նկատել են: Այդ առիթով Թուրքիայի խորհրդարանի պատգամավոր Օզթուրք Յըլմազը ասել է, որ «Ղարաբաղում պատերազմը դադարեցնելու խաղաղ եռակողմ համաձայնագիրը պարունակում է կետեր, որոնք խոսում են Ադրբեջանի հաղթանակի մասին, բայց դրանք այն չեն, ինչի հույս սկզբում ունեին Բաքվում և Անկարայում»: Պարադոքսն այն է, որ Թուրքիան, որը դեռ հովանավորում է Ադրբեջանին և հակամարտության ընթացքում բացահայտորեն աջակցել է Բաքվին, ապագայում ինքը կարող է հայտնվել Ադրբեջանի հովանու ներքո, որը օբյեկտիվորեն գլոբալ թուրքիզմի կենտրոնն է: Ի դեպ, բոլշևիկները 1920-ականների սկզբին իրականացրել են Քեմալական Թուրքիայի և Ադրբեջանի մասնակցությամբ Թուրքական խորհրդային դաշնակցային հանրապետություն ստեղծելու նախագիծը, և «Թուրանի կենտրոն» համարվել է Բաքուն, այլ ոչ թե Անկարան: Ահա թե ինչու որոշ թուրք փորձագետներ, որոնք սկզբում զարմանում էին այն փաստի վրա, որ «երկու պետություն և մեկ հաղթանակ» միությունը սկսել է գործել, և որ «Թուրքիան մտադիր է Ղարաբաղով Բաքուն Կենտրոնական Ասիայի հետ կապող կամուրջ կառուցել», հանկարծ, ինչպես գրում է թուրքական «Hürriyet» թերթը հայտնաբերել են, որ «Ռուսաստանն է մտադիր այդ կամուրջով երթևեկել և, միգուցե, ոչ այնքան դեպի Կենտրոնական Ասիա, որքան հենց Թուրքիա»:
Ըստ Գերմանիայի արտաքին քաղաքական հասարակության (DGAP) փորձագետ Անդրաս Ռուշի` Պուտին-Ալիև-Էրդողան բարդ դիվանագիտական ինտրիգումի որոշիչ փուլում Պուտինն ու Ալիևն են խաղարկել իրենց խաղաքարտերը: Ղարաբաղյան հակամարտության հենց սկզբից Ռուսաստանը չեզոքություն է ցուցաբերել, ինչը եղել է նաև Մոսկվայի և Բաքվի դիվանագիտական ջանքերի արդյունք: Ռուշի կարծիքով Պուտինի հաջողությունը մի քանի բաղադրիչ ունի: Առաջինն այն է, որ Ռուսաստանը, խաղաղապահ ուժեր ուղարկելով Լեռնային Ղարաբաղի տարածք, մշտական ռազմական ներկայություն է ստանում այդ տարածաշրջանում և իր վերահսկողության տակ է վերցնում Բաքվի վերահսկողությունից դուրս մնացած Լեռնային Ղարաբաղի մասը:
Երկրորդ հերթին զինադադարի պայմանագրի այն կետը, որը նախատեսում է միջանցք ստեղծել Ադրբեջանի արևմտյան շրջանների և Նախիջևանի միջև, ենթադրում է, որ այն վերահսկվելու են ՌԴ սահմանային ծառայությունները, ինչը մեծացնում է Մոսկվայի ազդեցությունը Ադրբեջանում և Թուրքիայում: Եվ հետո: Արևմտյան շատ փորձագետներ ուշադրություն են հրավիրել խաղաղության համաձայնագրի կատարման արագության վրա. այն հրատարակվել է նոյեմբերի 10-ի գիշերը, իսկ հաջորդ առավոտյան Ռուսաստանը սկսել է զորքեր վերաբաշխել Լեռնային Ղարաբաղում: Այդ պատճառով էլ խոսք է գնում խորացած ադրբեջանա-ռուսական դաշինքի մասին, չնայած այն բանին, որ Մոսկվան և Բաքուն, տարբեր ձևերով և տարբեր մակարդակներով, շարունակում են համագործակցել Թուրքիայի հետ ընդհանուր հարցերով:
Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը չի կարողացել տեղավորվել այս խաղի մեջ, այսպես ասած իր գավառային «հայակենտրոն» քաղաքականության իրականացման շնորհիվ: Ի վերջո փաստ է տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական պատկերի փոփոխությունը: Վրաստանի նախագահ Սալոմե Զաբաշվիլին «անսպասելիորեն» հայտարարել է, որ սատարում է Ղարաբաղում պատերազմը դադարեցնելու համաձայնագրին և շեշտել է, որ «Կովկասում նոր դարաշրջան է բացվում»: Իր հերթին, Վրաստանի վարչապետի հատուկ ներկայացուցիչ Զուրաբ Աբաշիձեն ասել է, որ «Ադրբեջանի և Հայաստանի խնդրանքով երկրի օդային տարածքը որոշակի ժամանակահատվածում կտրամադրվի ռուսական զորքերը Լեռնային Ղարաբաղ տեղափոխելու համար»: Բայց «որոշակի ժամանակահատվածը» կարող է երկար ձգվել: Այնպես որ նոր գլուխ է սկսվել գրվել Անդրկովկասի պատմության մեջ, որը դեռ պետք է դուրս գա բարդ աշխարհաքաղաքական ճգնաժամից:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
