Դուք կարծում եք՝ «Մաքսիմը» ռուսական զե՞նք է. եթե այո, ապա սխալվում եք
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆՄենք գիտենք, որ...
«Մաքսիմ» գնդացիրը լայնորեն օգտագործվել է ինչպես ցարական Ռուսաստանում, այնպես էլ ԽՍՀՄ–ում՝ հատկապես քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ: Ռուսները փաղաքշորեն Մաքսիմկա էին ասում: Անունից էլ երևում է, որ սա զուտ ռուսական զենք է:
Իրականում այդպես չէ:
«Մաքսիմ» գնդացիրը հաստոցավոր գնդացիր է և ստեղծվել է ամերիկացի զինագործ Հայրեմ Ստիվեն Մա՛քսիմի կողմից 1883 թվականին (ուշադրություն դարձրեք շեշտին և արտասանեք ոչ թե Մաքսի՛մ, այլ Մա՛քսիմ):Այս գնդացիրը կարելի է համարել բոլոր ավտոմատ զենքերի նախահայրը: Այն լայնորեն կիրառվել է գաղութային պատերազմներում, առաջին և երկրորդ աշխարհամարտերում և բազմաթիվ այլ մարտերում, անգամ ներկայումս որոշակի «թեժ կետերում» կարելի է հանդիպել «Մա՛քսիմ» գնդացիրին:
Դեռևս 1866 թվականին 26–ամյա անգլիացի, Ամերիկայում ապրող գյուտարար Մա՛քսիմը գծագրել էր իր գնդացիրը: Իրականում նա զինագործ չէր և զբաղվում էր էլեկտրատեխնիկայով, ընդ որում՝ բավական հաջող: Մի օր ընկերները նրան հրավիրեցին հրաձգարան՝ Սպրինգֆիլդյան ակոսավոր մուշկետով կրակելու: Մա՛քսիմը զարմացրեց բոլորին իր դիպուկությամբ, բայց նա գոհ չէր, որովհետև նրա ուսը մի քանի օր ցավում էր մուշկետի կրակոցի չոր հետհարվածից: Նա մտածեց, որ կարելի է այդ հետհարվածը կիրառել՝ օգտագործած պարկուճը հանելու և զենքը ավտոմատ լիցքավորելու համար: Արդյունքում նա ձևավորեց ինքնալիցքավորվող զենքերի համար գործող հիմնական սկզբունքները. փողի անցքի փակման–բացման մեխանիզմ, հետհարվածի էներգիայի օգտագործում, փամփուշտների ժապավենային մատակարարում: Այդքանից հետո նա էլ առաջ չգնաց և չստեղծեց փորձնական օրինակ: Հանգամանքների բերումով Մա՛քսիմը Եվրոպա գործուղվեց աշխատելու: Մի անգամ, երբ նա Փարիզում էր, հանդիպեց իր ամերիկացի մի հին ընկերոջ:
Խոսակցության ընթացքում ընկերն իմանալով, որ Մա՛քսիմը էլեկտրատեխնիկայով է հետաքրքրվում, իմիջիայլոց ասաց. «Թող դա, ստեղծիր մի այնպիսի բան, որ այս ապուշ եվրոպացի սնոբները արագորեն սպանեն միմյանց» (ճակատագրի հեգնանքով այդպես էլ եղավ, Մա՛քսիմի գնդացիրը Առաջին համաշխարհայինում ամենամահաբեր զենքն էր):
1881 թվականին Մա՛քսիմը վերսկսեց աշխատանքները գնդացրի վրա: 1883 թվականին նա ներկայացրեց իր գլուխգործոցը՝ առաջարկելով ԱՄՆ–ի կառավարությանը՝ սկսել զանգվածային արտադրություն, սակայն ԱՄՆ–ին դա չհետաքրքրեց: Փոխարենը հետաքրքրեց Անգլիայի զինվորականներին: Նրան հնարավորություն տվեցին փորձնական օրինակ ստեղծել և փորձարկել զենքը: Մա՛քսիմին շատ օգնեց մուլտիմիլիարդատեր Ռոդշիլդը, որը ֆինանսավորեց գնդացրի արտադրությունը:
Մարտական մկրտությունը Մա՛քսիմի գնդացիրը ստացել է 1893 թվականին՝ Աֆրիկայի մատաբելե ցեղի ապստամբության ժամանակ: Հետագայում ևս այն լայնորեն օգտագործվել է գաղութներում՝ ցույցերի ճնշման համար:
1888 թվականին Մա՛քսիմի գնդացրից առաջին անգամ կրակեց Ալեքսանդր 3–րդը, արդյունքում Ռուսաստանը 12 հատ գնդացիր գնեց: 1904 թվականին պայմանագիր կնքվեց Տուլայի զինագործարանի և «Վիկկերս, որդիներ և Մա՛քսիմ» ընկերության հետ, և սկսվեց գնդացիրների արտադրությունը Ռուսաստանում:
Ի դեպ, պարզվում է, որ «Մաքսիմ» գնդացրի ստեղծման պատմության մեջ անուղղակի ավանդ ունի նաև հանրահայտ Թոմաս Էդիսոնը (շիկացման լամպի և այլ բազմաթիվ գյուտերի հեղինակ): Մա՛քսիմը և Էդիսոնը նույն գործով էին զբաղվում՝ էլեկտրատեխնիկայով, և Էդիսոնը, որպեսզի ազատվի խելացի և հաջողակ մրցակցից, կարողանում է այնպես անել, որ Մա՛քսիմին բարձր աշխատավարձով երկարաժամկետ գործուղեն Եվրոպա, այսպես ասած՝ «պատվավոր աքսորի», որտեղ և Մա՛քսիմը ստեղծում է իր մահաբեր զենքը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
