Երբ մարդն ուժեղ կապվում է ինչ-որ մեկին կամ ինչ-որ բանի, լինի դա առարկա, որը թանկ է նրա համար, թե մարդ, որին նա քնքշորեն սիրում է, հաճախ նա սկսում է զգուշանալ և վախենալ, որ կարող է զրկվել նրանից, ինչն իրեն դժվար է բաժին հասել:
Շատ աղջիկներ խանդը դիտում են իբրև տղամարդկային վարքագծի միանգամայն նորմալ դրսևորում: Ավելին, շատերն անգամ չեն պատկերացնում տղամարդու սերն առանց խանդի: Կան դեպքեր, երբ մարդը խանդում է, սակայն կարողանում է իրեն տիրապետել, սանձել իր զգացմունքները, մնալ «չափի մեջ»: Բայց առավել հաճախ հանդիպում են դեպքեր, երբ խանդը ձեռք է բերում հիվանդագին բնույթ: Հաճախ լսում ես այնպիսի պատմություններ, որոնք ուղղակի սարսափ են առաջացնում: 44-ամյա Ամալյայի պատմությունը կարելի է դասել դրանց թվին:
«Իմ ամուսնական կյանքի 23 տարիներից ոչ բոլորն են այսքան դաժան եղել: Սկզբում, կարելի է ասել, միջին վիճակ էր: Հետո սկսվեց տառապանքը: Ամուսինս անիմաստ տեղը խանդում էր ու նմանվում էր գազանի՝ թունավորելով թե´ իմ, թե´ իր կյանքը: Ժամանակ առ ժամանակ խանդի տեսարաններ էր սարքում՝ թե ինչո՞ւ խանութից ուշացար, ինչո՞ւ ես նոր զգեստ հագել, ո՞ւմ հետ էիր հեռախոսով խոսում և այլն: Իսկ երբ ցրված եմ լինում, կատաղում է, թե ո՞ւմ մասին ես մտածում:
Գարնանը ամուսինս ընկերների հետ գնացել էր ձուկ բռնելու: Նրա գրպանում էր մնացել մեր տան միակ բանալին: Այդ պատճառով էլ քնելուց առաջ դուռը չէի կարողացել փակել: Երբ վերադարձավ, ուշ գիշեր էր, իսկ դուռը՝ բաց: Գազազեց, սկսեց հայհոյել ինձ, ծեծել: Չէր թողում, որ գոնե բացատրեմ, թե ինչու էր դուռը բաց: Ստիպված երեխաներիս հետ փախա տնից: Գիշերեցինք հարևանի տանը, իսկ հաջորդ օրը մեկնեցինք գյուղ՝ ծեր ծնողներիս մոտ: Հետո նա գրպանում գտել էր բանալին ու զղջացել: Բայց երեխաներս չէին կարողանում ներել նրան: Եկավ, ներողություն խնդրեց, ասաց, որ էլ նման բան չի կրկնվի: Ներեցի… Ու շարունակում եմ ապրել նրա հետ՝ սպասելով, թե երբ է լինելու հերթական «հարձակումը»»,- պատմում է կինը:
Պակաս դաժան չէ 30-ամյա Արմինեի պատմությունը:
«Ես երջանիկ էի, քանի որ սիրելով էի ամուսնացել: Նույնիսկ շնորհակալ էի Աստծուն, որ նա է իմ կողքին: Մեր ամուսնությունից երկու տարի անց ծնվեց առաջնեկս: Երեխան մեկ տարեկանում ծանր հիվանդացավ: Իմ խնդրանքներին, աղաչանքներին, որ երեխային հիվանդանոց տանենք, նա ուշադրություն չէր դարձնում, իսկ մի օր էլ, երբ շատ պնդեցի, ինձ դաժանորեն ծեծեց՝ ասելով. «Չլինի՞ բժիշկը սիրեկանդ է, չգիտես՝ ոնց տեսնես, էրեխուն ես մահանա անում…»:
Երեք ամիս անց երեխան մահացավ տանը: Սիրտս բզկտվում էր ցավից: Նույնիսկ ինքնասպանության փորձ արեցի, բայց այդտեղ էլ բախտս չբերեց. վրա հասավ մայրս, և ինձ վերակենդանացման բաժին տեղափոխեցին:
Հիմա ապրում եմ հենց այնպես, դատարկված հոգով ու հիասթափված ամեն ինչից: Ամեն անգամ ինքս ինձ ասում եմ. «Երանի նրան հանդիպած չլինեի…»»,- պատմեց երիտաասարդ կինը:
Խանդի դրսևորման այս ձևը գիտնականների կողմից ստացել է «հիվանդագին խանդ» անվանումը: Այն կարող է հանդիպել ինչպես որոշակի բնավորության գծերի շեշտվածության, այնպես էլ հոգեկան հիվանդությունների ժամանակ:
Խանդի առաջացման պատճառների, դրա դրսևորման ձևերի, և առհասարակ խանդի մասին զրուցեցինք հոգեբան Ծովինար Էլոյանի հետ:
«Խանդը, սեփականության իրավունք է ուրիշ էակի նկատմամբ` իր բազմաթիվ դառը հետևանքներով: Շատ ժամանակ ուժեղ խանդը կարող է մեծ բեռ հանդիսանալ ամուսնական կյանքում: Խանդում են և՛ տղամարդիկ, և՛ կանայք: Այդպիսի ընտանիքում ամուսիններից մեկի համար ընտանեկան կյանքը դառնում է դժոխք: Օրինակ, եթե կինը 5 րոպե ուշանում է աշխատանքից, խոսում է հեռախոսով. գնում է նոր զգեստ կամ հարդարում է մազերը նորաձև և այլն, դա կարող է խանդի և անվերջ հարցաքննումների պատճառ դառնալ: Զուգնընկերոջը վաղ թե ուշ ձանձրացնում են մշտական արդարացումները չկատարված գործողությունների համար, և դա կարող է հանգեցնել բաժանության»,- նշեց Ծ. Էլոյանը:
Ըստ հոգեբանի` լինում է նաև հիմանվորված խանդ, երբ ստույգ տվյալներ կան դավաճանության մասին: «Փորձը ցույց է տալիս, որ եթե հետագայում ամուսիններից մեկը ներում է այդ դավաճանությունը, նա կարող է անտեղի դրսևորել խանդի բազմաթիվ տեսարաններ: Նաև շատ հաճախ լսում եմ, որ աղջիկներն ասում են. «Եթե խանդում է, ուրեմն սիրում է»: Բայց միանշանակ չի կարելի ասել, որ եթե խանդում է, ուրեմն սիրում է: Խանդել կարելի է նույնիսկ չսիրած մարդուն: Օրինակ` կինը կարող է չսիրել ամուսնուն, բայց խանդել նրան, երբ հայտնվի ուրիշ կին: Նա չի կարող տանել, որ ուշադրության կենտրոնում ինքը չլինի, որ իրեն արհամարհեն»:
Ամփոփելով` հոգեբանն ասաց, որ եթե կա սեր և լիարժեք ամուսնական ներդաշնակություն, ապա այդ հարաբերություններում չեն կարող արմատավորվել խանդը և անվստահությունը:
