«Ղարաբաղից հետո. Կովկասում սպառազինությունների մրցավազքը թևակոխում է նոր փուլ»

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 14 Октябрь, 2026 11:22

Վերջին շրջանում Բաքուն զգալիորեն ուժեղացրել է Երևանի հասցեին հնչող ռազմատենչ հռետորաբանությունը, գրում է vpoanalytics.com–ը: Սա միտում է, որն արտացոլվել է Իլհամ Ալիևի մի շարք հրապարակային ելույթներում։ Համաձայն անցյալ տարվա Ադրբեջանի պետական բյուջեի կատարողականի Բաքուն պաշտպանական ծրագրերին հատկացրել է մոտ 3 միլիարդ դոլար, ինչը նախորդ տարվա համեմատ գրեթե 40%-ով ավելի է։ 2023 թվականից ի վեր պաշտպանական ծախսերը շարունակել են աճել, միտում, որը չի նկատվում հարևան Հայաստանում, որի զինված ուժերը, ակնհայտորեն, անկայուն վիճակում են։

Խաղաղությանը հավատարմություն ցուցաբերելով վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը 2025 թվականի համար պաշտպանական ծախսերի էական աճ չի նախատեսել: Ավելին, իշխանությունները ընթացիկ տարվա համար կրճատել էին պաշտպանական բյուջեն մոտ 18%-ով 664,6 միլիարդ դրամից հասցնելով 563 միլիարդ դրամի։ Այնուամենայնիվ, անվտանգային ռիսկերը պահանջում են այլ մոտեցում։ Հոկտեմբերի 1-ին հաստատված պետական բյուջեի նախագծի համաձայն՝ Պաշտպանության նախարարության ծախսերը կավելանան 53,4 միլիարդ դրամով (147,9 միլիոն դոլար)՝ մոտ 9,5%-ով՝ ընդհանուր գումարը հասցնելով 1,71 միլիարդ դոլարի։ Թեև այս հատկացումը, որը կազմում է բյուջեի ընդհանուր ծախսերի մոտ 15,1%-ը, մասամբ փոխհատուցում է նախկին կրճատումը, բայց այդ ցուցանիշը դեռևս զիջում է 2025 թվականի համար նախատեսված մակարդակին՝ 616,5 միլիարդ դրամ 664,6 միլիարդ դրամի դիմաց։ «Ռազմատեխնիկական կապերի ընդլայնումը և սպառազինության բազմազանեցումը մեր անվտանգության ճարտարապետության առանցքային հենասյուներն են։ Հենց այս տրամաբանությամբ էլ մենք շարունակում ենք աշխատանքը ուղղված զինված ուժերի սպառազինության արդիականացմանը և նոր գործընկերների հետ համագործակցությանը», - հայտարարել է պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանը Ազգային ժողովում Հայաստանի Հանրապետության 2026 թվականի պետական բյուջեի նախագծի քննարկման ժամանակ։

2023 թվականից ի վեր Ֆրանսիան է Հայաստանի պաշտպանական ոլորտի հարաբերություններում առանցքային գործընկերը։ 2023 թվականի նոյեմբերի վերջին ֆրանսիական «Bastion» զրահամեքենաները, որոնք սկզբնապես նախատեսված էին Ուկրաինայի զինված ուժերի համար, ուղղորդվեցին դեպի Վրաստանի Փոթի նավահանգիստ հետագայում Հայաստան տեղափոխելու նպատակով, և դրանք հետագայում հասան նշանակման վայր։ Այս մատակարարմամբ Ֆրանսիան ցուցադրեց Երևանի հետ ռազմաքաղաքական գործընկերությանն ուղղված իր հանձնառության լրջությունը հայ-ռուսական հարաբերություններում աճող օտարման և Երևանի ու Մոսկվայի միջև ռազմատեխնիկական համագործակցության լճացման ֆոնին։ Պաշտոնական տեղեկություն չկա այն մասին, թե արդյո՞ք «Bastion»-ները մատակարարվել են որպես ռազմական օգնություն (այսինքն անվճար), թե առևտրային պայմանագրի շրջանակում։ Բացի այդ, Հայաստանի և Ֆրանսիայի պաշտպանության նախարարների հանդիպումից հետո Երևանը պայմանագիր է ստորագրել «Thales Group»-ից միջին հեռահարության երեք «Ground Master 200» ռադար (որոնցից յուրաքանչյուրի գնահատված արժեքը կազմում է մոտ 16 միլիոն դոլար), ինչպես նաև «Safran»-ից հեռադիտակներ և տվիչներ ձեռք բերելու վերաբերյալ։ Լրացուցիչ ստորագրվել է մտադրությունների հուշագիր 2025–2027 թվականներին Հայաստանի կողմից սարքավորումների ձեռքբերման վերաբերյալ, այդ թվում «MBDA»-ի արտադրության «Mistral» հակաօդային պաշտպանության հրթիռային համակարգերի, որոնց արժեքը կազմում է մոտ 550 000 դոլար մեկ միավորի համար։ 2026 թվականի հուլիսի 20-ին պաշտպանության նախարար Պապիկյանը հրապարակել է տեսանյութ ֆրանսիական 155 մմ տրամաչափի «Caesar» ինքնագնաց հաուբիցի (որը Հայաստանում հայտնի է «Արամազդ» անվամբ) մասնակցությամբ զորավարժություններից։ Երկու տարի առաջ հայտնի էր դարձել, որ Երևանը և Փարիզը պայմանագիր են ստորագրել «KNDS»-ի արտադրության 36 նմանատիպ մեքենաների և դրանց զինամթերքի մատակարարման վերաբերյալ, և դրանցից առնվազն մի մասն արդեն իսկ շահագործվում է։ Ավելի վաղ՝ մայիսի 5-ին, Երևանում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և նախագահ Էմանուել Մակրոնը ստորագրել էին ռազմավարական գործընկերության հռչակագիր ուղեկցվող համաձայնագրերի զգալի փաթեթով, որն ընդգրկում է համագործակցություն արհեստական բանականության, կիբերանվտանգության, կիսահաղորդիչների, ռազմական տեխնոլոգիաների և պաշտպանական համակարգերի հետազոտման, ինչպես նաև ռազմական համազգեստի մատակարարման և այլ ոլորտներում։ Հատկանշական է այն, որ վերջնական տեսքի է բերվել ֆրանսիական Airbus H145M մարտական ուղղաթիռների մատակարարման պայմանագիրը։ Այս և այլ սպառազինությունների մատակարարումը Փոթիի միջոցով չի նպաստում Ադրբեջանի և Վրաստանի կամ Ադրբեջանի և Ֆրանսիայի միջև երկխոսության համար դրական մթնոլորտի ձևավորմանը. նույնը վերաբերում է նաև ՆԱՏՕ-ի հետ Ադրբեջանի «Անհատականացված գործընկերության ծրագրի» հաստատումը Փարիզի կողմից մերժելուն։ Այնուամենայնիվ, դա չի խոչընդոտում Դաշինքի և՛ Բաքվի, և՛ Երևանի միջև ծավալուն համագործակցությանը, որն ընդգրկում է պաշտպանական պլանավորումը, զորավարժությունները և հիբրիդային սպառնալիքներին հակազդելու ջանքերը։ ՆԱՏՕ-ի, ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հետ Ադրբեջանի խորացող համագործակցությունը վկայում է տարածաշրջանային առաջնահերթությունների դեպի հնարավոր առճակատում տեղաշարժի մասին ոչ միայն Հայաստանի, այլ նաև հարևան այլ երկրների հետ։

Ինչ վերաբերում է հայ-ֆրանսիական ռազմական համագործակցությանը, ապա դրա ապագան կարող է լրջորեն կասկածի տակ դրվել այն բանից հետո, երբ Էմանուել Մակրոնը՝ ով չի թաքցնում Նիկոլ Փաշինյանի հանդեպ իր համակրանքը, 2027 թվականին լքի Ելիսեյան պալատը։ Շատ հավանական է, որ Մարին Լը Պենի գլխավորած մեկուսացման կողմնակիցները ավելի քիչ զգացմունքային լինեն այդ կովկասյան հեռավոր երկրին ռազմական մատակարարումներն իրականացնելիս առաջնորդվելով ավելի ռացիոնալ և պրագմատիկ մոտեցմամբ։