«Սահմանին ոչ ոք չի հարցնի, թե ինչո՞ւ եք եկել այստեղ»․ Ինչպես են Վրաստանն ու Հայաստանը պատրաստվում Ռուսաստանում հնարավոր մոբիլիզացիային

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 24 Сентябрь, 2026 11:33

Ռուսաստանում Պետական դումայի ընտրություններ էին սեպտեմբերի 18-ից 20-ը։ Ե՛վ փորձագետները, և՛ շարքային քաղաքացիները կանխատեսում են, որ քվեարկությունից անմիջապես հետո իշխանությունները կարող են մոբիլիզացիա հայտարարել։ Չնայած Վլադիմիր Պուտինը սպասվող մոբիլիզացիայի մասին լուրերն անվանել է «անհեթեթություն», այդ հեռանկարը շարունակում է մտահոգության առարկա լինել ինչպես ռուսաստանցիների, այնպես էլ այն երկրների համար, որոնք 2022 թվականի մոբիլիզացիայի ընթացքում ռուս արտագաղթողների մեծ հոսք են ընդունել, գրում է rfi.fr–ն։

2022 թվականին մասնակի մոբիլիզացիայի հայտարարումը հանգեցրեց 350 000-ից մինչև 700 000 ռուսաստանցու զանգվածային արտագաղթի։ Վրաստանը դարձավ հիմնական ուղղություններից մեկը․ այն սահմանակից է Ռուսաստանին, և ռուսաստանցիների մուտքի համար վիզա չի պահանջվում։ 2022 թվականի մոբիլիզացիայի մեկնարկին հաջորդած առաջին շաբաթվա ընթացքում «Վերխնի Լարս» անցակետով երկիր մտավ մոտ 70 000 ռուսաստանցի։ Մեկուկես ամիս անց Վրաստանի այն ժամանակվա նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլին հայտարարեց, որ սահմանը հատել է մոտ 700 000 ռուսաստանցի, որոնցից մոտ 100 000-ը մնացել է երկրում։ 2026 թվականի օգոստոսի կեսերին լրատվամիջոցները վկայակոչելով Ռուսաստանի դաշնային մաքսային ծառայությունը, հայտնեցին, որ մեկ օրում «Վերխնի Լարս» անցակետով Վրաստան է մտել 20 000 ռուսաստանցի։ Ավելի ուշ այդ տվյալը հերքվեց․ պաշտոնյաները պարզաբանեցին, որ տվյալները վերաբերում էին երկու ուղղություններով սահմանահատումներին։ Վրաստանի ներքին գործերի նախարարությունը ևս առանձին հերքում տարածեց։ Այնուամենայնիվ, երկրում մտավախություններ կան, որ 2022 թվականի սցենարը կարող է կրկնվել։ «Վերխնի Լարս» չատ-խմբում, որտեղ շփվում են Վրաստան ուղևորվող ռուսաստանցիներն ավելի հաճախ միմյանց հարցնում են ճանապարհին հանդիպող լցակայաններում վառելիքի առկայության և Վրաստանում դրա գների, քան անցակետում սպասելու տևողության մասին։ Սակայն, ի տարբերություն 2022 թվականի, «Վերխնի Լարսը» երկիր մտնելու միակ ուղին չէ։ 2023 թվականին Ռուսաստանն ու Վրաստանը վերսկսել են ուղիղ ավիահաղորդակցությունը։ Միայն Թբիլիսիի օդանավակայան օրական ժամանում է մոտ տասը չվերթ Ռուսաստանի տարբեր քաղաքներից։ Վրացական ընդդիմությունը սա դիտարկում է որպես սպառնալիք երկրի անվտանգությանը։

Սեպտեմբերի սկզբին ընդդիմադիր «Միացյալ ազգային շարժում» (UNM) կուսակցությունը մայրաքաղաքի օդանավակայանում հատուկ ճեպազրույց է անցկացրել կապված երկիր ռուսաստանցիների ներհոսքի խնդրի հետ։ Կուսակցության առաջնորդներից Իրակլի Պավլենիշվիլին օդանավակայանը բնութագրել է որպես «Մորդոր տանող ևս մեկ դարպաս», որով օկուպացիոն ուժի ներկայացուցիչներն առանց վերահսկողության մտնում են Վրաստան։ «Այդ մարդկանց զգալի մասը զբոսաշրջիկներ չեն՝ ի հեճուկս ռուսական քարոզչության, որը կրկնում է «Վրացական երազանքը»։ Մենք դեմ չենք զբոսաշրջությանը կամ ռուս զբոսաշրջիկներին, այլ դեմ ենք Վրաստանի ներսում վրացի քաղաքացիների և վրացական բիզնեսի դուրս մղմանը», - հայտարարել էր Պավլենիշվիլին։ UNM-ը խոսում է «Վրաստանի ռուսաֆիկացման» սպառնալիքի մասին, մի սպառնալիք, որը կվերանա միայն «Իվանիշվիլիի ռեժիմի» վերացումից հետո։

Իշխող կուսակցությունն ուղղակիորեն չի մեկնաբանում մոբիլիզացիայի կամ ռուսաստանցիների Վրաստան զանգվածային արտագաղթի հետ կապված ռիսկերը, սակայն վերջին շաբաթներին ակտիվորեն պայքարում է երկրում առկա ռուսաֆոբիայի դեմ։ Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Կոբախիձեն անձամբ հայտարարել է, որ ռուսաֆոբիան դրսից է արհեստականորեն պարտադրվում վրացիներին։ Սեպտեմբերի 14-ին Կոբախիձեն նույնիսկ մասնակցել է Վրաստանում ռուսաֆոբիայի վերաբերյալ քննարկմանը, որը կազմակերպել էր իշխանամետ «Ռուսթավի 2» հեռուստաալիքը։ Կոբախիձեն և խորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ Նիկոլոզ Սամխարաձենհայտարարել են, որ պետք է փոխել ռուսական պետության և ժողովրդի նկատմամբ վերաբերմունքը: Ռուսական պետական բազմաթիվ լրատվամիջոցներում հրապարակել են Վրաստանի վարչապետի հայտարարությունն այն մասին, որ երկրում ռուսատյացությունը «պետք է արմատախիլ անել սաղմնային փուլում»։

Չնայած ռուսների նկատմամբ վերաբերմունքի շուրջ ակտիվացած քննարկումներին Վրաստան զանգվածային տեղափոխման տեսանելի նշաններ դեռ չկան. սահմանին հերթեր չկան, ավիատոմսերի գները չեն բարձրացել, և տոմսեր հասանելի են ցանկացած օրվա համար, իսկ բնակարանների գները չեն աճել։ Այնուամենայնիվ, նոր ժամանած ռուսները սկսել են հայտնվել արտերկրում բնակվողների համար նախատեսված առցանց խմբերում հարցնելով, թե որտե՞ղ կարելի է SIM քարտ գնել, բնակարան վարձել կամ աշխատանք գտնել։ Մինչդեռ վրացական ֆորումներում մարդիկ հույս են հայտնում, որ Ռուսաստանը մոբիլիզացիա հայտարարելուն զուգահեռ կփակի սահմանները կանխելով ռուսների հետագա հոսքը դեպի երկիր։

2022 թվականին Հայաստանը դարձավ իր երկրից հեռացող ռուսների համար էլ ավելի նախընտրելի ուղղություն։ Ռուսները կարող են Հայաստան մուտք գործել Ռուսաստանի ներքին անձնագրերով. բացի այդ, թեև Ռուսաստանն ու Հայաստանը ընդհանուր սահման չունեն, բայց նրանց միջև օդային հաղորդակցությունը երբեք չի ընդհատվել։ Էկոնոմիկայի նախարարության տվյալներով՝ 2022 թվականին երկիր է տեղափոխվել ընդհանուր առմամբ «մոտավորապես 108 000–110 000» ռուսաստանի քաղաքացի։ «Այդքան ռուսաստանցիներ են ժամանել Հայաստան և մնացին այստեղ մշտական բնակության», — պարզաբանեց երկրի էկոնոմիկայի նախարար Վահան Քերոբյանը։

2022 թվականին Հայաստանում ռուսաստանցի արտագաղթողների նկատմամբ վերաբերմունքը շատ ավելի դրական էր, քան հարևան Վրաստանում։ Չնայած գների արագ աճին Հայաստանում նկատում էին, որ երկիրը ներգրավում է որակյալ մասնագետների, ովքեր նպաստում են հայկական տնտեսության զարգացմանը։

«Նրանք նպաստել են մեր տնտեսական աճին, քանի որ նրանցից շատերը բարձր որակավորում ունեն և հաճախ աշխատում են նորարարական տեխնոլոգիաների ոլորտում խթանելով տնտեսական ակտիվությունը։ Մենք ողջունում ենք նրանց ներկայությունը», — 2023 թվականի գարնանը հայտարարել էր Նիկոլ Փաշինյանը։ Ռուսաստանցի արտագաղթողները նպաստեցին երկրի ՏՏ ոլորտի զարգացմանը, իսկ Ռուսաստանից ստացվող ռեկորդային դրամական փոխանցումներն ամրապնդեցին հայկական դրամը և դանդաղեցրեցին գնաճը։ Բնակարանների վարձավճարների աճի պատճառով տեղի բնակիչների դժգոհությունը փոխհատուցվում էր շինարարության ոլորտի բուռն աճով։

Ռուսաստանում հերթական զորահավաքի վտանգը Հայաստանում մտահոգություն չի առաջացնում։ Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը բացահայտ հայտարարել է, որ երկիրը պատրաստ է ընդունել ռուսաստանցիներին, ովքեր փորձում են խուսափել ռազմաճակատ ուղարկվելուց. «Սահմանին ոչ ոք չի հարցնի, թե ինչո՞ւ է մարդը եկել այստեղ։ Ինչպես գիտեք, Ռուսաստանից մարդիկ կարող են մուտք գործել առանց միջազգային անձնագրի։ Ռուսաստանցուն կարող եմ ասել միայն մեկ բան. «Բարի գալուստ Հայաստան»», — օգոստոսի վերջին «Դոժդ» հեռուստաալիքին տված հարցազրույցում հայտարարել էր Սիմոնյանը։ Մոսկվան կտրուկ էր արձագանքել այս հայտարարությանը։ ԱԳՆ խոսնակ Մարիա Զախարովան Սիմոնյանի խոսքերը որակել էր սադրիչ: «Ըստ էության, դրանք դրդում են Ռուսաստանի քաղաքացիներին անօրինական գործողությունների և հայկական ավանդական հյուրընկալությանը հաղորդում են թունավոր քաղաքական ենթատեքստ», — նշել էր նա: Հայկական կողմը չէր արձագանքել այդ քննադատությանը։ Հայաստանի իշխանությունների ողջունող դիրքորոշումը կարող է բացատրել այն, թե ինչո՞ւ են ռուսաստանցիները կանխատեսելով զորահավաքը, ավելի ու ավելի ակտիվորեն պատրաստվում մեկնել Հայաստան: Ըստ ուկրաինական հետախուզության տվյալների Ռուսաստանը ծրագրում է 2026 և 2027 թվականներին զորահավաքի ենթարկել 600 000 մարդու, ինչը կրկնակի գերազանցում է 2022 թվականին պաշտոնապես զորահավաքի ենթարկվածների թիվը։ Որոնողական համակարգերը գրանցել են զորահավաքի թեմայով հետաքրքրության աճ սկսած մոտավորապես ամառվա սկզբից։ Թեև Հայաստան կամ Վրաստան տեղափոխվելու վերաբերյալ հարցումների ծավալն աճում է զորահավաքի մասին որոնումներին զուգընթաց, մասշտաբները խիստ տարբեր են. դատելով որոնման տվյալներից զորահավաքի խնդիրը մտահոգում է միլիոնավոր մարդկանց, մինչդեռ տեղափոխվելու մասին մտածում են հազարավորները։

Արդեն իսկ հեռացած ռուսաստանցիները այս վիճակագրությունը չեն դիտարկում որպես զանգվածային արտագաղթի բացակայության ցուցիչ։ «Արտակարգ իրավիճակում առաջնահերթությունը գոյատևումն է և հարազատների անվտանգությունը։ Նման պահին նախապես պատրաստվելն անհնար է. որոշումը կայացվում է ժամերի, այլ ոչ թե ամիսների ընթացքում», — գրում են «Komanda» («Թիմ») նոր ոչ առևտրային նախագծի հեղինակները։ Թեև խումբը ներկայումս միայն նախապատրաստվում է դեպի Հայաստան ռուսաստանցիների հոսքին, այն արդեն իսկ հումանիտար օգնություն է հավաքում նրանց համար, ովքեր հնարավոր է շուտով ստիպված լինեն հեռանալ։