Զինվորական կենսաթոշակ. ինչպե՞ս է այն հաշվարկվում և ո՞ւմ վրա է տարածվում

Զինվորական կենսաթոշակի շուրջ երկու տարածված թյուրըմբռնում կա։ Առաջինը՝ որ այն վերաբերում է միայն բանակին։ Երկրորդը՝ որ մարտական պայմաններում ծառայության տարիներն ավելացված չափով հաշվելը մոտեցնում է կենսաթոշակի իրավունքը։ Երկուսն էլ ճիշտ չեն։

Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net-ը, հարցը կարգավորվում է «Պետական կենսաթոշակների մասին» ՀՀ օրենքով և կառավարության 2011 թվականի մայիսի 5-ի N 665-Ն որոշմամբ հաստատված՝ զինվորական ծառայության ստաժը հաշվարկելու կանոններով։

Ո՞ւմ վրա է տարածվում

Օրենքով զինվորական կենսաթոշակի իրավունք ունեն ոչ միայն զինված ուժերի ծառայողները։ Շրջանակն ընդգրկում է պաշտպանության, ոստիկանության, ազգային անվտանգության, պետական պահպանության ծառայության և փրկարար ծառայության համակարգերի հրամանատարական և ոչ հրամանատարական կազմերը, ինչպես նաև Լեռնային Ղարաբաղի համապատասխան մարմինների ծառայողներին։

Առանձին խումբ են արդարադատության համակարգի ծառայողները՝ քրեակատարողական ծառայողը, պրոբացիայի ծառայողը և դատական ակտերի հարկադիր կատարողը։

Իսկ երրորդ խումբը շատերի համար անսպասելի է. զինվորական կենսաթոշակի իրավունք ունեն նաև վարժական հավաքների կանչված զինապարտը և Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության մարտական գործողությունների մասնակիցը։ Այսինքն՝ մշտական զինվորական ծառայության մեջ չգտնվող անձն էլ կարող է ձեռք բերել այս իրավունքը։

Ե՞րբ է ծագում երկարամյա ծառայության կենսաթոշակի իրավունքը

Օրենքը երեք ճանապարհ է նախատեսում։ Առաջինը՝ արձակվելու օրվա դրությամբ առնվազն 20 օրացուցային տարվա զինվորական ծառայության ստաժ։ Երկրորդը՝ սահմանային տարիքը կամ պայմանագրի ժամկետը լրանալու դեպքում առնվազն 25 օրացուցային տարվա աշխատանքային ստաժ, որում զինվորականը կազմում է առնվազն 12 տարի 6 ամիս։ Երրորդը՝ հաստիքների կրճատման կամ առողջական վիճակի պատճառով արձակվելիս, եթե անձն առնվազն 45 տարեկան է և ունի նույն 25 և 12 տարի 6 ամսվա ստաժը։

Ուշադրություն դարձրեք «օրացուցային» բառին. այս շեմերի համար տարիները հաշվվում են ուղիղ, առանց որևէ արտոնության։

Ինչպե՞ս է հաշվարկվում չափը

Կենսաթոշակի ամսական գումարը հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով՝ Կ = Հ × ԶԱԳ + ԶՍ × ԶԱ, որտեղ Հ-ն հիմնական կենսաթոշակի չափն է, ԶԱԳ-ն՝ վերջին զբաղեցրած պաշտոնի համար օրենքով սահմանված անձնական գործակիցը, ԶՍ-ն՝ զինվորական ծառայության ստաժի տարիները, ԶԱ-ն՝ ստաժի մեկ տարվա արժեքը։

Հիմնական կենսաթոշակի չափը և մեկ տարվա արժեքը սահմանում է Կառավարությունը, ընդ որում դրանք չեն կարող պակաս լինել նախկինում սահմանված չափերից։ Հաշվարկված գումարը չի կարող պակաս լինել նվազագույն կենսաթոշակի չափից։

Հենց այս բանաձևում է թաքնված պատասխանն այն հարցին, թե ինչ է տալիս արտոնյալ հաշվարկը։ Այն ազդում է ԶՍ բաղադրիչի վրա, այսինքն՝ բարձրացնում է վճարվող գումարը, բայց չի մոտեցնում 20 տարվա շեմը։

Ո՞ր տարիներն են հաշվվում ավելացված չափով

Օրենքը սահմանում է երեք խումբ, և դրանք գործում են միայն այն դեպքում, երբ կենսաթոշակի իրավունք տվող ստաժն արդեն առկա է։

Եռակի չափով հաշվվում են մարտական գործողություններին մասնակցելու ժամանակահատվածները, ՀՀ պաշտպանության ժամանակ մարտական գործողություններին մասնակցելը կամ երկրից դուրս հատուկ մարտական առաջադրանք կատարելը, 1986 թվականի ապրիլից մինչև 1987 թվականի վերջը Չեռնոբիլի վթարի հետևանքների վերացմանը մասնակցելը, արդարացված զինծառայողի կալանքի, ազատազրկման և աքսորի ժամանակահատվածները, մարտական պայմաններում ստացած վնասվածքի կամ հիվանդության անընդհատ բուժման ժամանակահատվածը, ինչպես նաև ծառայությունն այլ երկրների այն տարածքներում, որտեղ մարտական գործողություններ են եղել։

Կրկնակի չափով հաշվվում են ավիացիոն ստորաբաժանումների օդաչուների ծառայությունը՝ թռիչքների տարեկան նորմաները կատարելու դեպքում, գերության ժամանակահատվածը, եթե զինծառայողը կամավոր չի գերվել և գերության ընթացքում հանցագործություն չի կատարել, բարձրլեռնային վայրերում ծառայությունը, ինչպես նաև 2016 թվականի հունվարի 1-ից՝ հակառակորդի հետ շփման գծում մարտական հերթապահության իրականացման ժամանակահատվածը։

Մեկուկես չափով հաշվվում են պարաշյուտիստների և սակրավորների ծառայությունը, հատուկ ստորաբաժանումներում զինծառայող կանանց ծառայությունը, ծառայությունն արտակարգ դրություն հայտարարված վայրերում, 1992 թվականի փետրվարից մինչև 1994 թվականի մայիսը ՀՀ զինված ուժերում ծառայությունը, լեռնային վայրերում ծառայությունը և 1988-1990 թվականներին Չեռնոբիլի աշխատանքներին մասնակցելը։

Առանձին կանոն է գործում Լեռնային Ղարաբաղի համար. կառավարության կանոններով արտոնյալ հաշվարկով հաշվարկվում են նաև Ղարաբաղի տարածքում զինվորական ծառայության և մարտական գործողություններին մասնակցելու ժամանակահատվածները։

Երեք կանոն, որ սահմանափակում են արտոնությունը

Առաջինը՝ արտոնությունները չեն գումարվում։ Կանոններով, եթե նույն ժամանակահատվածի նկատմամբ առկա են մի քանի հիմք, ստաժը հաշվարկվում է դրանցից միայն մեկով՝ առավելագույն չափով։ Բարձրլեռնային վայրում մարտական գործողություններին մասնակցելը չի դառնում եռակի գումարած կրկնակի։

Երկրորդը՝ կլորացման կանոնը։ Կենսաթոշակի չափը հաշվարկելիս ստաժի հանրագումարում մինչև վեց ամսվա, այսինքն՝ 180 օրվա ժամանակահատվածը չի հաշվառվում, իսկ վեց ամսվանից ավելին հաշվառվում է որպես մեկ ամբողջ տարի։

Երրորդը՝ լեռնային վայրերի փակ ցանկը։ Բարձրլեռնային և լեռնային ծառայության արտոնությունը կիրառվում է ոչ թե բարձրության փաստացի չափմամբ, այլ կառավարության 1998 թվականի նոյեմբերի 27-ի N 756 որոշմամբ հաստատված ցանկերում ընդգրկված վայրերի հիման վրա։

Կարևոր է իմանալ. զինվորական ծառայությունը հաշվվում է նաև սովորական կենսաթոշակի համար

Նույնիսկ եթե անձը զինվորական կենսաթոշակի իրավունք չի ձեռք բերել, ծառայության տարիներն անհետ չեն կորչում։ Օրենքով զինվորական ծառայության օրացուցային ժամանակահատվածները հաշվառվում են ընդհանուր աշխատանքային ստաժում՝ բացառությամբ ուսումնական հաստատությունում ուսման ժամանակահատվածի, ընդ որում՝ անկախ սոցիալական վճար կատարած լինելու հանգամանքից։

Ավելին, ընդհանուր աշխատանքային ստաժում մասամբ հաշվառվում է նաև արտոնյալ հաշվարկը։ Բայց ոչ ամբողջությամբ. այնտեղ ընկնում են միայն եռակի չափով հաշվարկվող բոլոր ժամանակահատվածները, ինչպես նաև մեկուկես չափով հաշվարկվող երկուսը՝ 1992-1994 թվականների ՀՀ զինված ուժերում ծառայությունը և 1988-1990 թվականների Չեռնոբիլի աշխատանքները։ Կրկնակի չափով հաշվարկվող ժամանակահատվածները, այդ թվում՝ գերությունը, բարձրլեռնային ծառայությունը և շփման գծում մարտական հերթապահությունը, ընդհանուր աշխատանքային ստաժում ավելացված չափով չեն հաշվառվում։

Այս ամենը, ինչպես ստաժում հաշվառվող մյուս ժամանակահատվածները, գործում է միայն կենսաթոշակի իրավունք տվող հիմնական ստաժի առկայության պայմանով։

Հաշմանդամության և կերակրողին կորցնելու դեպքում

Հաշմանդամության զինվորական կենսաթոշակը նշանակվում է անկախ ծառայության տևողությունից, եթե պատճառական կապ է սահմանված ծառայության հետ, և հաշվարկվում է 20 տարվա ստաժ ունեցող՝ նույն պաշտոնն ու կոչումն ունեցող զինծառայողի կենսաթոշակի 70, 60 կամ 40 տոկոսի չափով՝ ըստ ֆունկցիոնալության սահմանափակման աստիճանի։

Կերակրողին կորցնելու դեպքում կենսաթոշակը նշանակվում է անկախ զոհվելու պատճառից և ծառայության տևողությունից՝ յուրաքանչյուր երեխայի համար 60 տոկոսի, երկու ծնողին կորցրած երեխայի համար 80 տոկոսի, ընտանիքի մյուս անդամների համար 40 տոկոսի չափով։

Ի՞նչ փաստաթղթով է հաստատվում ստաժը

Հիմնականները աշխատանքային գրքույկի գրառումներն են, զինվորական գրքույկը և արխիվային տեղեկանքը։ Առանձին դեպքերի համար կանոնները հստակ հասցե են տալիս. մարտական գործողություններին մասնակցելը, մարտական հերթապահությունը կամ հատուկ առաջադրանքը հաստատվում է զինկոմիսարիատի կամ Պաշտպանության նախարարության տեղեկանքով, գերությունը՝ պետական անվտանգության մարմնի տեղեկանքով, ներքին գործերի մարմիններում ծառայությունը՝ Ոստիկանության տեղեկանքով։

Ամփոփում

Ամփոփելով՝ պետք է նշել, որ զինվորական կենսաթոշակի իրավունքն ունեն ոչ միայն զինված ուժերի, այլև ոստիկանության, ազգային անվտանգության, պետական պահպանության և փրկարար ծառայությունների, ինչպես նաև քրեակատարողական ու պրոբացիայի ծառայողները, հարկադիր կատարողները, վարժական հավաքների կանչված զինապարտները և ՀՀ պաշտպանության մարտական գործողությունների մասնակիցները, ընդ որում երկարամյա ծառայության կենսաթոշակի իրավունքը ծագում է 20 օրացուցային տարվա զինվորական ստաժի կամ 25 տարվա աշխատանքային ստաժի դեպքում, որում զինվորականը՝ առնվազն 12 տարի 6 ամիս, իսկ մարտական և հատուկ պայմաններում ծառայության տարիների եռակի, կրկնակի կամ մեկուկես հաշվարկը մեծացնում է վճարվող գումարը, բայց չի մոտեցնում այդ շեմերը, ընդ որում արտոնությունները չեն գումարվում և նույն ժամանակահատվածի համար կիրառվում է միայն մեկը՝ առավելագույն չափով, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։

Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։