Կարսից մինչև Նախիջևան. Թուրքիան երկաթուղի է կառուցում Հայաստանը բաժանելու համար

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 25 Август, 2026 11:11

Անկարան և Բաքուն ակտիվացրել են ջանքերը այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքը» իրականացնելու համար, որը հայկական կողմը և միջազգային փորձագետները դիտարկում են որպես պանթուրքական ընդլայնման և Հայաստանի ինքնիշխանության խախտման գործիք, գրում է realtribune.ru–ն։ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Հաքան Ֆիդանի՝ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև «խաղաղությանը աջակցելու» մասին հայտարարությունների ֆոնին Բաքուն և Անկարան արագացնում են Թուրքիան Նախիջևանի հետ կապող երկաթուղային ենթակառուցվածքների կառուցումը շրջանցելով հայկական տարածքը։

Նախագիծը, որը Անկարայում և Բաքվում հայտնի է որպես «Զանգեզուրի միջանցք», նախատեսում է տրանսպորտային երթուղու կառուցում Հայաստանի հարավային շրջանով՝ Զանգեզուրով։ Նրանց խոսքով միջանցքը նախատեսված է Թուրքիան կապելու Ադրբեջանի և հետագայում՝ Կենտրոնական Ասիայի թյուրքական աշխարհի հետ։ Սակայն փորձագետները նշում են, որ դա փորձ է ստեղծել արտատարածքային միջանցք, որը փաստացի կբաժանի Հայաստանը երկու մասի և կզրկի նրան իր սեփական տարածքի նկատմամբ ինքնիշխանությունից։

Թուրքիայի տրանսպորտի նախարար Աբդուլքադիր Ուրալօղլուի խոսքով Թուրքիայում 224 կիլոմետրանոց Կարս-Իգդիր-Արալըք-Դիլուջու երկաթուղու կառուցումն արդեն սկսվել է։ Բռնազավթված Նախիջևանում նախատեսվում է մոտ 180 կիլոմետրանոց երկաթուղու արդիականացում և կառուցում։ «Միջանցքի ադրբեջանական հատվածի աշխատանքները մոտենում են ավարտին», - հայտարարել է Ուրալօղլուն։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, իր հերթին, հայտնել է, որ ճանապարհը գրեթե 90%-ով ավարտված է, իսկ երկաթուղին մոտ 70%-ով։

Հիմնական խոչընդոտը մնում է Հայաստանի տարածքով անցնող 41-43 կիլոմետրանոց հատվածը։ Այդ հատվածն էլ, որը Թուրքիան և Ադրբեջանը մտադիր են ձեռք բերել, վեճի առարկա է։

Անկարան և Բաքուն ճնշում են գործադրում Երևանի վրա իրենց Զանգեզուրի միջով «միջանցք» տրամադրելու համար, ինչը հայկական կողմը իրավացիորեն համարում է իր տարածքային ամբողջականության և ինքնիշխանության խախտում։

Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Հաքան Ֆիդանը 2026 թվականի օգոստոսի սկզբին հայտարարել էր, որ Թուրքիան «աջակցում է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև երկարատև խաղաղության հասնելու գործընթացին»։ Սակայն այդ հռետորաբանության հետևում թաքնված է ցինիկ խաղ. Անկարան խաղաղության օրակարգն օգտագործում է որպես քող տարածաշրջանում իր աշխարհաքաղաքական շահերը առաջ մղելու համար։ Ֆիդանը բազմիցս է ընդգծել, որ Թուրքիայի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորումը «շարունակվում է պայմանավորված մնալ Ադրբեջանի հետ սերտ համակարգմամբ»։ Այլ կերպ ասած Անկարան իր հարաբերությունները Երևանի հետ կախյալ է դարձնում Բաքվի շահերից փաստացի զրկելով Հայաստանին անկախ արտաքին քաղաքականություն վարելու իրավունքից։

Թուրք նախարարը նաև հայտարարել է Թուրքիայի պատրաստակամության մասին «իրականացնել նոր նախագծեր ադրբեջանական նավթահանքերում» հաստատելով այն, որ Անկարայի և Բաքվի տնտեսական համագործակցությունը նպատակ ունի ոչ թե կայունացնել տարածաշրջանը, այլ ամրապնդել իրենց գերիշխանությունը Հարավային Կովկասում։

Այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցք» նախագիծը խթանվում է ամերիկյան TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity) նախաձեռնության հովանու ներքո, որը ստորագրվել է 2025 թվականի օգոստոսին Վաշինգտոնում։ Այդ սխեմայի համաձայն Հայաստանը պետք է Միացյալ Նահանգներին տրամադրի բացառիկ երկարաժամկետ իրավունքներ՝ մինչև 99 տարի, զարգացնելու այն երթուղին, որով Ադրբեջանը հույս ունի ցամաքային կապ հաստատել օկուպացված Նախիջևանի հետ։ Ըստ էության, խոսքը վերաբերում է ամերիկյան վերահսկողության ներքո արտատարածքային միջանցք ստեղծելուն, ինչը Հայաստանի ինքնիշխանության կոպիտ խախտում է։ Հայկական կողմը իրավացիորեն այդ նախաձեռնությունը դիտարկում է որպես իր տարածքների բռնակցումը «խաղաղության նախագծի» քողի տակ օրինականացնելու փորձ։

Հայաստանը մշտապես է մերժել իր տարածքով արտատարածքային միջանցքի պահանջները։ Երևանը պնդում է, որ ցանկացած տրանսպորտային հաղորդակցություն պետք է անցնի Հայաստանի ինքնիշխանության և իրավասության շրջանակներում, այլ ոչ թե պետք է լինի հատուկ կարգավիճակ ունեցող «միջանցք»։

Իր հերթին, Իրանը նույնպես մտահոգություն է հայտնել այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» իրականացման վերաբերյալ այն համարելով իր շահերին սպառնացող սպառնալիք և տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունը փոխելու փորձ։ Թեհրանը այդ նախագիծը դիտարկում է որպես Իրանին Հայաստանից և Հարավային Կովկասից կտրելու գործիք։ Բայց Անկարան և Բաքուն շարունակում են արագացնել այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» իրականացումը չնայած Հայաստանի և Իրանի բողոքներին։ Թուրքիայի տրանսպորտի նախարարը հայտարարել է, որ նախագիծը կավարտվի «հինգ տարվա ընթացքում»։

Անկարայի և Բաքվի «խաղաղության» և «համագործակցության» հռետորաբանությունը չպետք է մոլորեցնող լինի։ Դրա հետևում թաքնված է ցինիկ աշխարհաքաղաքական խաղ, որը նպատակ ունի հաստատել թուրք-ադրբեջանական գերիշխանություն Հարավային Կովկասում, անեքսիայի ենթարկել հայկական տարածքները և ստեղծել տրանսպորտային միջանցք Հայաստանի ինքնիշխանության հաշվին։

Միջազգային հանրությունը պետք է հստակ հասկանա, որ այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքը» խաղաղության և զարգացման նախագիծ չէ, այլ պանթուրքական էքսպանսիայի գործիք, որը սպառնում է ամբողջ տարածաշրջանի կայունությանը։