Հայկական Սոչի. Փաշինյանը ռուսական փողերով տնտեսական բում է ստեղծում, բայց դա ծուղակ է

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 21 Август, 2026 11:20

Մինչ հայերը զանգվածաբար լքում են երկիրը, Փաշինյանը պատրաստվում է դիմավորել Ռուսաստանից տեղափոխվողների երկրորդ ալիքը, նրանց, ովքեր փորձում են խուսափել հնարավոր զորահավաքից, գրում է tsargrad.tv–ն։

Հայաստանը տնտեսական աճ է ցուցաբերում։ Սակայն այդ աճը պայմանավորված է միայն ճանապարհորդներից և տեղափոխվողներից կախված ոլորտներով՝ սննդի ծառայություններ, շինարարություն, զբոսաշրջություն և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտ։ Այլ կերպ ասած, երկրի տնտեսությունը պահպանվում է բացառապես «այցելուներից ստացված ժամանակավոր եկամուտների» շնորհիվ։ Իսկ հայերն իրենք, ինչպես վերջերս գրել է բլոգեր Ռաֆայել Մեսրոպյանը, փախչում են Հայաստանից։

«Այն հայերը, ովքեր չեն ուզում կամ չեն կարող դառնալ մատուցողներ, սպասուհիներ, խոհարարներ կամ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետներ, նրանք, ովքեր նախընտրում են ինչ-որ բան անել, ինչ-որ բան արտադրել կամ աճեցնել փախչում են։ Այսօր Հայաստանում գործնականում արտադրություն չկա, իսկ գյուղատնտեսությունը մահանում է Փաշինյանի հակառուսական քաղաքականության պատճառով Ռուսաստան արտահանման փակման պատճառով։ Եվ շատ հայերի համար միակ տարբերակը սեզոնային աշխատանքն է, ամենից հաճախ շինարարության ոլորտում»,–գրել է նա:

Բլոգեր Մեսրոպյանը համեմատել է այսօրվա Երևանը Սոչիի հետ։

Սոչիի մասին կարելի է ասել, որ մարդիկ եկել էին փողով, կառուցել և վաճառել բարձր գներով, մինչդեռ տեղացիները չէին կարող դա թույլ տալ իրենց։ Այն թանկ քաղաք է, փուչիկ։ Հայկական Սոչին Երևան քաղաքն է։ Նախկինում այն պարզապես գրասենյակային շենք էր, հիմա բիզնես կենտրոն։

Արմատական փոփոխություններ տեղի ունեցան 2022 թվականին, երբ զորահավաքից հետո Ռուսաստանից տեղափոխված մարդկանց հոսքը լցվեց Հայաստան։ 2.99 միլիոն բնակչություն ունեցող երկիր մտան 786,000 փախստականներ՝ փող ունեցող մարդիկ, որոնց մեծ մասը լավ կրթություն ուներ։ Նրանց թվում կային բազմաթիվ երիտասարդ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետներ, որոնք վախենում էին զինվորական ծառայությունից։ Շատ ձեռնարկատերեր էին իրենց բիզնեսները տեղափոխում Հայաստան։ Ռուսաստանից ստացվող փոխանցումների քանակը 2022 թվականին քառապատկվել էր, հայկական բանկերի շահույթը եռապատկվել, իսկ Հայաստանի ՀՆԱ-ն, սպասվող 1.6% աճի փոխարեն, աճել էր ահռելի 12.6%-ով։

Նոր տնտեսական իրականությունը շրջել էր տեղի «փաշինյանների» գլուխները։ Աշխարհաքաղաքական խաղում իշխող հայկական վերնախավը պատահաբար հայտնվել էր սխալ կողմում և որոշել, որ «շատ խելացի» է։

Եվ նրանք որոշեցին զարգացնել նոր, նորաձև տնտեսական ոլորտներ՝ Հայաստանը վերածելով զբոսաշրջության և տեխնոլոգիաների կլաստերի։ Նրանք նաև որոշեցին, որ պատմության մեջ առաջին անգամ Ռուսաստանը կախված է Հայաստանից։ Նրանք սկսեցին հակառուսական, արևմտամետ ուղղություն վարել։ Չնայած դրան 2023 թվականի սկզբին Հայաստան փախած 786,000-ից միայն 110,000-ն է վերաբնակեցվել երկրում։ Որովհետև մեկ բան է այցելել Հայաստան, և բոլորովին այլ բան այնտեղ ապրելը։ Տեղափոխվողներին մաքրելով Հայաստանը սկսել է խստացնել նրանց և նրանց բիզնեսների երկրում մնալու կանոնները։ Անցյալ տարվանից առևտրի և սննդի ոլորտում շրջանառության հարկի դրույքաչափերը կրկնապատկվել են, իսկև «Միր» քարտերը այլևս չեն ընդունվում։ Ժամանեք, և դուք կհայտնվեք թակարդում։ Վարձակալության գները եռապատկվել են։ Մեկ սենյականոց բնակարանը Երևանի կենտրոնում այժմ արժե 70,000 ռուբլի, չնայած այն հանգամանքին։

Հայաստանը չի կարող գրավիչ լինել Ռուսաստանում մեծացած և ապրած մարդկանց համար (եթե նրանք հայ չեն)։ Կենսամակարդակը ցածր է, քան Ռուսաստանում։ Առողջապահության մակարդակը նույնպես շատ բան է թողնում ցանկալի լինելուց։ Եկամտային հարկը 20% է։ Կլիման վատ է. ամառային ջերմաստիճանը հասնում է 40 աստիճան Ցելսիուսի, կա փոշի, ծով չկա, իսկ Սևանա լիճը սառն է նույնիսկ ամռանը։ Ձմռանը Երևանը ծածկվում է մշուշով։ Եվ քանի որ կենտրոնական ջեռուցում չկա, տան ջեռուցումը տասն անգամ ավելի թանկ է, քան Ռուսաստանում։ Պետական մարմինները գերծանրաբեռնված են, և հայկական ընկերությունում լավ վարձատրվող աշխատանք գտնելը դժվար է նույնիսկ հայի համար։ Լուծումը հեռավար աշխատանքն է, սեփական ընկերության հիմնադրումը կամ, երիտասարդ և առաջադեմ մտածողության համար ՏՏ ոլորտում աշխատանքը, որը վերջերս պետությունը արտոնյալ վերաբերմունք է ցուցաբերում։

Տարօրինակ է այն, որ հայտարարված «տնտեսական բումին» հակառակ, «հաջողակ» 2023 թվականին հայկական անձնագրեր ունեցող 36,000 քաղաքացի է լքել Հայաստանը և այլևս չի վերադարձել։ Անցյալ տարի իշխանությունները կտրուկ բարձրացրել են ՀՀ քաղաքացիությունից հրաժարվելու վճար՝ ներկայիս փոխարժեքով 5,600-ից մինչև 33,900 ռուբլի։ Դա բնակչության արտահոսքը սահմանափակելու փորձ է։ Այդ հարցը շատ բան է ասում տնտեսության վիճակի մասին։

Կան նաև խնդիրներ, որոնք կապված են հայկական գյուղատնտեսական արտադրանքի Ռուսաստան արտահանման արգելքի հետ։ Հանրապետության գյուղատնտեսական ոլորտում աշխատում է բնակչության շատ մեծ մասը՝ ամբողջ աշխատուժի 17.6%-ը։ Եվ հունիսից ի վեր այն լուրջ ճգնաժամի մեջ է։ Ո՞ւր կգնան այս մարդիկ։ Հավանական չէ, որ բոլորը չկարողանան տեղափոխվել սպասարկման և զբոսաշրջության ոլորտներ կամ աշխատանք գտնեն արհեստական բանականությամբ զբաղվող տվյալների կենտրոններում, ինչի վրա էլ ներկայումս հույսը դնում է Հայաստանը։

Ի դեպ, տվյալների կենտրոնները մեծ քանակությամբ էլեկտրաէներգիա են պահանջում, և հանրապետությունն այժմ դրա մոտ 80%-ը ստանում է Ռուսաստանից: Եվ թե ինչ կլինի հետո, մոտավորապես պարզ է: Մոսկվան վերջերս տեղեկացրել է Երևանին, որ եթե Հայաստանը շարունակի ԵՄ անդամակցության գործընթացը, Ռուսաստանը միակողմանիորեն կխզի հանրապետությանը բնական գազի և նավթամթերքի մատակարարման վերաբերյալ իր համաձայնագրերը:

Այս պահին Հայաստանը մեր գազը գնում է 177,50 դոլարով հազար խորանարդ մետրի համար: Համեմատության համար, Եվրոպայում այն այժմ արժե 740 դոլար հազար խորանարդ մետրի համար: Ռուսական բարեգործությունը կդադարի։ Այսպիսով, Հայաստանում տվյալների կենտրոնների գոյությունը նույնպես կասկածի տակ է։

Հայկական տնտեսության մակաբույծ բնույթը ակնհայտ է։ Ռուսաստանին մատակարարելով գյուղատնտեսական արտադրանք, որը մենք կարող ենք հեշտությամբ փոխարինել, այն փոխարենը ստանում է շատ դժվար փոխարինելի մի բան՝ էժան էներգիա։ Փաշինյանը կարող է իրեն թույլ տալ խաղալ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և զբոսաշրջության ոլորտներում։ Բայց ի՞նչ կլինի, եթե էժան ռուսական էներգիան սպառվի։

Նա կարող է հարցնել, օրինակ, Գերմանիային։ Եթե նման տնտեսական հրեշն արդեն դեֆլյացիա է ունեցել, որքանո՞վ աննախանձելի կլինի հայերի ճակատագիրը։

Ինչի՞ վրա է Փաշինյանը հույսը դնում։ Մեր երկրից տեղափոխվողների երկրորդ ալիքի։ Մայիսից ի վեր Ռուսաստանում Հայաստանում վարձակալվող բնակարանների պահանջարկը կտրուկ աճել է։ Եվ հիմա մենք կարող ենք այն համեմատել 2022 թվականի մոբիլիզացիայի շրջանի հետ։ Հայ անշարժ գույքի գործակալները նշում են, որ տեղափոխությունների գագաթնակետը սպասվում է սեպտեմբերին՝ Պետդումայի ընտրություններից հետո։ Հենց այդ ժամանակ էլ Ռուսաստանում շատերը սպասում են մոբիլիզացիայի երկրորդ ալիքի։ Դրա մասին լուրերի և Հայաստանում բնակարանների վարձակալության աճի միջև կապը պարզապես ակնհայտ է։ Փաշինյանն արդեն ձեռքերը շփում է հույս ունենալով, որ ռուսական ձեռքերով կարող է կանխել Ռուսաստանի կողմից իր համար պատրաստվող տնտեսական ճգնաժամը։ Նա հույս ունի, որ Հայաստանը կշարունակի զարգանա՝ շահույթ ստանալով որպես կապիտալի տարանցիկ երկիր։

Այս սցենարում շատ հայերի սովորական աշխատող մարդկանց համար տեղ չկա։ Սակայն Փաշինյանը վաղուց է անտեսել նրանց։ Հայաստանում, ինչպես շատ այլ նախկին խորհրդային հանրապետություններում, միայն կոմպրադորական էլիտան է լավ ապրում։ Ժողովրդի մեծամասնության ճակատագիրն է անընդհատ աղքատանալը և արտագաղթելը ավելի լավ կյանքի որոնման համար։