Հայաստանի ընտրությունները՝ արտաքին ազդեցությունների խաչմերուկում
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանում նախընտրական մթնոլորտը գնալով ավելի է դուրս գալիս ներքաղաքական պայքարի սահմաններից և վերածվում արտաքին ուժերի շահերի բախման տարածքի։ Տարբեր պետություններ ու միջազգային կենտրոններ արդեն բացահայտորեն ցույց են տալիս իրենց համակրանքը այս կամ այն քաղաքական ուժի նկատմամբ՝ փորձելով ազդեցություն ունենալ երկրի քաղաքական ընթացքի վրա։ Այս պայմաններում ավելի հաճախ է հնչում հարցը՝ արդյո՞ք Հայաստանը շարունակում է ինքնուրույն որոշել իր քաղաքական ապագան, թե ընտրական գործընթացները աստիճանաբար հայտնվում են արտաքին ազդեցությունների ներքո։
Հատկապես ուշագրավ է Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի բացահայտ աջակցությունը Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին ընտրություններից ընդամենը մեկ ամիս առաջ։ Եթե տարբեր երկրներից հնչող ցանկացած ազդակ Ռուսաստանի դեպքում անմիջապես ներկայացվում է որպես արտաքին ազդեցություն և միջամտության փորձ, ապա ինչո՞ւ նույն մոտեցումը չի կիրառվում նաև արևմտյան առաջնորդների դեպքում։ Այս հարցը գնալով ավելի հաճախ է հնչում ոչ միայն քաղաքական շրջանակներում, այլև հասարակության տարբեր շերտերում։
Ֆրանսիայի ակտիվ ներգրավվածությունը Հայաստանի ներքին և արտաքին քաղաքական գործընթացներում վաղուց արդեն միայն բարեկամական հարաբերությունների տիրույթում չէ։ Տարբեր փորձագետներ ուշադրություն են հրավիրում այն հանգամանքի վրա, որ ֆրանսիական տնտեսական և քաղաքական ներկայությունը Հայաստանում տարեցտարի ընդլայնվում է, իսկ գործող իշխանությունը դիտարկվում է որպես այդ ուղղության հիմնական գործընկեր։ Այդ ֆոնին Մակրոնի հրապարակային աջակցությունը շատերի կողմից ընկալվում է ոչ թե որպես սովորական դիվանագիտական ժեստ, այլ որպես հստակ քաղաքական դիրքավորում՝ ուղղված կոնկրետ իշխանության պահպանմանը։
Ստացվում է մի իրավիճակ, երբ նույն երևույթը տարբեր չափանիշներով է գնահատվում։ Ռուսաստանի հնարավոր ազդեցության մասին հայտարարությունները ներկայացվում են որպես սպառնալիք Հայաստանի ինքնիշխանությանը, մինչդեռ արևմտյան երկրների բացահայտ աջակցությունը հաճախ փորձ է արվում ներկայացնել որպես ժողովրդավարության պաշտպանության քայլ։ Սակայն նման երկակի մոտեցումները ոչ թե ամրապնդում, այլ հակառակը՝ խաթարում են հանրային վստահությունը ժողովրդավարական ինստիտուտների նկատմամբ։
Այս ամենը առավել զգայուն է դառնում ընտրական գործընթացների նախաշեմին, երբ հասարակության համար կարևոր է վստահ լինել, որ երկրի քաղաքական ապագան որոշվում է բացառապես Հայաստանի քաղաքացիների կամքով, այլ ոչ արտաքին կենտրոնների շահերով։ Հանրության մոտ ձևավորվող կասկածները վտանգավոր են հատկապես այն պատճառով, որ դրանք խորացնում են առանց այդ էլ առկա բևեռացումն ու անվստահությունը պետական համակարգի նկատմամբ։
Միևնույն ժամանակ, քննարկումների առարկա է դարձել նաև այն, որ Եվրոպական կառույցները Հայաստանում ունեն արագ արձագանքման խմբեր, որոնք, ըստ պաշտոնական բացատրությունների, պայքարում են հիբրիդային սպառնալիքների դեմ։ Սակայն ընդդիմադիր շրջանակներում պարբերաբար հնչում են մեղադրանքներ, թե այդ գործընթացների շրջանակում սահմանափակվում են սոցիալական ցանցերում գործող հայկական էջերի, ալիքների և հրապարակումների հնարավորությունները, հատկապես այն դեպքերում, երբ դրանք քննադատում են գործող իշխանությանը։
Այս իրավիճակը նոր հարցեր է առաջացնում խոսքի ազատության և ժողովրդավարության իրական սահմանների վերաբերյալ։ Եթե քաղաքական տարբեր կարծիքներ արտահայտող հարթակները ենթարկվում են սահմանափակումների, ապա արդյոք դա չի՞ դառնում ընտրական գործընթացների վրա ազդեցության գործիք։ Եվ եթե արտաքին դերակատարները մասնակցում են ոչ միայն քաղաքական հայտարարությունների, այլև տեղեկատվական միջավայրի ձևավորման գործընթացին, ապա մի՞թե սա չի կարելի դիտարկել որպես ներքին քաղաքական կյանքի վրա ուղղակի ազդեցություն։
Հայաստանի համար այսօր առավել կարևոր է պահպանել սեփական ինքնիշխանությունը ոչ միայն ռազմական կամ տնտեսական, այլև քաղաքական ու տեղեկատվական դաշտում։ Հակառակ դեպքում ընտրությունները կարող են վերածվել ոչ թե հասարակության կամարտահայտության, այլ աշխարհաքաղաքական շահերի բախման հերթական հարթակի։
