Միլիարդատեր խաղացողը. ինչպես Քըրք Քըրքորյանը ստեղծեց ժամանակակից Լաս Վեգասը և դարձավ աշխարհի ամենահարուստ մարդկանցից մեկը

Քըրք Քըրքորյանը քիչ է հայտնի  լայն հանրությանը, քանի որ նա վարել է անձնական կյանք, երբեք իր անունով որևէ ընկերություն չի անվանակոչել և նույնիսկ դեմ է եղել իր հայրենի Հայաստանում հուշարձանների կանգնեցմանը։ Այնուամենայնիվ, նրա հաջողության պատմությունը Միացյալ Նահանգների ամենակինեմատոգրաֆիկ պատմություններից մեկն է։ Քըրքորյանը, որը սերում էր աղքատ ընտանիքից և թողել էր ավագ դպրոցը, դարձել է աշխարհի յոթերորդ ամենահարուստ մարդը։ 2015 թվականին Forbes-ը նրա կարողությունը գնահատել էր 4.2 միլիարդ դոլար, գրում է finam.ru–ն։

Այդ միլիարդատիրոջ պատմությունը ցույց է տալիս առաջին քայլը կատարելու և կապիտալը վերահսկելու կարևորությունը:

Քըրքորյանը ավիաընկերությունների սեփականատեր էր, խոշոր ավտոմոբիլային ընկերություններում բաժնեմասեր, MGM կինոստուդիան, հյուրանոցներ և խաղատներ: Նա կարևոր դեր է խաղացել ժամանակակից Լաս Վեգասի ձևավորման գործում՝ քաղաքը վերածելով համաշխարհային խաղատների կենտրոնի:

Քըրքոր «Քըրք» Քըրքորյանը ծնվել է 1917 թվականին ԱՄՆ-ի Ֆրեզնո քաղաքում գտնվող հայ ներգաղթյալների ընտանիքում: Նրա հայրը՝ կալիֆոռնիացի ֆերմեր, սնանկացել էր 1920-21 թվականների տնտեսական անկման ժամանակ: Հուսահատության մեջ ընտանիքը տեղափոխվել էր մոտակա Լոս Անջելես: Մեծ ճգնաժամի խորացմանը զուգընթաց նրանց բազմիցս վտարում և անընդհատ տեղափոխում էին։ Ինը տարեկանից Քըրքորյանը թերթեր էր բաժանում՝ ընտանիքի չնչին եկամուտը լրացնելու համար։ Ութերորդ դասարանում նա թողեց դպրոցը և միացավ ԱՄՆ քաղաքացիական պահպանության կորպուսին, որտեղ լեռներում ճանապարհներ էր կառուցում՝ ամսական 30 դոլարով։

Այնուհետև երիտասարդը աշխատանք գտավ MGM-ի նկարահանման հրապարակում՝ 2.60 դոլարով քարեր տեղափոխելով՝ չգիտակցելով, որ մի օր սեփական ընկերություն կունենա։ 1930-ականներին Քըրքորյանի ձեռնարկատիրական ոգին սկսեց ի հայտ գալ։ Նա սկսեց գնել հին մեքենաներ, մաքրել և վերանորոգել դրանք, և վաճառել 15 դոլար շահույթով։

1937 թվականին 20-ամյա Քըրքորյանը հետևեց իր ավագ եղբորը բռնցքամարտում՝ երազելով դառնալ աշխարհի չեմպիոն։ Նա հաղթեց 37 մենամարտերից 33-ում և երբեք նոկաուտի չենթարկվեց։

1939 թվականին Քըրքորյանը աշխատում էր ջեռուցիչներ տեղադրող «Էնդրյուս» ընկերությունում, որտեղ նա հանդիպեց վարպետ Թեդ Օ'Ֆլահերտիին, որը փորձառու ռազմածովային օդաչու էր։ Գործընկերը նրան ինքնաթիռ նստեցրեց, և ապագա միլիարդատերը նոր երազանք ունեցավ՝ դառնալ օդաչու։

1940 թվականին Քըրքորյանը ավտոստոպով մեկնեց «Հեփի Բոթոմ» ձիասպորտի ակումբ, որտեղ շատ հայտնի ամերիկացի օդաչուներ նվաճել էին լեռները։ Այնտեղ երիտասարդը համաձայնվեց մաքրել գոմերը և կերակրել խոզերին՝ թռիչքային դասերի դիմաց։ Վեց ամսվա ընթացքում Քըրքորյանը սովորեց թռչել և նույնիսկ ստացավ առևտրային օդաչուի լիցենզիա։ Այնուհետև նա ինքը դարձավ օդաչուների հրահանգիչ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն պես Քըրքորյանը ցանկանում էր օգնել պատերազմին։ Երբ կանադացիները սկսեցին օդաչուներ փնտրել Մեծ Բրիտանիա նոր ռազմական ինքնաթիռներ թռցնելու համար, նա տեղափոխվեց Կանադա և սկսեց ինքնաթիռներ տեղափոխել Հյուսիսային Ատլանտիկայով։ Արկտիկական պայմաններում այս աշխատանքը վտանգավոր էր։ Օրինակ մի դաժան ձմռան ընթացքում չորս ինքնաթիռից միայն մեկը հասավ իր նշանակման վայր. մնացած օդաչուները մահացան ծովում։ Քըրքորյանը ամսական վաստակում էր 1000 դոլար։ Պատերազմի ավարտին նա արդեն իրականացրել էր այս վտանգավոր թռիչքներից երեսուներեքը։

Պատերազմից հետո Քըրքորյանը բացեց իր սեփական օդաչուների պատրաստման դպրոցը։ 1945 թվականին նա համոզեց Bank of America-ի մի բանկիրի ֆինանսավորել շահագործումից հանված հինգ տեղանոց երկշարժիչ Cessna ինքնաթիռի գնումը, որպեսզի կարողանա չարտերային ծառայություն սկսել։ Նա սկսեց խաղացողներ տեղափոխել 8500 բնակչություն ունեցող Լաս Վեգաս քաղաք։ Լաս Վեգասում Քըրքորյանը դարձավ խաղատների մշտական ​​հաճախորդ։ Նա հայտնի դարձավ ոչ այնքան որպես հաղթող, որքան որպես անփոփոխ հանգիստ և սառնասրտ խաղացող։

1947 թվականին Քըրքորյանը իր շահույթը համատեղեց Bank of America-ից ստացված 15000 դոլար վարկի հետ և վարձակալեց երեք ինքնաթիռ Լոս Անջելեսի քաղաքային օդանավակայանից։ 1950 թվականին նա 70000 դոլար վարկով գնեց հին չորսշարժիչ DC-4։ Գինը ցածր էր, քանի որ ինքնաթիռն օգտագործվել էր անասուններ տեղափոխելու համար։ Ներսում այն ​​սարսափելի խառնաշփոթի մեջ էր և տհաճ հոտ էր գալիս։ Քըրքորյանը մաքրեց այն և վաճառեց 340,000 դոլարով։ Այսպիսով, 33 տարեկանում նա վաստակեց իր առաջին 100,000 դոլարը։ Այնուհետև ապագա միլիարդատերը 150,000 դոլարով գնեց վթարի ենթարկված Lockheed Constellation-ի մնացորդները և գտավ երկու սև արկղերը, ,ձեռք բերեց ավիաընկերությունը և ստացավ 600,000 դոլարի զուտ շահույթ։

Մինչև 1960 թվականը Քըրքորյանը վերանվանեց իր չարթերային ընկերությունը՝ «Trans-International Airlines» և տարեկան վաստակում էր ավելի քան 300,000 դոլար։ 1962 թվականին նա հավաքեց 5 միլիոն դոլար իր առաջին  DC-8 բեռնատար ինքնաթիռը, գնելու համար, որը նախատեսված էր զինվորականների բեռներ տեղափոխելու համար։ DC-8-ի շնորհիվ «Trans-International»-ի շահույթը մեկ տարուց էլ պակաս ժամանակահատվածում աճեց մինչև 1.1 միլիոն դոլար։

1962 թվականին դժվարություններ ունեցող «Studebaker» ավտոմոբիլային ընկերությունը որոշեց դիվերսիֆիկացնել իր բիզնեսը և Քըրքորյանին առաջարկեց գնել նրա ավիաընկերությունը։ DC-8-ի գնման պարտքը ներառյալ՝ գործարքը գնահատվեց 10 միլիոն դոլար, և Քըրքորյանը ստացավ ավելի քան 1 միլիոն դոլարի «Studebaker»-ի բաժնետոմսեր։ «Studebaker»-ը վատ վիճակում էր։ Քըրքորյանը վաճառեց իր բաժնետոմսերը և 1964 թվականին գնեց ավիաընկերությունը 2.5 միլիոն դոլարով։

1965 թվականին «Տրանս-Միջազգային ավիաուղիները» դարձավ հանրային։ IPO-ի ժամանակ բաժնետոմսերի գինը կազմում էր 10,300 դոլար մեկ բաժնետոմսի համար։ 1968 թվականին «Տրանսամերիկա» ֆինանսական ընկերությունը ձեռք բերեց «Տրանս-Միջազգային ավիաուղիները» 150 միլիոն դոլարով։ Գործարքի արդյունքում Քըրքորյանը ստացավ իր առաջին 100 միլիոն դոլարը։

Միաժամանակ, Քըրքորյանը ավիաընկերության սկզբնական վաճառքից ստացված գումարն օգտագործեց Լաս Վեգասում 80 ակր հողատարածք գնելու համար՝ 960,000 դոլարով։ 1964 թվականին նա իր հողը վարձակալության տվեց «Սիզարս Փելաս» շքեղ հյուրանոցի և խաղատան կառուցապատողին՝ ամսական ստանալով 15,000 դոլար վարձավճար, գումարած հսկայական խաղատան և հյուրանոցի շահույթի 15%-ը։ «Սիզարս Փելասը» մեծ հաջողություն էր, բայց այն կապված էր գանգստերների հետ, ուստի Քըրքորյանը վաճառեց իր բաժնետոմսերը և գործարքից վաստակեց 9 միլիոն դոլար։

Միաժամանակ, միլիոնատերը ոգեշնչվեց Լաս Վեգասում ստեղծել իր սեփական ամենամեծ խաղատուն-հյուրանոցը։ Այդ ժամանակ միլիարդատեր Հովարդ Հյուզը քաղաքում խաղատուն առ խաղատուն էր գնում, բայց չնայած վտանգավոր մրցակցի հետ բախվելուն Քըրքորյանը չհանձնվեց։ Նա ստեղծեց «International Leisure Corporation»-ը և այն դարձրեց հանրային ներգրավելով 26.5 միլիոն դոլար։

1969 թվականին Քըրքորյանը իրականացրեց իր երազանքը և բացեց աշխարհի ամենամեծ «International» խաղատուն-հյուրանոցը՝ 60 միլիոն դոլար արժողությամբ։ Նա այն առաջ մղեց՝ ներգրավելով այնպիսի հայտնիների, ինչպիսիք են Բարբրա Սթրեյզանդը և Քերի Գրանտը։ Նա նաև 5 միլիոն դոլարի պայմանագիր կնքեց Էլվիս Փրեսլիի հետ, որի ելույթները «International»-ում ֆենոմենալ հաջող էին և զգալի ուշադրություն գրավեցին հյուրանոց-խաղատանը։

1969 թվականին «Metro-Goldwyn-Mayer»-ը (MGM) միլիոնավոր դոլարների վնասներ էր կրում։ Նա ձեռք բերեց կինոընկերության 40% բաժնեմաս՝ գործնականում հաստատելով վերահսկողություն։ Նա վարձեց ստուդիայի նոր ղեկավարություն, վաճառեց դրա արժեքավոր անշարժ գույքը և հիանալի ֆիլմերի ռեկվիզիտները: Իր անզիջում ղեկավարության համար նրան միարժամանակ անվանում էին «Հոլիվուդի ամենաատելի մարդը»: Այնուամենայնիվ, Քըրքորյանը փրկեց ընկերությունը փլուզումից՝ պահպանելով MGM ապրանքանիշը և դասական ֆիլմերի արժեքավոր գրադարանը: 1971 թվականին նա որոշեց երկրորդ անգամ կառուցել աշխարհի ամենամեծ խաղատունն ու հյուրանոցը, այս անգամ MGM ապրանքանիշի ներքո: Այսպիսով, 1973 թվականին Լաս Վեգասում բացվեց MGM Grand-ը:

1974 թվականին MGM-ը հասավ իր պատմության մեջ աննախադեպ շահույթի: Ինը ամսվա ընթացքում կինոստուդիան վաստակեց 11 միլիոն դոլար, իսկ նոր խաղատունը՝ 22 միլիոն դոլար: Քըրք Քըրքորյանը, շնորհիվ անընդհատ բաժնետոմսերի ձեռքբերումների, տիրապետում էր ընկերության ավելի քան 50%-ին:

Սակայն 1980 թվականին տեղի ունեցավ ողբերգություն. MGM Grand հյուրանոցում հրդեհը խլեց 85 մարդու կյանք: Քըրքորյանը միլիոնավոր դոլարներ վճարեց զոհերի ընտանիքներին իր գրպանից և սկսեց վերակառուցել հյուրանոցը:

1987 թվականին Քըրքորյանը Լաս Վեգասի և Ռենոյի MGM Grand հյուրանոցները վաճառեց խաղային ավտոմատների արտադրող և մարզասրահների Bally's ցանցին 550 միլիոն դոլարով։

Bally's-ի գործարքից երեք տարի անց Քըրքը կրկին կարողացավ օգտագործել MGM ապրանքանիշը։ Երրորդ անգամ նա սկսեց պլանավորել աշխարհի ամենամեծ խաղատների հանգստավայրի ստեղծումը, որը բացվեց 1993 թվականին։

2000 թվականի սկզբին, 82 տարեկան հասակում, Քըրք Քըրքորյանը գնեց Mirage հանգստավայրերը իր կրտսեր մրցակից և հին ընկեր Սթիվ Ուինից 4.4 միլիարդ դոլարով։ Միլիարդատերը վերահսկողություն ձեռք բերեց Լաս Վեգասի ամենահեղինակավոր թաղամասի սենյակների կեսի նկատմամբ։ 2004 թվականին Քըրքորյանի ընկերությունը 7.6 միլիարդ դոլար ծախսեց Լաս Վեգասի Mandalay Resorts-ը, այդ թվում՝ Luxor-ը և Excalibur-ը ձեռք բերելու համար։

Ավիաընկերությունից և խաղատներից բացի, Քըրքորյանին գրավում էին նաև ավտոմոբիլային ընկերությունները։ 1990 թվականին նա որոշեց, որ գրեթե սնանկացած Chrysler Corporation-ը թերագնահատված է, և ծախսեց 272 միլիոն դոլար՝ ընկերության 9.8%-ը ձեռք բերելու համար։ Միլիարդատերը, ի վերջո, դուրս եկավ Chrysler-ից՝ 2.7 միլիարդ դոլար շահույթով։ Ավելի ուշ նա փորձեց շահույթ ստանալ General Motors-ի և Ford-ի բաժնետոմսերից, սակայն 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամը խանգարեց նրան դա անել։

Քըրքորյանը ոչ միայն միլիարդներ վաստակեց, այլ նաև առատաձեռնորեն ծախսեց դրանք բարեգործության վրա։ Նա նախընտրում էր իր ֆինանսական աջակցությունը անանուն պահել՝ հավատալով, որ անհրաժեշտ չէ ակնկալել երախտագիտություն իր բարեգործության համար։

Երբ 1988 թվականին Հայաստանում տեղի ունեցավ խոշոր աղետ, Երկրաշարժից հետո, որը խլեց 55,000 մարդու կյանք, Քըրքորյանը, որը երբեք չէր այցելել իր նախնիների հայրենիք, կազմակերպեց Կալիֆոռնիայից Հայաստան մատակարարումների զանգվածային ավիափոխադրում: Ի վերջո, երկրաշարժի ժամանակ Հայաստանին տրամադրված նրա օգնությունը գերազանցեց 1 միլիարդ դոլարը։

Մի քանի տարի անց նա նաև 100 միլիոն դոլար նվիրաբերեց Հայաստանում մայրուղու կառուցման համար՝ պայմանով, որ նրա անունով փողոցներ կամ հուշարձաններ չանվանակոչվեն: Այնուամենայնիվ, Քըրք Քըրքորյանը, այնուամենայնիվ, դարձավ ազգային հերոս Հայաստանում։

Քըրքորյանը մահացավ 2015 թվականին՝ 98 տարեկան հասակում: Այդ ժամանակ նա համարվում էր աշխարհի երկրորդ ամենատարեց միլիարդատերը՝ Դեյվիդ Ռոքֆելլերից հետո:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am