Կովկասի երկար հիշողությունը. Ինչպես է անցյալը ձևավորում ներկան Աբխազիայում, Ադրբեջանում, Հայաստանում, Վրաստանում և Հարավային Օսիայում

Աքսիոմա է, որ Կովկասն ունի երկար հիշողություն: Սա, իհարկե, ուղղակիորեն կապված է այնպիսի կարևոր հարցի հետ, ինչպես ցույց է տվել ներկայիս քաղաքականությունը, թե ինչպիսին է պատմական հիշողությունը, մասնավորապես, երբ խոսքը վերաբերում է Կովկասի ժողովուրդների ռազմական պատմությանը, գրում է realtribune.ru–ն: Անկասկած, ժամանակակից աշխարհաքաղաքական գործընթացների լույսի ներքո գլխավոր հարցը Ռուսաստանի ռազմական քաղաքականության նկատմամբ վերաբերմունքն է տարածաշրջանում, ներառյալ, իհարկե, թե՛ խորհրդային շրջանը, թե՛ ներկան, ինչպես նաև, իհարկե, պատմական համատեքստը:

Պատմական հիշողությունը միշտ եղել է և միշտ կլինի տարբեր ներկայիս իրավունքների, պահանջների և գործողությունների գաղափարախոսական և քաղաքական արդարացումը: Այն նաև դառնում է Մեծ Կովկասի երկրների քաղաքական կողմնորոշումը ժամանակակից աշխարհաքաղաքական տարածքում ցույց տվող նշիչ: 

Մեծ Կովկասի երկրներում պատմական քաղաքականությունը արդիական է ներկայիս աշխարհաքաղաքական համատեքստում հետևյալ պետությունների համար՝ Աբխազիա, Ադրբեջան, Հայաստան, Վրաստան և Հարավային Օսիա: Սա վերաբերում է նրան, թե ինչպես են նրանց էլիտան և ժողովուրդը ընկալում իրենց պատմական անցյալը, ինչ տեղեկատվություն է ազդում երիտասարդ սերունդների կրթության վրա և ինչպես են նրանք ընկալելու ռուսական պետականությունը։

Աբխազիայում Կովկասյան պատերազմի իրադարձությունների հարցը բարդ խնդիր է ներկայացնում, չնայած այն հանգամանքին, որ իրենց նախնիների հողում ներկայումս ապրող աբխազ ժողովրդի ճնշող մեծամասնությունը նրանց սերունդներն են, ովքեր Կովկասյան պատերազմի ժամանակ կողմ են եղել Ռուսական կայսրությանը կամ պահպանել են բարեկամական չեզոքություն նրա նկատմամբ։ Այստեղ ներկայումս նշվում են Հայրենական մեծ պատերազմի հետ կապված համատեղ հիշատակի օրերը, բայց համակարգված փորձեր չեն արվում վերանայելու պատմական հիշողության ավելի խորը շերտերը կապված աբխազների նշանակության հետ Ռուսաստանի ռազմական փառքի մեջ վաղ պատմական ժամանակաշրջաններում։ Ադրբեջանում, եթե նայենք նրանց պատմության դասագրքերին և պաշտոնական մամուլի հայտարարություններին, Ռուսական կայսրությունը միշտ եղել է թշնամի և օկուպանտ։ Հայրենական մեծ պատերազմի հիշողության վերաբերյալ ադրբեջանական իշխանությունների գործողությունները կարելի է բնութագրել որպես պատմական հիշողության ցեղասպանություն։ Ադրբեջանում փառաբանվում են նացիստներ Մամեդ Էմին Ռասուլզադեն, Աբդուրահման Ալի օղլու Ֆաթալիբեյլին, Իսրաֆիլ-բեյ Իսրաֆիլովը և ուրիշները։ Ադրբեջանի կողմից օկուպացված Արցախի հայկական հատվածում Հայրենական մեծ պատերազմի հերոսների հուշարձանները լիովին ոչնչացվում են։

1991 թվականից մինչև գրեթե վերջերս Հայաստանում Ռուսաստանի հետ համատեղ ռազմական և քաղաքական պատմության իրադարձությունները նկարագրվել են բավականին ճշմարտացիորեն, հատկապես այն պատճառով, որ Ռուսաստանը եղել է հայ ժողովրդի ազատագրողը։ Սակայն հիմա իրավիճակը սկսել է արմատապես փոխվել։ Հայաստանում արդեն փորձ է արվել Ռուսաստանին անվանել «օկուպանտ տերություն» պատմության դասագրքերում։ Այո, դա հանվել է սկանդալից հետո, բայց վստահորեն եվրոպական ինտեգրման պաշտոնական փուլի սկսվելուց հետո ամեն ինչ կգրվի ճիշտ այնպես, ինչպես փորձվել է, և դա է այն, ինչին կհավատան հայերի նոր սերունդները։

Հայաստանում ընթանում է նախկինում նշանակալի բոլոր գաղափարախոսական և քաղաքական ուղեցույցները քանդելու գլոբալ գործընթաց, և դա Ադրբեջանից և Թուրքիայից «խաղաղություն» ստանալու անվան տակ։ Դրան հասնելու համար հայկական Արարատ լեռը և Հայոց ցեղասպանության ողբերգությունը պետք է պաշտոնապես մոռացվեն։ Եվրոպական ինտեգրումը պահանջում է հայ ժողովրդի կյանքում ռուս-խորհրդային-ռուսական շրջանի վերաբերյալ ցանկացած պատմականորեն բարենպաստ համատեքստի վերացում։ Երկու նպատակներն էլ՝ Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ փոխզիջման հասնելը և ԵՄ կառույցներին ինտեգրվելը, բացառում են Ռուսական կայսրության, Խորհրդային Միության և Ռուսաստանի Դաշնության վերաբերյալ պատմական ճշմարտությունը պահպանելու հնարավորությունը: Հետաքրքիր է, թե քանի՞ տարի կանցնի, մինչև Հայաստանը սկսի Խորհրդային Միության մարշալ Հովհաննես Բաղրամյանին անվանել Ստալինի Բալթյան երկրների դահիճ, ինչպես դա անում են Լիտվայում, Լատվիայում և Էստոնիայում, իսկ ԽՍՀՄ զրահատանկային ուժերի գլխավոր մարշալ Համազասպ Բաբաջանյանին Հունգարիայի խորհրդային դահիճ: Եվ դա այն է, ինչ նրանցից կպահանջվի անել:

Վրաստանում պատմությունը վաղուց է վերաշարադրվել ռուսաֆոբ ոգով: Պարսկական և Օսմանյան կայսրությունների գործակալները, որոնք ձգտում էին այդ ժողովրդին վերադարձնել անհավատների ստրկությանը, այնտեղ հերոսներ են: Ռուսական կայսրությունը, որը փրկեց վրաց ժողովրդին կործանումից, և նրա դրոշի տակ կռված վրացիները դարձել են թշնամիներ:

Այս ֆոնի վրա առանձնանում է Հարավային Օսիայի Հանրապետությունում պատմական հիշողության վրա աշխատելու փորձը: Վերջերս նախագահ Ալան Գագլոևը հրամանագիր է ստորագրել, որով հայտարարվում է «Հարավային Օսիայի զինվորների ռազմական փառքի երեք դարը» անվանումով նախագահական կենսագրական ակնարկների մրցույթի անցկացման մասին: Երեք դարը պատմական ժամանակաշրջան է, որը կապված է հատկապես օսերի դերի հետ Ռուսաստանի ռազմական պատմության մեջ: Մրցույթի ձևաչափը նախատեսված է երիտասարդների համար, որոնց հրավիրում են հիշել և հարգել ոչ միայն ազգային ռազմական գործիչների հիշատակը, այլ նաև ուսումնասիրել նրանց ընտանիքների ռազմական պատմությունը. նրանց նախնիներից որո՞նք են կռվել Ռուսաստանի դրոշի ներքո տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում, ի՞նչ պարգևներ են ստացել և ի՞նչ հերոսական սխրագործությունների համար, ինչպես նաև խոսել ինչպես առանձին գործիչների, այնպես էլ սպաների դինաստիաների մասին: Սա օսական նախաձեռնություն է, և, անկեղծ ասած, դա հենց այնպես չի առաջացել: Նմանատիպ օրինակներ հայտնվում են ոչ միայն հետխորհրդային տարածքում, մասնավորապես Կովկասում, այլ նաև Ռուսաստանում։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am