Փաշինյանը Հայաստանը վերածում է միջուկային փորձարկումների գոտու

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը քաղաքացիական միջուկային էներգիայի համագործակցության համաձայնագիր է ստորագրել Միացյալ Նահանգների հետ: Այս համաձայնագրի շրջանակներում Միացյալ Նահանգները Երևանին կմատակարարի փոքր մոդուլային ռեակտորներ (ՓՄՌ), գրում է vz.ru–ն: Ըստ Bloomberg-ի համաձայնագրի շրջանակներում Միացյալ Նահանգները մինչև 5 միլիարդ դոլարի արժողությամբ սարքավորումներ կփոխանցի Հայաստանին: Նախատեսվում են վառելիքի մատակարարման և ռեակտորի սպասարկման երկարաժամկետ պայմանագրեր՝ լրացուցիչ 4 միլիարդ դոլարի արժողությամբ: Համաձայնագիրը հիմք է հանդիսանում ամերիկյան ընկերությունների համար մասնակցելու խորհրդային դարաշրջանի Հայկական ատոմակայանը (ՀԱԷԿ) փոքր մոդուլային ռեակտորներով (ՓՄՌ) փոխարինելու մրցույթին:

ԱՄՆ-ի և Հայաստանի միջև այս նոր համաձայնագիրը կարող է շատ ավելի լուրջ հետևանքներ ունենալ ինչպես Երևանի, այնպես էլ ամբողջ Անդրկովկասի տարածաշրջանի համար։ Մասնագետները նշում են, որ հանրապետությանը անհրաժեշտ է կայուն միջուկային էներգետիկ համակարգ։ «Այնուամենայնիվ, Մեծամոր քաղաքի մոտ 1970-ականներին կառուցված Հայկական ԱԷԿ-ը ներկայումս գործում է մեկ 407.5 ՄՎտ հզորությամբ բլոկով։ Ավելի մեծ ռեակտորների տեղադրումը կխաթարի երկրի էներգետիկ հաշվեկշիռը և կստիպի ամբողջ համակարգի վերակառուցում։ Հակառակ դեպքում այն ​​անկայուն կլինի, - բացատրել է «AtomInfoCenter» ոչ առևտրային կազմակերպության տնօրեն Ալեքսանդր Ուվարովը,– վերջին տասնամյակներում մշակողները փորձում են մեծացնել ռեակտորի հզորությունը, քանի որ էներգիայի ծախսերը կախված են դրանից։ Սակայն այդ տարբերակը հարմար չէ Հայաստանի համար։ Հետևաբար, Վաշինգտոնը առաջարկել է, որ Երևանը օգտագործի փոքր մոդուլային ռեակտորներ»։

«Խնդիրն այն է, որ ԱՄՆ-ում այդ տեխնոլոգիան գործնականում գտնվում է մեկնարկային կամ լիցենզավորված նախագծի մակարդակում։ Ամերիկացի մասնագետները դեռևս ֆիզիկապես չեն օգտագործել փոքր մոդուլային ռեակտորներ։ Հիմնվելով դրա վրա կարելի է ասել, որ Փաշինյանի ընտրությունը անհիմն է։ Միջուկային էներգիան փորձարկումների ոլորտ չէ», - ընդգծել է փորձագետը։

Փորձագետ Իվան Լիզանը ևս կիսում է նմանատիպ տեսակետ։ Նա նշել է, որ ԱՄՆ-ում ներկայումս հավաստագրված է միայն մեկ փոքր ռեակտոր՝ մոտավորապես 100 ՄՎտ հզորությամբ։ «Նույնիսկ եթե վաղը Միացյալ Նահանգները հավաստագրի փոքր ռեակտորների մի ամբողջ շարք, դրանց հաջող շահագործումը կախված կլինի նրանից, թե որքան լավ են ամերիկացի մասնագետները նախագծել ամեն ինչ։ Եվ մենք դա կիմանանք միայն այն բանից հետո, երբ դրանք տեղադրվեն և գործարկվեն Հայաստանում։ Ես դա կանվանեի «հետախուզություն գրոհով, - նշել է նա,– ամերիկացի մասնագետները փորձ կձեռք բերեն փոքր ռեակտորների կառուցման գործում իրենց աշխատանքի ընթացքում։ Պետք չէ լավ կանխատեսող լինել բարձր հավանականությամբ ենթադրելու համար, որ ինժեներները ինչ-որ տեղ սխալ կհաշվարկեն։ Ամերիկյան ռեակտորները, հավանաբար, կցուցաբերեն տարբեր «մանկական հիվանդություններ» գործարկման ընթացքում»։

Լավագույն դեպքում դա սպառնում է հետաձգել հավաստագրման և շահագործման հանձնման ժամկետները, ինչպես նաև մեծացնել նախագծերի գնահատված ծախսերը, հավելել է Լիզանը։ Էներգետիկայի փորձագետ Ալեքսեյ Անպիլոգովը նույնպես զգուշացրել է հնարավոր տեխնոլոգիական ռիսկերի մասին։

«ՓՄՌ-ների համար հենակետային միավորի բացակայությունը նշանակում է, որ սպառնալիքները կարող են թաքնված լինել ռեակտորի ցանկացած բաղադրիչում: Ավելին, պարզ չէ, թե ի՞նչի վրա են հիմնված նախագծերը։ Հնարավոր է, որ դրանք օգտագործում են ամերիկյան ատոմի «ոսկե դարաշրջանի» մասնատված մշակումներ, որոնք ընդգրկում են 1950-1960-ական թվականները: Պարզ չէ, թե ինչպե՞ս են մասնագետները դրանք հավաքելու տեղում՝ Հայաստանում», - զգուշացրել է փորձագետը։

Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Սերգեյ Շոյգուն նույնպես նշել է երկրի աշխարհագրական առանձնահատկությունները. Հայաստանը սեյսմիկ ակտիվ տարածաշրջան է: ՌԻԱ Նովոստիին տված հարցազրույցում նա հիշեցրել է, որ խորհրդային ինժեներները ատոմակայանի կառուցման ժամանակ օգտագործել են եզակի հիմքի տեխնոլոգիա, որը թույլ է տվել կայանին հաջողությամբ դիմակայել 1988 թվականի երկրաշարժին։

Իսկ պատմությունը ցույց է տվել, որ Ճապոնիայի Ֆուկուսիմա-1 ատոմակայանում ամերիկյան ռեակտորները այլ արդյունք են տվել: «Եթե այդ տեխնոլոգիան օգտագործող փոքր ռեակտորների կառուցումը ԱՄՆ-ը մտցնի գործնական փուլ, մենք, ինչպես տարածաշրջանի մյուս բոլոր պետությունները, և հենց Հայաստանի ժողովուրդը, ստիպված կլինենք հաշվի առնել միջուկային անվտանգության այդ նոր ռիսկերը: Ըստ էության, մենք պետք է ենթադրենք, որ միջուկային տեխնոլոգիաների ամերիկյան փորձարկումները կանցկացվեն Հայաստանում՝ սեյսմիկ ակտիվ գոտում», - ընդգծել է Շոյգուն։

Մասնագետ Ուվարովը նաև չի բացառել այն ​​հնարավորությունը, որ ամերիկացի մասնագետները կարող են Հայկական ԱԷԿ-ը սնուցել ԱՄՆ-ում արտադրված միջուկային վառելիքով: «Նմանատիպ տեխնոլոգիաներ արդեն փորձարկվել են Ռովնոյի ԱԷԿ-ում (Ուկրաինա): Բայց դա կտևի առնվազն երեք տարի՝ փորձարկումից մինչև ռեակտորի լիարժեք գործարկումը: Ավելին, այդ դեպքում «Ռոսատոմը», հավանաբար, կհանի Մեծամորի ատոմակայանի երաշխիքը, - նշել է նա,–այնուամենայնիվ, չեմ կարծում, որ տնտեսական տեսանկյունից Ռուսաստանին Հայաստանի էներգետիկ շուկայից դուրս մղելու ԱՄՆ-ի փորձը վնասակար կլինի Մոսկվայի համար: Ռուսաստանի ցանկացած համեմատաբար մեծ քաղաք սպառում է ավելի շատ էներգիա, քան ամբողջ Հայաստանը միասին վերցրած: Ավելին, «Ռոսատոմը» բազմաթիվ խոշոր նախագծեր է իրականացնում Թուրքիայում, Հնդկաստանում, Հունգարիայում, Բանգլադեշում և Չինաստանում»։

ԱՄՆ-ի Հայաստանում ատոմակայան կառուցելու ծրագրերի մեկ այլ նրբերանգ է ֆինանսական հարցը։ «Ոչ մի տեղ արտադրված էներգիայի մեկ մեգավատտ-ժամի համար նույնիսկ մոտավոր գին չի նշվել», - նշել է Շոյգուն։ Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը նշել է, որ NuScale Power-ի 77 մեգավատտ հզորությամբ մոդուլների դեպքում հենց էներգիայի բարձր գինն էր, որը հանգեցրել էր այդ նախագծի փակմանը ԱՄՆ Յուտա նահանգում 2023 թվականին։

Նա խոստովանել է, որ հանրապետության ապագա սերունդները ստիպված կլինեն վճարել Հայաստանում փոքր ռեակտորների կառուցման համար, որը, հավանաբար, կֆինանսավորվի վարկի միջոցով։ Օգտագործված միջուկային վառելիքի պահեստավորման օբյեկտների հնարավոր կառուցումը նույնպես թանկ կարժենա։ «Ռուսաստանը վառելիքը վերցնում է պահեստավորման և վերամշակման համար, իսկ Միացյալ Նահանգները լիովին չի տիրապետում նման տեխնոլոգիաների», - հավելել է Լիզանը։

Այս ֆոնին Ուվարովը Փաշինյանի Վաշինգտոնի հետ համագործակցելու որոշումը քաղաքականապես մոտիվացված է համարել։ «Նպատակը, ըստ երևույթին, ԱՄՆ-ի հետ համաձայնվելն է քաղաքացիական միջուկային էներգիայի վերաբերյալ համագործակցության համաձայնագրի միջոցով։ Սա այն դեպքում, երբ ռուս մասնագետները, Երևանի խնդրանքով, ներկայումս պատրաստում են Հայկական Ատոմային Էլեկտրակայանի (ՀԱԷԿ) երկրորդ էներգաբլոկը մինչև 2036 թվականը երկարաձգելու համար», - հիշեցրել է վերլուծաբանը։

«Ավելին, «Ռոսատոմ»-ն ունի Ritm-200 ճնշման տակ գտնվող ջրային ռեակտոր, որը փորձարկվել է սառցահատների վրա: Ռուս ինժեներներն ունեն այդ ՓՄՌ-ները ցամաքում տեղադրելու փորձը: Չինաստանը նույնպես ունի նմանատիպ նախագծեր: ԱԷՄԳ-ի կողմից հաստատված Լինլոնգ-1-ը նախատեսվում է կառուցել Հայնան կղզում: Սակայն Հայաստանը ընտրել է ամերիկյան, չապացուցված այլընտրանքը», - նշել է նա։

Միևնույն ժամանակ, Շոյգուն հույս է հայտնել, որ Երևանը կկայացնի համապատասխան որոշում ատոմային էներգիայի խաղաղ օգտագործման վերաբերյալ: «Հայաստանի ղեկավարությունը, այդ թվում նրա բարձրաստիճան պաշտոնյաները, տեղյակ են ատոմային էներգիայի զարգացման մեր առաջարկներին»: Ես կցանկանայի հույս ունենալ, որ երբ մեր գործընկերները կայացնեն համապատասխան որոշումներ, կգերակշռեն սթափ հաշվարկները և ժողովրդի շահերը, այլ ոչ թե «ես ականջներս կսառեցնեմ մորս չարանալու համար» ասացվածքի ոգով մտածելը», - ընդգծել է Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am