Փաշինյանի ռազմավարությունը. Արտաքինը գումարած բյուրոկրատական լեգիտիմությունը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայկական պետության և Հայ առաքելական եկեղեցու միջև հարաբերությունները հասել են լարվածության նոր մակարդակի։ Ինչպես նշել է VERELQ տեղեկատվական և վերլուծական կենտրոնը, Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի դեմ քրեական գործի հարուցումը նշանավորել է անցումը երկարատև գաղափարական հակամարտությունից դեպի կաթողիկոսի անձի նկատմամբ ուղղակի իրավական ճնշումը, գրում է EAdaily.com–ը։ Խորհրդարանական ընտրությունների մոտենալուն զուգընթաց կառավարությունը ցուցաբերում է արմատական միջոցներ ձեռնարկելու պատրաստակամություն ոչ միայն ներքին, այլ նաև սփյուռքի ազդեցիկ շրջանակների հետ հարաբերություններում։ Արդյո՞ք այդ հակամարտությունը իշխող թիմի ուժի նշան է, թե՞ նախազգուշական փորձ չեզոքացնելու այն միակ ինստիտուտները, որոնք պահպանում են ինքնավարությունը։ Ինչո՞ւ է հայկական քաղաքականության մեջ ի վերջո «կացինը» փոխարինել «վիրահատարանին», և ի՞նչ հետևանքներ կունենա այդ ռազմավարությունը պետության սոցիալական լեգիտիմության համար։ EAdaily.com–ին տված հարցազրույցում քաղաքագետ և Կովկասի ինստիտուտի տնօրեն Ալեքսանդր Իսկանդարյանն է վերլուծել վերահսկվող անտարբերություն ստեղծելու տեխնոլոգիան և բացատրել, թե ինչո՞ւ են նախընտրական հաշվարկները ներկայումս ավելի կարևոր, քան երկարաժամկետ հասարակական կայունությունը։
— Պարոն Իսկանդարյան, այսօր մենք ականատես ենք լինում պետության և Հայ Առաքելական եկեղեցու միջև հարաբերություններում լարվածության նոր փուլի, որը գագաթնակետին է հասել Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի դեմ հարուցված քրեական գործով։ Ինչպե՞ս եք գնահատում այս իրավիճակը կառավարության և եկեղեցու պայքարի համատեքստում։ Ինչո՞ւ ենք մենք ականատես լինում անընդհատ արմատականացման գործընթացի, և կարո՞ղ ենք ակնկալել այդ հակամարտության լուծում մինչև այս տարվա խորհրդարանական ընտրությունները։
Ալեքսանդր Իսկանդարյան.– Այն, ինչ մենք տեսնում ենք, նախընտրական իրավիճակի մի մասն է։ Թե որքանով է Եկեղեցին իրականում սպառնալիք ներկայացնում իշխող կուսակցության համար, այլ հարց է։ Ես, օրինակ, չեմ կարծում, որ այն նման սպառնալիք է ներկայացրել։ Բայց թե ինչ եմ կարծում ես՝ էական չէ։ Ակնհայտ է, որ իշխանությունները փորձել են և փորձում են պայքարել երկու սուբյեկտների կամ հաստատությունների դեմ, որոնք ոչ մի կերպ ուղղակիորեն չեն ենթարկվում կառավարությանը։ Դա սփյուռքն է (ավելի ճիշտ ՀՀ-ից դուրս գտնվող սփյուռքի հարուստ անհատները) և եկեղեցին։ Դա փորձ է պաշտպանվելու եկեղեցու դիրքորոշման հետ կապված ռիսկերից երկարաժամկետ հեռանկարում։ Դա տեղի է ունենում, քանի որ, իմ կարծիքով, իշխանությունները չեն տեսնում որևէ իրական ռիսկ դասական քաղաքական ընդդիմությունից՝ թե՛ խորհրդարանական, թե՛ ոչ արտախորհրդարանական։ Եվ, համապատասխանաբար, նրանք պայքարում են եկեղեցու դեմ։ Դա կտևի առնվազն մինչև ընտրությունները։ Ի՞նչ կլինի հետո՝ կտեսնենք, այն ժամանակ իրավիճակը կփոխվի։
Ավելին, ինձ թվում է, որ հասարակական բևեռացումը խթանելը կարող է լինել միտումնավոր ռազմավարություն, այն է օգտագործել արմատականացումը որպես ռեսուրս։ Ի վերջո, նման գործընթացներն ինքնին հանգեցնում են հանրային անտարբերության։ Իսկ անտարբերությունը, զուգորդված ընդդիմադիր ուժերի ակտիվացման հետ, ի վերջո կարող է հանգեցնել իշխող կուսակցության հաջողության։ Ես չգիտեմ, թե դա ուշադիր հաշվարկված ռազմավարությո՞ւն է, թե՞ ոչ, բայց դա կարող է լինել նպատակը։ Դրան կարող են ավելացվել նաև անձնական, հուզական գործոնները և ուժեղացնել ազդեցությունը։ Եվ վերջապես, ես ընդհանրապես չեմ կարծում, որ կաթողիկոսը սկզբում բանակցելու համար անհնարին մարդ չէր։ Ընդհակառակը, նա բավականին ընդունակ էր համաձայնության հասնելու։ Դա հաստատվեց 2018 թվականին, և այդ ժամանակվանից ի վեր իրավիճակը մնացել է գրեթե նույնը։ Սակայն հեղափոխությունից ի հայտ եկած իշխող ուժի բնազդներն այնպիսին են, որ նուրբ կոնսենսուսի մեխանիզմներով, զիջումներով և համաձայնություններով աշխատելը իրենց ոճը չէ։
— Այսինքն, ինչպես դուք հաճախ եք ասում, նրանք աշխատում են ոչ թե վիրահատարանով, այլ կացնով։
Ալեքսանդր Իսկանդարյան.– Այո, դա իմ արտահայտությունն է։ Աշխատել ոչ թե վիրահատարանով, այլ կացնով, ոչ թե աքցանով, այլ մուրճով, դա ոճի հարց է։ Միևնույն ժամանակ, ես հակված չեմ մտածելու, որ այստեղ հիմքում ընկած դրդապատճառը զուտ հոգեբանական է։ Կան նաև օբյեկտիվ հիմքեր Եկեղեցու և իշխանությունների կողմից զարգացվող գաղափարախոսության միջև անհամաձայնությունների համար։ Նրանք օբյեկտիվորեն հակադրվում են միմյանց։ Բայց ինձ թվում է, որ կա նաև մի փոքր չափազանցված արձագանք, դա կարելի էր անել առանց այս ամենի։ Ինչ վերաբերում է կաթողիկոսի դեմ հարուցված քրեական գործին, ապա իմ կարծիքով, նպատակը ակնհայտ է՝ կանխել նրա մեկնումը Ավստրիա։ Իշխանությունները պնդում են, որ նա, իբր, ուզում է հեռանալ և գանձերը իր հետ տանել։ Առանց նույնիսկ քննարկելու արժանի այս պնդումների հավանականությունը, նշեմ, այն չէ գործ չի բացվում գանելու համար: Սա համակարգային ճնշման և դատական համակարգի անկախության բացակայության հարց է: Ամեն ինչ արվում է որոշակի շփումները կանխելու կամ դրանք խափանելու համար։
— Հաշվի առնելով հանրային անտարբերությունը և ներկայիս սոցիոլոգիական տվյալները, արդյո՞ք իշխանությունների ռազմավարությունը՝ պայքարը բոլոր ճակատներում, այդ թվում՝ Սամվել Կարապետյանի կողմից ներկայացված սփյուռքի և եկեղեցու դեմ, հաղթանակելի է։
Ալեքսանդր Իսկանդարյան.– Սխալ է, որ քաղաքագետը կանխատեսում է անում հինգ ամիս առաջ: Բայց, ինչպես ասում են սոցիոլոգները, «եթե ընտրությունները վաղը լինեին», շատ հավանական է, որ այդ ռազմավարությունը կաշխատի։
Երկարաժամկետ հետևանքները այլ հարց են: Ակնհայտ է, որ ընտրություններից հետո կառավարության ստացած լեգիտիմությունը (եթե իմ կանխատեսումը ճիշտ է) կլինի մաքուր բյուրոկրատական լեգիտիմություն: Այդ գործընթացների արդյունքում սոցիալական լեգիտիմությունը կնվազի, ինչը երկարաժամկետ հեռանկարում կարող է լուրջ խնդիրների հանգեցնել։ Սակայն հիմա մենք խոսում ենք ոչ թե երկարաժամկետ ռազմավարության, այլ ընտրությունների մասին։ Իշխանությունները հասկանում են, որ բարձր սոցիալական լեգիտիմության հասնելը քիչ հավանական է, ուստի նրանք հույսը դնում են բյուրոկրատական և, ամենակարևորը, արտաքին լեգիտիմության վրա։ Բարձրաստիճան եվրոպացի պաշտոնյաների այցը և մայիսին լայն եվրոպական հանդիպման անցկացումը, այս բոլորը արտաքին աջակցություն ստանալու ջանքեր են։ Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ հարաբերությունները նույնպես դեր են խաղում։ Արտաքին լեգիտիմությունն այն է, ինչ նրանք փորձում են համատեղել երկրի ներսում բյուրոկրատական լեգիտիմության հետ։ Դա է նրանց ռազմավարությունը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am
