«Միջանցքներ, որոնք Հայաստանին տանում են դեպի թյուրքական աշխարհի պատի մոտ»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Կարս-Նախիջևան երկաթուղու շինարարության մեկնարկը նշանակում է ոչ այնքան տրանսպորտային և տնտեսական, որքան ռազմական և ռազմավարական նախագիծ, որը լի է տարածաշրջանում անվտանգության բարձր ռիսկերով, գրում է ritmeurasia.ru–ն: Սա հատկապես ճիշտ է հաշվի առնելով Թրամփի միջանցքը (TRIPP), որը հարվածում է Հայաստանի և Ռուսաստանի դիրքերին: Սա նաև ևս մեկ ապացույց է այն բանի, որ անգլոսաքսոնների կողմից առաջ մղվող պանթյուրքական, նեոթուրանական նախագիծը վերջապես հաղթանակ է տարել նախկին Արցախում (զարմանալի չէ, որ դրա համար պատասխանատու Էրդողանը զգուշորեն վիճարկում է Իլհամ Ալիևի հաղթանակը պնդելով, որ Ղարաբաղը գրավել է ոչ թե Ալիևը, այլ ինքը): Այն մասին, որ դրան զոհաբերվեցին ռուս խաղաղապահները այլևս չեն խոսում, ինչպես նաև չեն խոսում այն մասին, թե ու՞ր են Արցախ-Ղարաբաղում բնակվող տասնյակ հազարավոր հայերը: Փոխարենը, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերություններն են հանկարծակի ծայրահեղ սրվել: Ադրբեջանական ինքնաթիռի խոցումը պարզապես պատրվակ էր: Արտաքին խաղացողները, հիմնականում Միացյալ Նահանգները և Մեծ Բրիտանիան են ներգրավված այդ լարվածության սրման մեջ, քանի որ նրանց ազդեցությունը Բաքվի վրա հսկայական է (նրանց ներդրումները Ադրբեջանում գերազանցում են երկրի ամբողջ ՀՆԱ-ն): Հենց անգլոսաքսերն են կանգնած տարածաշրջանի երկրները Ռուսաստանից անջատելուն ուղղված «միջանցքային» նախագծերի հետևում։ Սակայն այս գործընթացները արտաքուստ թաքցվում են Թուրքիայի գործունեությամբ և Ալիևի ռեժիմին ուղղված արևելյան երեսպաշտական շողոքորթությամբ, ակտիվորեն կառուցվում են ճանապարհներ, որոնք անգլոսաքսերի կողմից առաջ մղվող պանթուրքական նախագծի միջոցով Ադրբեջանին մղում են Թուրքիայի գիրկը։
Ընդգծելով Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության և Ադրբեջանի արևմտյան շրջանների միջև հաղորդակցության և այսպես կոչված Միջին միջանցքի զարգացման համար տրանսպորտային ուղու բացման առանձնահատուկ կարևորությունը Ադրբեջանում Թուրքիայի նախկին դեսպան և IMZA ասոցիացիայի ներկայացուցիչ Հուլուսի Քըլըչը հայտարարել է, որ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի այս տեսակ «հեռատես քաղաքականությունը կարևոր ներդրում է տարածաշրջանային կապերի և թյուրքական աշխարհի ամրապնդման գործում»։
Ըստ Քըլըչի այդ ճանապարհը կկոչվի «Զանգեզուրի միջանցք», թե՞ «Թրամփի երթուղի», կարևոր չէ։ Կարևորն այն է, որ այն ծառայի Ադրբեջանի շահերին ապահովելով բեռնափոխադրումների և ուղևորափոխադրումների անխոչընդոտ իրականացում, այդ թվում երկաթուղային։ Նա նաև նշել է, որ Կարս-Նախիջևան երկաթուղու շինարարության մեկնարկը պետք է ստեղծի երկու երկրների միջև անընդհատ համակարգ և բացի միջազգային առևտրի նոր հնարավորություններ։ Քըլըչը կարծում է, որ համաշխարհային ցնցումների և միջազգային իրավական ինստիտուտների անարդյունավետության պայմաններում, հատկապես կարևոր է, որ ադրբեջանցիները պահպանեն միասնությունը թուրքերի հետ Թյուրքական պետությունների կազմակերպության շրջանակներում։ Այս առումով նա Ալիևի նախաձեռնությունները անվանել է «պատմական» և «շատ արժեքավոր», որպես առաջնահերթություն առանձնացնելով ռազմական ոլորտը։ Նրա կարծիքով, Անկարայի և Բաքվի միջև «աշխարհում աննախադեպ» միասնությունը փոխադարձաբար ամրապնդում է երկու երկրները, և Ալիևի ուղղությունը Ադրբեջանի զարգացման և «ամբողջ թյուրքական աշխարհի ամրապնդման» «միակ ճշմարիտ» ուղին է։
Սեփական գործողությունների վերաբերյալ այս թուրքական գովասանքների հետ մեկտեղ, Ադրբեջանը սկսել է բացահայտորեն ակտիվացնել իր ռազմական համագործակցությունը Միացյալ Նահանգների հետ: Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար Զաքիր Հասանովը հարցեր է քննարկել այս տարվա հունվարի սկզբին ԱՄՆ Սենատի զինված ուժերի հանձնաժողովի անդամ Մարկվեյն Մալլինի հետ Բաքվում կայացած հանդիպման ժամանակ: Միջոցառման ընթացքում, որին մասնակցել են նաև ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի այլ անդամներ, քննարկվել են Վաշինգտոնի և Բաքվի միջև գործընկերության զարգացման նոր հնարավորությունները: Ըստ Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության մամուլի ծառայության «Քննարկվել են Ադրբեջանի և ԱՄՆ-ի միջև ռազմական, ռազմատեխնիկական և ռազմակրթական ոլորտներում համագործակցության ներկա վիճակը, դրա զարգացման նոր հնարավորություններն ու հեռանկարները, ինչպես նաև մտքերի փոխանակում է տեղի ունեցել փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող բազմաթիվ այլ հարցերի շուրջ»:
Ալիևին և նրա ռեժիմին հաճոյանալու և նրանց ՆԱՏՕ-ի տեսանկյունից պատշաճ վարքագծի համար գովաբանելու համար ամերիկացիները նույնիսկ մի ամբողջ ռումինացի «փորձագետ» են ներգրավել դաշինքի շրջանակներում երկիրը ներկայացնելու համար։ Ռումինացի քաղաքական մեկնաբան Թեոդորա Մարինը շտապել է հայտարարել, որ Ադրբեջանը «դուրս է եկել տարածաշրջանային խաղացողի իր կարգավիճակից և հաստատվել է որպես Հարավային Կովկասում ձևավորող ուժ»։ Մարինը նշել է, որ իր կարծիքով Ադրբեջանը դարձել է տարածաշրջանային օրակարգը ձևավորող «հիմնական դերակատարներից մեկը» և Եվրոպայի, Եվրասիայի և թյուրքական աշխարհի միջև ռազմավարական կամուրջ է։ Ռումինացի մեկնաբանի խոսքով այս փոխակերպումները հիմնված են նախագահ Ալիևի քաղաքականության վրա կապված Բաքվի և Երևանի միջև հարաբերությունների, տրանսպորտային կապերի բացման վերաբերյալ քննարկումների հետ։ Այս ամենում, ըստ ռումինացի «փորձագետի», առանձնահատուկ դեր է խաղում Ադրբեջանի «աճող կարևորությունը» Միջին միջանցքում, որը ամրապնդում է Եվրոպայի և Ասիայի միջև այլընտրանքային տարանցիկ այնպիսի ուղիները, ինչպիսին է Կարս-Նախիջևան երկաթուղին։
ՆԱՏՕ-ի և անգլոսաքսոն պաշտոնյաների նման քաղցրախոսությունները ուղղված են ոչ միայն Բաքվին, այլ նաև Երևանին։ Նպատակը միանգամայն պարզ է. Հայաստանին ինչքան հնարավոր է հեռացնել այն տրամաբանական մտքից, որ ցանկացած միջանցք, ի վերջո, ավարտվում է պատով, այս դեպքում թյուրքական պատով։ Նիկոլ Փաշինյանի և նրա թիմի հարցով այս ծրագրերը բավականին հաջող են իրականացվում։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am
