ԱՄՆ-ը Հարավային Կովկասը և Կենտրոնական Ասիան կապում է «Թրամփի ճանապարհ» նախագծով

ԱՄՆ-ի, Հայաստանի, Թուրքիայի և Ադրբեջանի իշխանությունները ակտիվացրել են «Թրամփի ճանապարհ» նախագծի շուրջ բանակցությունները։ Մասնավորապես, Անկարան պատրաստվում է հաջորդ տարի մասնակիորեն բացել իր սահմանը Երևանի հետ, իսկ ահա Հայաստանի և Ադրբեջանի իշխանությունները կշարունակեն ավելացնել առևտուրը, գրում է ng.ru–ն։

ԱՄՆ-ում Հայաստանի և Ադրբեջանի դեսպաններ Նարեկ Մկրտչյանը և Խազար Իբրահիմը մասնակցել են ԱՄՆ-ում կայացած «Թրամփի ճանապարհ» նախաձեռնության (TRIPP) քննարկմանը, հաղորդել է ԱՄՆ-Ադրբեջան առևտրի պալատը: Գործակալության տվյալներով կլոր սեղանին մասնակցել են նաև Վրաստանի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Թուրքմենստանի և Ուզբեկստանի դիվանագետներ։ Նրանք քննարկել են, թե ինչպես կարող է TRIPP-ը արագացնել ենթակառուցվածքների զարգացումը, ամրապնդել տարածաշրջանային կապը և ամրապնդել ԱՄՆ կայուն տնտեսական ներկայությունը Մերձավոր Արևելքի միջանցքի երկայնքով։ Ինչպես նշել է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի խաղաղապահության հարցերով հատուկ դեսպան Վինայ Շավելը, օգոստոսին Վաշինգտոնի օգնությամբ ձեռք բերված համաձայնագիրը պատմական պահ է ստեղծել։ «TRIPP-ը այն միջոցն է, որով մենք տարանցիկ երթուղին վերածելով համատեղ բարգավաճման շարժիչի այս աշխարհը դարձնում ենք դիմակայուն: Ամերիկյան ընկերություններն ու կապիտալը կենսական դեր են խաղում այս տեսլականում, և ներկայիս վարչակազմը հանձնառու է ապահովել, որ նրանք տեղ ունենան բանակցությունների սեղանի շուրջ», - նշել է Շավելը։

Իր հերթին, նախկին խորհրդային հանրապետությունների դեսպանները մտքեր են փոխանակել այն մասին, թե ինչպե՞ս կարող է «Թրամփի ճանապարհը» օգնել իրենց բարձրացնել տարածաշրջանային տարանցիկ երթուղիների մրցունակությունը: ՀՀ դեսպանի խոսքով ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի ղեկավարությունը ստեղծել է խաղաղության համար խթան և TRIPP-ը դիրքավորել է որպես Հարավային Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի ապագա բարգավաճման հիմնական տարր: Ավելին, կլոր սեղանի մասնակիցները քննարկել են ամերիկյան հաստատությունների դերը TRIPP-ի մշակման գործում: Ի թիվս այլ բաների, նրանք կարծում են, որ ԱՄՆ Միջազգային զարգացման ֆինանսական կորպորացիան (DFC) կարող է մասնակցել նախագծերի ֆինանսավորմանը, առևտրի խթանմանը և ներդրումային ռիսկերի մեղմացմանը: Դեսպանները նաև կարծում են, որ Google-ը, Bechtel-ը և Tetra Tech-ը աճող հետաքրքրություն են ցուցաբերում TRIPP ծրագրի և դրան առնչվող տարածաշրջանային նախաձեռնությունների կողմից առաջարկվող առևտրային և ներդրումային հնարավորությունների նկատմամբ:

Նշենք, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանն էլ արդեն սկսել են առևտուրը: Մասնավորապես, Երևանը սկզբում հացահատիկ է ստացել Ռուսաստանից և Ղազախստանից՝ Բաքվի միջոցով տարանցիկ եղանակով, ապա 1300 տոննա AI-95 բենզին է գնել ադրբեջանական SOCAR ընկերությունից: Կողմերը այս գործարքները ուղղակիորեն կապում են Վաշինգտոնում նախաստորագրված խաղաղության պայմանագրի հետ։ Միաժամանակ հաղորդվել է, որ Թուրքիայի և Հայաստանի իշխանությունները համաձայնել են Ստամբուլի և Երևանի միջև ամենօրյա ուղիղ չվերթներ սկսել: Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի թուրքական հատուկ ներկայացուցիչ, դեսպան Սերդար Քըլըչը հայտարարել է, որ ծրագիրը կսկսվի 2026 թվականի մարտի 11-ին և «Թուրքական ավիաուղիները» կտեղափոխեն ուղևորներ։ Միևնույն ժամանակ, Երևանն ու Անկարան պատրաստվում են բացել իրենց սահմանային անցակետերը բեռնափոխադրումների համար: Մասնավորապես, աշխատանքներ են սկսվել թուրքական Ալիջան սահմանային անցակետում՝ Իգդիրի նահանգապետ Էրջան Թուրանի և Թուրքիայի պաշտպանության նախարարության հսկողության ներքո, գրել է Yesil Igdir հրատարակությունը: Հարակից հայկական Մարգարա սահմանային անցակետն արդեն գործում է: Թերթի տվյալներով Երևանի և Բաքվի միջև խաղաղության պայմանագրի նախաստորագրումը և ադրբեջանական վառելիքի վերջին մատակարարումը Հայաստան խթանել են Թուրքիայի ակտիվությունը: Սկզբում թուրքական իշխանությունները մտադիր են Մարգարայի կամուրջն օգտագործել բացառապես բեռնափոխադրումների համար, իսկ հետո, եթե ամեն ինչ լավ ընթանա, ուղևորափոխադրումների համար։ Անկարան նաև հույս ունի ընդլայնել իր ճանապարհային ցանցը «Թրամփի ճանապարհի» տնտեսական ներուժը մեծացնելու համար։

Այնուամենայնիվ, հայկական իշխանությունները նաև չեն մոռանում Մոսկվայի մասին։ Ավելի վաղ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ բանակցությունների ժամանակ հայտարարել էր, որ Երևանի և Բաքվի միջև խաղաղությունը պետք է նոր հնարավորություններ բացի հայ-ռուսական հարաբերությունների համար։ Նա առնվազն ակնկալում է, որ իր դաշնակիցը կմասնակցի Հայաստանը Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ կապող երկաթուղային ենթակառուցվածքների վերականգնմանը, հատկապես որ այդ գծերը գտնվում են «Ռուսական երկաթուղիներ»-ի դուստր ձեռնարկություն՝ «Հարավկովկասյան երկաթուղի»-ի վերահսկողության տակ։ Այնուամենայնիվ ներկայումս Երևանը պլանավորում է TRIPP երկաթուղային գիծը կառուցել առանց Մոսկվայի մասնակցության։

ՀՀ խորհրդարանի նախկին անդամ և քաղաքագետ Միքայել Զոլյանը ng.ru–ի հետ զրույցում նշել է, որ հաջորդ տարի ակնկալվում է Հարավային Կովկասում հաղորդակցությունների ապաշրջափակման հետագա առաջընթաց։ Սակայն, նրա կարծիքով, այդ գործընթացը շատ արագ չի լինի։ «Նախևառաջ, մենք կտեսնենք 2025 թվականին արդեն տեսած խորհրդանշական քայլերի շարունակությունը՝ ցորենի, վառելիքի և այլնի մատակարարում։ Միաժամանակ, Թուրքիան կարող է բացել իր սահմանը հայկական դիվանագիտական ​​անձնագրեր ունեցողների և երրորդ երկրների քաղաքացիների համար։ Եթե Երևանն ու Բաքուն կարողանան խաղաղության պայմանագիր կնքել 2026 թվականի առաջին կեսին, ապա սահմանը լիովին կբացվի մինչև 2027 թվականը։ Դա նաև կհանգեցնի Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև լիարժեք առևտրային համագործակցության մեկնարկին», - կարծիք է  հայտնել Զոլյանը։

Միևնույն ժամանակ փորձագետը չի բացառել, որ վրացական իշխանությունները կարող են արագացնել հարևանների հետ մերձեցումը, եթե շարունակեն խոչընդոտել ադրբեջանական ապրանքների տարանցիկ տեղափոխմանը իրենց տարածքով, այդ թվում բարձրացնելով մաքսատուրքերը։